Skip to main content

Full text of "The text of the Mabinogion : and other Welsh tales from the Red Book of Hergest"

See other formats


3 1822 02463 3612 



ity of California 




i!f,9,'?.W*/ S ,A N DJEGO 




Social Sciences & Humanities Library 

University of California, San Diego 
Please Note: This item is subject to recall. 

Date Due 






BEARED ILL. 



Cl 39 (5/97; 



UCSD Ub. 



SAN Di>T, 








Y GYVROL I 



Y MABINOGION 



ETC. 




Five hundred copies of this work were printed in 1886 ; and issued 
to subscribers on St. David's Day, 1887. 

Nos. i -80 were printed on hand-made paper ; Nos. 81-230 on toned 
paper; Nos. 231-480 on antique laid paper. 

The number of this copy is 





OF THE 



QTUBtnocjion 



AND OTHER WELSH TALES 



FROM THE 




QBooft of 





EDITED BY 

JOHN RHYS, M.A. 

PROFESSOR OF CELTIC IN THE UNIVERSITY OF OXFORD 
AND 

J. GWENOGVRYN EVANS 



'We hold the man who gives texts, not before easily accessible, in a handsome 
and convenient form, to be ten times worthier of the corporation of letters than 
the man who is perpetually pottering over questions of authorship . . . The 
possession of the text ... is what is really worth something ; the rest is, if not 
all, yet in great part, literary leather and prunella. 1 Saturday Re-cine. 



Orford 

ISSUED TO SUBSCRIBERS ONLY 
BY J. G. EVANS, 7 CLARENDON VILLAS 

1887 
(All rights reserved) 



jforb 

PRINTED AT THE CLARENDON PRESS 

BY HORACE HART, PRINTER TO THE UNIVERSITY 



TO 

THE MOST HONOURABLE 
THE MARQUESS OF BUTE, K.T. 

Baron CarMff of Castle Carbiff 

ETC. ETC. ETC. 

THIS WORK IS DEDICATED 

IN ACKNOWLEDGMENT OF THE INTEREST 

HE TAKES IN 

TKIlelsb Xiterature 



preface* 




HE sole object which my co-editor 
and I have in publishing the pre- 
sent volume is to place before 
the student of Welsh literature, 
without note or comment, the 
RED BOOK text of the MABINOGION 
and the Welsh Tales and Romances usually asso- 
ciated with them. No pains have been spared by 
either of us to make the reproduction as accurate 
as in us lies. Of course we lay no claim to absolute 
accuracy, but as compared with the Welsh texts 
hitherto published, we venture to regard our volume 
as the fruits of the first sustained effort to meet, 
in point of accuracy, the requirements of modern 
philology ; moreover, we should not greatly dread 
to have our work placed in comparison with the 
best edited publications of the Early English Text 
Society, or of kindred bodies with a well-earned 
reputation. 

An attempt to give the same text was made by 
Lady Charlotte Guest, with the aid of Tegid, now 
nearly half a century ago, a time which, so far as 
concerns a work of this nature, may be said to 



preface. 

belong to the pre-scientific era. Still Lady Guest 
performed her task with great success ; in a word, 
the text of her edition approximates to the original 
more nearly than that of any other Welsh text of any 
length. But her edition, always expensive, has for 
some years been practically out of the reach of the 
ordinary student, besides that greater accuracy is 
now imperative. Hence our effort to meet the re- 
quirements of a more exacting age. The so-called 
History of Taliessin, which her ladyship thought 
expedient to include in her edition, is not published 
in this volume, because it has no claim to rank with 
the Mabinogion and other tales of the same epoch. 
We have, on the other hand, inserted as an appendix 
a version of the Triads, Mythical and Historical, 
because they throw light on the contents of the 
rest of the volume. 

Since the publication of Lady Guest's handsome 
volumes, an idea prevails that any Welsh tale of 
respectable antiquity may be called a mabinogi, but 
there is no warrant for extending the use of the 
term to any but the ' four branches of the Mabinogi,' 
namely, Pwyll, Prince of Dyved ; Branwen, daughter 
of Llyr ; Manawydan, son of Llyr ; and Math, son of 
Mathonwy. For, strictly speaking, the word mabinog 
is a technical term belonging to the bardic system ; 
and it means a literary apprentice. In other words, a 
mabinog was a young man who had not yet acquired 
the art of making verse, but one who received in- 
struction from a qualified bard. The natural infer- 



preface. ix 

ence is that the Mabinogion meant the collection of 
things which formed the Mabinog's literary training, 
his stock in trade so to say, for he was probably 
allowed to relate the tales forming the ' four branches 
of the Mabinogion ' at a fixed price established by law 
or custom. If he aspired to a place in the hierarchy 
of letters he must acquire the poetic art. The sup- 
position that a mabinog was a child on his nurse's 
lap would be as erroneous as the idea that the 
Mabinogion are nursery tales, a view which no one 
who has read them can reasonably take. 

It is unnecessary to burden this volume with 
criticism on the text, or to enter on a discussion 
of the origin of the romances, together with kindred 
questions : all this ought to find its place in the 
critical edition, which we hope some day to be 
able to issue. If it should be asked whether the 
Mabinogion are worth so much trouble and ex- 
pense, I cannot answer the question better than 
by appealing to the lectures delivered on Celtic 
Literature in this University years ago : these lec- 
tures, I may say by the way, formed bright spots in 
the grey monotony of my undergraduate days ; but 
I will only cite the following passage : 

' The very first thing that strikes one, in reading 
the MABINOGION, is how evidently the mediaeval 
story-teller is pillaging an antiquity of which he does 
not fully possess the secret; he is like a peasant 
building his hut on the site of Halicarnassus or 
.Ephesus ; he builds, but what he builds is full of 

b 



x preface. 

materials of which he knows not the history, or 
knows by a glimmering tradition merely ; stones 
" not of this building," but of an older architecture, 
greater, cunninger, more majestical. In the mediaeval 
stories of no Latin or Teutonic people does this 
strike one as in those of the Welsh.' 

The more this utterance of Mr. Matthew Arnold 
is examined in the light of mature study of the 
originals to which it refers, the more pregnant with 
meaning it will be found to be. 

Lastly, our method of working, as well as ques- 
tions of palseographical detail, I leave to be set forth 
by my collaborator, who has devoted years of his 
life to the careful study of Welsh manuscripts. 

JOHN RHtS. 

OXFORD, February 8, 1887. 



Contents. 



PACK 

INTRODUCTORY REMARKS ... . . . xiii 

MABINOGION : 

PWYLL, PRINCE OF DYVED . . . ' I 

BRANWEN, DAUGHTER OF LLYR 26 

MANAWYDDAN, SON OF LLYR . .- 44 

MATH, SON OF MATHONWY * 59 

TALES : 

MAXEN'S DREAM 82 

LLUDD AND LLEVELYS .... 93 

KULHWCH AND OLWEN .... IOO 

RHONABWY'S DREAM . . . . 144 

ROMANCES : 

OWEIN AND LUNET 163 

PEREDUR . ' . . . . . 193 

GEREINT AND ENID . . . 244 

APPENDIX : 

TRIADS, MYTHICAL AND HISTORICAL . . 297 



NOTES ON LETTERS WHICH ARE EITHER DOUBTFUL, 

PECULIAR, OR CORRECTED IN THE MS. . . 310 

INDEX TO PROPER NAMES, &c 321 

CROSS REFERENCES 340 

LIST OF SUBSCRIBERS 349 



b 2 



Ifacaimtles. 



Words Hard to Read To face page xv 

Column 718 of MS i 

8 33 > Iz8 

5 6 > , J 49 

ti 7 6 9 > 2 44 




IRemarfcs. 



F all the Welsh MSS. which have come 

down to us none is so well known 

, , r . Source. 

by name as the source of the 

present volume. The Red Book of Hergest may be 
described briefly as a Corpus of Kymric Literature, 
both prose and verse. It consists of 362 foolscap 
folios in vellum, and the whole is written in double 
columns in a style which is characteristic of Welsh 
MSS. belonging to the latter half of the fourteenth 
century. The present arrangement of the contents 
is due either to accident or the binder. Still, saving 
a few folios here and there, the order must, in the 
main, be that of the time in which the different 
parts were transcribed. Without a large number 
of facsimiles it would be impossible to discuss 
profitably the variety of hands that were engaged 
on the whole MS., but it may be stated that we 
find two very distinct styles of calligraphy that 
in which the first third is written, and that of the 
remaining two-thirds, of which a fair notion may 
be derived from the facsimiles to be found in this 
volume. These facsimiles, contrary to the usual 
custom in the case of photolithographs, have not 
been 'worked' in any way, i.e. nothing has been 
1 touched in,' so that they are as reliable as the 



Jntrobuctorp IRemarfcs. 

ordinary process of photography can make them. 
No difference of style is perceptible between the 
handwriting of the facsimile facing page i and that 
facing page 244 1 : the characters, it is true, are slightly 
smaller in the one case than in the other, which was 
due probably to a new quill-pen or a better piece of 
vellum, for the worse the quality of the vellum the 
larger the characters become. These two facsimiles 
are typical of the writing in columns 673-831 ; 
840-844 ; 588-600 ; while the facsimile facing page 
149 (which, it is more than probable, is by a different 
hand) represents the writing in columns 555-571 ; 
627-672. The calligraphy of the facsimile facing 
page 128, confined to columns 832-839 of the Red 
Book, is unquestionably different from that of the 
other facsimiles : it will interest students of the 
' Greal' to know that this writing is identical in 
style with Hengwrt MS. 49. 

When the Series of Old Welsh Texts was first 

projected, it was resolved to aim at 
Aim. . 

nothing short of a diplomatic reproduc- 
tion of the original manuscripts. A diplomatic re- 
production differs from a facsimile chiefly in one 
particular, it does not profess to give the special 
form of the manuscript characters, but it should 
give character for character, letter for letter, word 
for word, spacing for spacing, error for error, deletion 
for deletion, correction for correction, rubric for 

1 I did not find out till the book was ready for the binders that 
photolithographs could be printed in two colours. This facsimile has 
been reprinted, but there was no time to reprint the other facsimiles. 



3ntrobuctor IRemarfcs. xv 

rubric ; in short, there must be no tampering of any 
kind, not even with the punctuation. The more 
faithfully this principle is carried out, the greater 
the value of the reproduction. Critical texts ' have 
their day and cease to be,' but a diplomatic repro- 
duction, once thoroughly done, ' goes on for ever.' 
The plan adopted in producing this volume, as 

far as is known to the writer, is a novel 

' i T Method- 

one, at least in this country. In order to 

make the explanation intelligible, the different types 
used are brought together on the next page. 

The ligatured IT, in the Red Book and a few other manuscripts, 
represents the Welsh sound of that consonant, while the doubling of 1 
in a word like 'callon' serves to mark the quality of the preceding 
vowel. 

Hybrid forms are by no means of uncommon occurrence, as 
may be seen by a glance at the facsimile of words hard to read, facing 
this page. In the case of proper names as well as in that of words 
whose meaning is uncertain, it is often impossible to distinguish be- 
tween n and u ; between c, r, and t ; between fc and ft. A few 
calligraphic peculiarities tend to show that the scribes were copying 
an original written in the old Kymric hand which prevailed till the 
time of the Normans ; for it is difficult to account otherwise for the 
oft-repeated mistakes between r and f in a word like llyf. Professor 
Rhys first directed my attention to this, and an examination of Old 
Irish and Old English MSS. will show any one that a final f followed 
by a full stop, or a medial f followed by such a letter as o can be 
easily mistaken by any one who is either a little careless, or ignorant 
of the language of the text. Let the reader examine the letters 
j, m, f, r, f., traced on the body of the curious figure at the head of the 
facsimile opposite: it ought to be explained, however, that these letters 
do not belong to the original figure. By the way, these quaint figures 
are mostly found at the end of ' gatherings,' and call attention to 
the catch-word. Moreover, it should be noted here that no attempt 
has been made to reproduce the grotesque ornaments at the top 
of each column, as exemplified in two of our facsimiles. 



XVI 



3ntrotwctorp IRcmarfcs. 



1 


2 


3 


4 


5 


6 


7 


8 


9 


A 





a 


a 


a 


a 


a 


a 


a 


B 


| 


B 


b 


b 


b 


b 




t) 


C 





C 




c 


c 


c 


c 


c 


D 


(P 


D 




d 


d 


d 




D 


E 


JJ 


E 


e 


e 


e 


e 


e 


e 


F 


1 


F 


fr 


f 




f 




f 


G 


G 


G 




g 


g 


g 


g 


g 


H 


* 


H 


t> 


h 


h 


h 




5 


I 


i 


I 




i i 




ij 


i 


i 


K 


1 


K 


k 


k 


k 


k 




It 


L 




L 


in 


in 




in 


1 


ITT 


M 


K 


M 


<X) 


m<x) 


m A) 


m 


m 


m 


N 


i) 


N 




n 




n 


n 


n 








O. 













o 





P 


? 


P 


p 


PP 


PP 


P 




P 


R 


^ 


R 




r x 




r i 


r z 


rz 


S 


JJ 


S 


SIT 


sf 


s 


sf 




sf 


T 





T 




t 




t 




t 


U 


H 


U 




u 




u 


u 


u 


V 


T 


V 


y 


V 


V 


V 




XI 


W 


M 


W 




wO 




w 6 





toO 


Y 


T 


Y 




yy 


y 


y 


y 


P 



Columns i, 3, 5, represent the ordinary characters written by the 
scribe, whether as capitals, semi-capitals, or small letters. 

Columns 2, 4, 6, represent capitals, semi-capitals, and small 
letters which bear the touches of the pen of the rubricator, the 
mediaeval representative of the modern editor. 

The Italics (col. 7) represent letters or words which have been 
retraced in modern ink by some bungler ' in his cups,' thus com- 
pelling the editors to see such letters through his clouded spectacles. 

The Hair line letters (col. 8) are used to indicate characters 
which, though very faint in the MS., are still legible. 



3ntrofcuctor IRemarfes, 

( ) Brackets are used to enclose letters which are no longer 
legible in the MS., but have left their traces there. 

[ ] Square brackets enclose all words, or parts of words, in- 
troduced from another MS., in those parts where an accident of 
some kind has happened to the Red Book. 

Letters and words which are underlined in the text are 

filled in above the line in the MS. It is impossible always to tell 
whether such letters and words are in the hand of the original 
scribe, generally the ink is paler, but the characters are mostly the 
same as those on the line. 

. . . All letters with either the puncla delenlia under them or 
a stroke through them have thereby been cancelled by the scribe. 

+ When the mark + is placed under a letter, it denotes a sub- 
stituted character, which is explained in the Notes. 

* The asterisk shows the beginning of every fresh column, and 
the Tudor figures at the top of the page correspond with the 
number of the column in the MS. The asterisk has, of set purpose, 
been made inconspicuous, as its only use is to facilitate reference to 
the original for the purpose of collation. 

| It is not unusual to indicate the end of each line in a 
MS. by a perpendicular stroke, which, however, has been sparingly 
used in this text, because, as a rule, it answers no earthly purpose 
and, besides being extremely unsightly, is not in the MS. Let it 
not be supposed for a moment that this was not done in order 
to save trouble, for in the writer's transcript each line begins and 
ends as in the original. Still, in every case where there is any pecu- 
liarity in the orthography or ambiguity in the meaning, the end 
of lines are marked off in the usual way. 

The Ulaefe letter (col. 9), and the Missal capitals at the 
beginning of each tale, and here and there at the beginning of 
fresh paragraphs, represent letters written in red ink in the original. 

The Cu&or fount has been employed for titles, and anything 
printed in that type will not be found in the original. 

The contractions have been reproduced in cases like a = a or 
Sim ; t = et ; p = per ; and *, which has no fixed meaning : in the 
cases where the contractions have been extended superior letters 
have been used to denote such extension, for example, Arth ur ; 
gorawen u9 ; gwrag d . 



3ntrobuctor\> 1Remarfc0. 

The attempt to indicate, with some approach to 
Word- accuracy, the distances between the words 
Spacing. j las cost more trouble, labour, and expense 
than any reader is likely to imagine ; experience 
alone could make him realize the difficulty. To 
mark the spacings in the transcript is a work of 
great delicacy, but the real trouble begins when the 
compositor has to unlearn all the rules of his craft 
and serve his apprenticeship anew. But were Caxton 
himself to rise from the dead, he could not get over 
the fact of the incompressibility of type, and the 
perversity of long syllables. Suppose, for instance, 
a line had been set in type all but the last word, 
which is, let us say, 'strength 1 ' or ' stretched,' while 
there is only space enough left for four or five letters. 
Here conies the dilemma; either previous spacings 
must be altered, and so made untrustworthy, or we 
must cut up our words into stre-ngth or stret-ched, 
which shocks our sense of propriety. For two 
months various experiments were tried with a view 
to overcome this difficulty, and though but three 
sheets were ' composed' during that time, yet after 
endless corrections of the spacings the result is in- 
differently good in the case of sheets B, c, D. At 
last the logic of facts was accepted, and with sheet E 
the division of words into syllables at the end of 
lines was given up as a thing incompatible with 

1 It is the opinion of most Englishmen that ' Welsh is full of 
consonants,' which implies that their own language is full of vowels, 
a fact attested, I presume, by such words as strength^ strzlcfid, &c. 



3ntrobuctorp IRemarfcs. 

correct spacing 1 . In this particular one fails in good 
company, for the scribe observes no particular rule 
in cutting up his words at the end of lines: for 
instance, he cuts up ' a wnaeth ' into awjnaeth. 
The rules framed for indicating the spacing in this 
volume are: 

(a) When two or more words are written as 
one word in the MS., like ' aoiuc,' ' aphandeuth, 
' acynyHe,' they are separated by what may be called 
space i, as follows: aoxuc; aphandeuth; acynylle. 

(<$) When two or more words are written very 
close together but are not actually joined, they are 
separated in the printed page by space 2 ; for instance, 
a omc ; a phan deuth ; ac yn y He. 

(c) When words are distinctly separated in the 
MS., but still by a space less than a full space, this 
is indicated by space 3, thus : a ozuc ; a phan deuth ; 
ac yn y lie ; while in a full space these words would 
be printed : a omc ; a phan deuth ; ac yn y He. 

In this way it is hoped the requirements of the 
scholar and the beginner are satisfactorily met ; for 
every scholar, who has any knowledge of manu- 
scripts, will be able to restore in his mind's eye 
the exact spacing of the original, while the be- 
ginner will not be bewildered by treating simple 
words as compounds. 

1 No doubt a line will be found occasionally where the spacing 
is only relatively correct. In all such cases it was found im- 
practicable to set the spacing right without composing the sheet 
afresh. 



1Remarfc0. 

The foregoing rules have been strictly obeyed in 
the case of spaces i 1 , 2, 3, but the full space will 
be found to vary slightly, according as necessity 
dictated. Note, however, (a) that where the MS. 
divides words usually treated in modern Welsh as 
compounds the exact spacing of the original has 
been reproduced, as for example, di vud ; (6) that 
where the meaning is ambiguous the spacing is 
similarly reproduced : for instance (on page 100), 
'arec douyd ynt y gOzaged weithon' may be construed 
in two ways, with very different results. The Stuart 
Mills of matrimony would not hesitate to read, arec 
douyd, &c. 'wives are now the gift of God;' while 
the John Wesleys might with more plausibility, read 
a rec douyd, &c. ' and wives are become the curse 
of God.' But really this is a question for bachelors, 
in whose hands I leave it. 

The Index was made under the double disadvan- 
tage of illness and constant interruption : 
the result is submitted with diffidence. 
Still it is right to say that the text has been read 
twice over for this purpose alone. Excessive famili- 
arity, however, with the text made it extremely 
difficult for the writer to keep his mind from wander- 
ing ; still, he hopes the harvest of omissions will be 
a scanty one. Of course, all the names indexed 

1 One unfortunate exception runs right through the volume. 
Wherever ym may be equated with the modern am it should in 
consistency be always separated from the word following it by 
space i, as ymdanat, not ymdanat. 



3ntrobuctorp IRemarfcs. 

are not proper names. Again, there are numerous 
references to pages where the particular name is 
represented by a pronoun only, a feature nearly 
always neglected in Indices. When a name occurs 
once or twice on a page, the line or lines are, as a 
rule, given as well as the page; but when a name 
occurs thrice or more, the page alone is given. But, 
it may be asked, why were not the lines numbered 
throughout the volume ? Because the subscriptions 
did not justify the extra expense. As a substitute a 
parchment slip has been provided which, if the reader 
place its top number against the top line of a page, 
will enable him to find the required line instantly. 

Cross references have been added in the hope 
that this Index to the Index will prove cross 
of real service to the student, and enable References, 
him not only to find names and epithets mentioned 
indirectly, but assist him in his genealogical re- 
searches. Possibly I shall be told that I have con- 
founded the persons, and printed in italics words 
which are not epithets, or vice versa. Nothing more 
likely : I was not born, like some Welsh scholars, 
full grown ; and I hope to learn something from 
my critics 1 . 

Such then are the details of the principle which 
governed the work of editing the Text of the Mabi- 

1 I speak here in the first person, because Professor Rhys is only 
indirectly responsible for the Indices. I shall be extremely grateful 
for any corrections which readers may be good enough to point out 
to me : also for hints which may enable us to reproduce the next 
work after a better ideal. 



3ntrotwcton> 1Remarfc0. 

nogion, &c. No doubt tastes will differ about the 
artistic merits or demerits of the combination of founts 
employed, as well as concerning the general effect 
produced ; but respecting the trustworthiness of the 
reproduction it is confidently anticipated there will 
be no justification for two opinions. The Editors 
were mindful of their great responsibility in adding 
another edition of the Mabinogion to those already 
in existence, for the consequences of an inaccurate 
text are well-nigh endless ; tastes are vitiated ; the 
love of truthfulness and scientific exactness is weak- 
ened ; scholars are misled, thus giving birth to a 
crop of baseless theories which, cat-like, have nine 
lives ; while the way for the appearance of a better 
work is effectually barred for a generation or two. 
In the present case the Editors can say honestly 
they have respectively done everything in their 
power to make the reproduction final, for every 
proof-sheet was collated with the original manuscript 
at least three times, collated backward as well as 
forward. They have aimed high, and have spared 
no effort to hit the mark, in the hope that genera- 
tions to come need not abandon this enterprise of 
their predecessors, but may build their superstructure 
without fear for the foundations. 

We are told by Mr. Froude that ' Among causes 
are included our own exertions, and each of us must 
do what he can, be it small or great . . . If we work 
on the right side, coral insects as we are, we may con- 
tribute something not wholly useless.' Still, single- 



Jntrofcuctorp 1Remarfc0. 

handed I should scarcely have dared to give effect 
to the idea which lay at the root of the scheme for 
the reproduction of Old Welsh Texts. But my 
hesitation vanished when Professor Rhys expressed 
his readiness to bear his full share of the labour 
of collation, for, ' then it was borne in on my mind 
. . . that I with co-operation and advice from such 
a quarter this book might edit, not through boldness 
of much learning, but because I saw and heard 
much error in many Welsh books, which unlearned 
men through their simplicity accounted for much 
wisdom V 



I tender my special thanks to the Principal and 
Fellows of Jesus College, Oxford, for the ^mids 
cordial way in which they assented to my gratias 
request for permission to transcribe the a s imu8 - 
Red Book of Hergest, and for placing it in the Bod- 
leian Library for my convenience ; to the Bodley 
Librarian for enabling me to use the MS. in the 
best possible light, a matter of much importance ; to 
Mr. Macray and Mr. Madan for their readiness at all 
times to help me in palaeographical details. From the 
Controller of the Clarendon Press, Mr. Horace Hart, 
I have received all sorts of help, for which I thank 

1 )>a beam me on mode, . . . fiat ic (fas boc of Ledenum gereorde 

to Engliscre spraece awende ; na purh gebylde mycelre lore, ac 

forjianpe ic geseah andgehyrde mycel gedwyld on manegum Engliscum 

bocum, pe ungelarede men Jwrh heora bilewilnesse to micclum wisdome 

lealdon. ^Elfric. 



3ntrofcuctors "Remarks. 

him cordially, as well as for entering sympathetically 
into my plans ; nor should I fail to record my 
sense of obligation to the Controller's Assistant, 
Mr. R. Wheeler, for the benefit of his unobtrusive 
advice. For the Device of the Texts, which repre- 
sents the Red Dragon, the Triple Harp, and the 
Leek the triadic emblems of the Kymry I have 
to thank my wife, who received valuable suggestions 
from Mr. Madan. 

It would be impossible to mention all the friends 
who have interested themselves actively to make 
the Series of Welsh Texts known among their im- 
mediate circle of acquaintances ; but were it not for 
the exertions .of Mr. David Lewis, Barrister-at-Law, 
Mr.Morfill, Professor Powell, Mr. Marchant Williams, 
and Mr. Llywarch Reynolds, the publication of this 
volume would have involved a serious pecuniary 
loss. To these gentlemen, then, and to others who 
have given similar aid, the Editors acknowledge their 
indebtedness and return their heartiest thanks. 
They desire, also, to express their gratitude to 
the subscribers for extending to the Welsh Texts 
scheme the encouragement of their support. 

J. GWENOGVRYN EVANS. 

OXFORD, February 8, 1887. 



<*' 




<AJ 



flcuvutytt wniitm tmgfe 



^^ 



^^^^ 
r, dwwttyvyftH 



prince of 



fi!tpma necbzeu maftinogL 
wyTT penndeuic dyuet aoed yn arglOyd ar 
feith cantref dyuet. athzeigylgweith ydoed 
yn arberth pziflys idaO. adyuot yn yuryt 
ac yny vedOl uynet y hela. jief kyfeir oe gyuoeth 
avynnei yhela glynn cuch. ftc ef agychwynnwys y 
nos honno o arberth. ac adoeth hyt ympenn Hwyn 
diarwya. ac yno y bu y nos honno. athzannoeth yn 
Ifeuenctit ydyd kyuodi aozuc adyuot ylynn cuch 
y eHOng y gOn dan y coet. Bchanu y gozn adechzeu 
dygyuot yi hela. adierdet yn ol y cOn ac ymgolli 
ae gedymdeithon. ac ual ybyd yn ymwarandaO aHef 
yi erchwys. ef aglywei lief erchwys arall. ac nyt 
oedynt vn Hef. a hynny yndyuot ynerbyn y erchwys 
ef. Jlc ef awelei lannerch yny coet ouaes gwaftat. 
ac ual ydoed y erchwys ef yn ymgael ac yftlyy y 
TIannerch. ef awelei carO ovlaen yz erchwys arall. 
9 pharth a pherued "y TIannerch Ityma y% erchwys 
aoed yny ol yn ymozdiwef ac ef. ac yny v6i6 yi 
ITaOz. JLc yna edzych ohonaO ef ar HO yi erchwys 
heb hanbOyTIaO edzych ar y carO. JLc oz awelfei ef 
ohelgOn ybyt. ny welfei cOn un TIi6 ac Oynt. jef 



prince of Bsvek [7U. 



Iliw oed arnunt. laerwynn Tlathieit. ac eu clufteu 
yngochyon. ac ual y Hathrei wynnet y cOn y Hathzei 
cochet y clufteu. 8c ar hynny att y kOn y doeth ef. 
a gyzru yz erchwys aladyffei y carO ymeith. a Tilth yaG 
y erchOys ehunan ar y carO. He ual y byd yn Ilith- 
yaO y cOn. ef awelei varchaOc yn dyuot yn ol yz 
erchwys y ar varch erchlas maOz. * a chozn canu am 
y vynOgyl. agOifc oviethyn IlOyttei ymdanaO yn wife 
hela. ar hynny y marchaOc adoeth attaO ef. ady- 
wedut ual hynn OithaO. 8 vnbenn heb ef mi aOnn 
p6y Oyt ti. ac nyfuarchaf i well ytti. le heb ef ac 
atuyd. y mae arnat oenryded ual nafdylyy. JjHoer 
heb ef nyt teilygdaOd vy anryded am hetteil y hynny. 
8 vnbenn heb ynteu beth amgen. Y rofi aduO heb 
ynteu dy annwybot dyhun. ath anfyberwyt. Pa 
anfyberwyt unben aweleift ti arnafi. l|y weleis an- 
fyberwyt v6y ar Oz heb eL no gyzru yz erchwys 
aladyffei y karO ymeith. allithyaO dy erchwys dy 
hun arna6~ hynny heb ef anfyberwyt oed. achynnyt 
ymdialOyf athi. y rofi aduO heb ef mi awnaf o agclot 
itt gOerth can car 6. avnben heb ef oz gOneuth- 
um gam mi abzynaf dy gerenyd. PadelO heb yn- 
teu ypzyny di. Ozth ual y bo dy enryded. ac ny 
OnipOyOytti. Jrenhin cozonaOc Oyfi ynywlat yd 
henwyf o honeL JtrglOyd heb ynteu dyd da itt. 
aphawlat yd henOyt titheu o honei. annGuyn 
heb ynteu. araOn vzenhin annOvyn Oyfi. arglOyd 
heb ynteu paffuryf y kaffaf i dy gederennyd di. 
Ilyma yz wed ykeffy heb ynteu. Oz yffyd gyuerbyn 
ygyuoeth amkyuoeth ynneu yn ryuelu arnaf yn 



712J pwpll, prince of Bpefc. 3 

waff tat. $ef y6 hOnnO. Hafgan bzenhin o annOuyn. 
ac yz gOaret gozmes hOnnO y arnaf. ahynny aelly 
di ynhaOd y keffy vygkerennyd. ||inneu awnaf 
hynny heb ynteu ynllawen. amanac ditheu ymi 
pafuryf y gaTIOyf hynny. Managaf heb ynteu ^ ftyna 
val y geHy. ||i awnaf a thi gedymdeithas- gadarn. 
Jief ual ygOnaf. mi ath rodaf di ymHe i yn annOuyn. 
ac arodaf y wreic deckaf aweleift eiryoet y gyfcu y 
gyt athi beunoeth. am pzyt ynheu amgofked arnat 
ti. hyt nabo gOas yftauell nafOydyaOc nadyn arall 
oc am kanlynnwys i eiryoet awypo na bo miui 
vych di. ahynny heb ef hyt ym penn y vlOydyn 
ozdyd auozy. ac an kynnadyl yna yny He honn. |fe 
heb ynteu kyt bOyfi yno hyt ympenn y vlOydyn. 
pagyfuarOyd avyd ymi o ymgael ar gOz adywedy 
di. JUOydyn heb ef yheno ymae oet yrofi ac ef 
ar yryt. abyd di ym rith i yno heb ef. acun 
dyzna*0t arodych di ida6 ef. ny byd byO ef ohOnnO. 
achyt archo ef ytti yz eil. nadyzo yi aymbilio athi. 
Yz arodOn i idaO ef hagen. kyftal achynt ydymladei 
a mi dzannoeth. ^e heb y pOyll beth awnaf i ymkyu- 
oeth. fjiawnaf ne ^ Y^ araOn nabo yth gyuoeth 
na gfa nagOzeic awypo nabo tidi wyfi. amiui aaf 
yth le dL vnHawen heb y pOyll amiui aaf ragof. 
JHlefteir uyd dyhynt ac ny ruffya dim ragot yny 
delych ymkyuoeth i. amiauydaf hebiygyat arnat. 
ef aehebzygyaOd yny welas y Hys ar kyfuanned. 
Ilyna heb ef y Ilys arkyuoeth yth uedyant^ a chyrch 
y Ilys nyt oes yndi neb nyth adnapo~ ac Ozth ual 
y gOelych ygOaffanaeth yndi yd adnabydy voes y 

B 2 



4 pw\>H, prince of Bpefc. [713, 

Hys. Kyzchu yllys aozuc ynteu JLc ynyllys ef 
awelei hundyeu aneuadeu ac yftauelloed. ac adurn 
teckaf oz awelfei neb o adeiladeu. 2ic yzneuad y 
kyrchwys ydiarchenu*, ef adoeth mackOyeit agGeif- 
fon ieueinc ydiarchenu. aphaOp ual ydelynt kyuarch 
gOell awneynt idaO. J)eu uarchaOc adoeth ydynnu 
y wife hela y amdanaO. ac y wifcaO eurwifc obali 
ymdanaO. ar neuad agyweirywyt. Hyna y gOelei 
ef teulu a niueroed. ar niuer hardaf a chyweiryaf 
01 awelfei neb yndyuot ymywn^ arurenhines y 
gyt ac Oynt yn deckaf gOzeic 01 awelfei neb. ac 
eurwifc ymdanei obali Hathreit- J[c ar hynny y 
ymolchi yd aethant. achyzchu y byzdeu aozugant. 
ac eifted awnaethant ual hynn. % urenhines 01 
neillparth idaO ef. ar iarH debygjvei ef oiparth 
arall. adeclueu ymdidan awnaeth ef ar vzenhines. 
j|c ox awelfei eiryoet Oith ymdidan ahi. difemylaf 
gCzeic a bonhedigeidaf y hannOyt ae hymdidan oed~ 
athteulaO awnaethant bOyt altynn a cherdeu achy- 
uedach. z awelfei o holl lyffoed y dayar~ Hyna y 
Hys diwallaf o vOyt allynn. ac eur left" atheyxn- 
dlyffeu. amfer adoeth udunt y uynet ygyfcu. 9c y 
gyfgu yd aethant ef ar urenhines*, Ygyt ac yd aeth- 
ant yz gOely ymchoelut y wyneb att yz erchwyn 
aoauc ef. ae gevyn attei hitheu. o hynny hyt tran- 
noeth. ny dywaOt ef Czthi hi vngeir. lhannoeth 
tirionOch ac ymdidan hegar auu y ryngtunt. JPeth 
bynnac ogarueidzOyd avei y ryngtunt ydyd. ny bu 
un nos hyt ympenn y vlOydyn amgen noc auu * y 
nos gyntaf. IheulaO y vlOydyn awnaeth dzOy hela 



713J pwll, prince of 

acherdeu achyfedach acharueidrOyd ac ymdidan 
achedymdeithon. hyt ynos ydoed oet y gyfranc. 
Ifnoet y nos honno kyftal y doei y gof yz dyn 
eithaf ynyz hollgyuoeth yz oet. 8c yntev adoeth 
yz oet agOyzda y gyuoeth y gyt ac ef. 8c ygyt ac 
ydoeth yz ryt. marchaOc agyuodes y vynyd. ac 
adywaOt val hynn. a wyzda heb ef ymwrandeOch 
ynda y rOng y deu vzenhin ymae yz oet h6nn y 
ryngtunt. ahynny rOng eudeu gozf elldeu. aphop 
un ohonunt yffyd haO/Oz ar ygilyd ahynny amdir. 
adayar. afegur ydigaOn p6b o honaOch vot eithyz 
gadu y ryngtunt Oy elldeu. 8c ar hynny y deu 
urenhin aneffayffant ygyt amperued y ryt. ac ym- 
gyuaruot. ac ar y goffot kyntaf y gOz aoed ynlle 
araOn aoffodes ar hafgan ymperued bogel ydaryan 
yny hyllt yn deu banner ac ynytyzr yz arueu. Ac 
yny vyd hafgan hyt y vzeich ae paladyz dzos pedzein 
y varch yzIIaOz. 8c agheuaOl dyznaOt yndaO ynteu. 
a unben heb yz hafgan padylyet oed itti ar vy 
angeu i. nyt yttoedOn i yn holi dim ytti. ny wydOn 
achaOs itt heuyt ym Had i. He yz duO heb ef canys 
dechzeueift vyHad^ gozffen. a vnbenn heb ynteu. 
ef aeill vot yn ediuar gennyf awneuthun itt. Keis 
ath ladho ny ladaf i di. Tyg gOyzdakywir heb 
yz Hafgan dygOch vi odyma. neut teruynedic agheu 
y mi. nyt oes anfaOd ymi ych kynnal chOi bellach^ 
TyggOyzda ynheu heb y gOz aoed ynlle araOn 
kymerOch ych kyuarOyd agOybydOch p6y a dylyy 
bot ynwyz ymi. HrglOyd heb y gGyzda pa6b ae 
dylyy. kanyt oes vzenhin arholl annOvyn namyn ti. 



6 pwpll, prince of 2>vefc. [714. 

^e heb ynteu a del ynwaredaOc iaOn yO y gymryt. 

8c ar ny del ynvuud. kymheller o nerth cledyfeu. 

JLc ar hynny kymryt gOzogaeth y gOyz adechzeu 

gozefgyn ywlat. 8c erbynn banner dyd dzannoeth 

ydoed yny vedyant y dOy deyznas. jlc ar hynny 

ef a gerdOys parth ae gynnadyl. ac adoeth y lyn 

cuch. Jtphandoeth yno ydoed araOn vzenhin an- 

nOuyn yny erbyn. HaOen vu pob vn Ozth y gilyd 

ohonunt. |e heb yi araOn duO adalo itt dy gedym- 

deithaf mi ae kigleu*. |e heb ynteu pandelych 

dy hun yth wlat. ti awely awneuthum yrot ti. a 

wnaethoft * heb ef yrofi. duw aetalo itt. "fna 

yrodes araOn y ffuryf aedzych ehun y pOyll pen- 

deuic dyuet. ac y kymerth ynteu y ffuryf ehun 

aedzychc, JLc y kerdaOd araOn racdaO parth aelys 

y annOvyn. ac y bu digryf gantaO ymwelet ae niuer 

ac ae teulu. kanys gOelfei yi yftalym. ^[ynteu hagen 

ny wybuyffynt y eiffeu ef. Sic ny bu newydach 

gantunt y dyuodyat no chynt~ Y dyd hOnnO a 

dzelwys trOy digrifOch allewenyd^ ac eifted ac ym- 

didan ae wreic ac aewyzda. aphan vu amferach 

kymryt hun no chyuedach y gyfcu ydaethant. 

*Y wely agyichwys y bzenhin ae wreic aaeth attaO. 

^yntaf y gOnaeth ef ymdidan ae wreic. ac ymyrru 

ar digrifOch ferchaOl acharyat arnei. ^ hynny nyfgoz- 

dyfynaffei hi yi yfblOydyn. a hynny avedylyOys hL 

i aduO heb hi paamgen vedwl yffyd yndaO ef heno 

noc ary uu yf blOydyn y heno. amedylyaO awnaeth 

ynhir. 8g6edy y medOl hOnnO dyhunaO aOnaeth ef. 

apharabyl adywaOt ef Oithi hi ar eil ar trydyd. ac 



715.] lpw\>ll, Iprincc of 

atteb nys kauas ef genthi hi yn hynny. )PaachaOs 
heb ynteu nadywedy di Ozthyfi. J)ywedaf Ozthyt 
heb hi nadywedeis yfblOydyn ygymeint yny kyfryO 
le ahOnn- JPaham heb ef. ys glut abeth ydymdi- 
danyffam nL Meuyl im heb hi yz yfblOydyn y 
neithwyz oz pan elem yn yblic yndillat gOely na 
digrifOch nac ymdidan nac ymchoelyt ohonat dy 
wyneb attafi ynchwaethach auei vOy nohynn oz 
bu yrom nL Jic yna y medylyOys ef. ia arglOyd 
duO heb ef kadarnavngOz y gedymdeithas adiffleis 
a geueis i yngedymdeith. J[c yna y dywaOt ef Ozth 
y wreic. clrglOydes heb ef na chabladi viuL Yrof i 
aduO heb ynteu ny chyfgeif ynneu ygyt athitheu yz 
ys blOydyn y neithwyz. Sic ny ozwedeis. JLc yna 
menegi y hoTI gyfaranc awnaeth idi. "f duO ydygaf 
vyngkyffes heb hitheu. gauael gadarn ageueift ar 
gedymdeith ynherOyd ymlad aphzouedigaeth ygozff 
achadO kywirdeb Ozthyt titheu. JtrglOydes heb ef 
fef ar ymedOl hOnnO ydoedOn ynheu. tradeweis 
Ozthyt ti. di ryued oed hynny heb hitheu. "Jffnteu 
pOyll pendeuic dyuet adoeth y gyuoeth ac ywlat. 
adechzeu amouyn agOyzda y wlat beth uuaffei y 
arglOydiaeth ef arnadunt hOy y vlOydyn honno. y 
Ozth ryuuaffei kynno hynny. 8rglOyd heb Oy ny bu 
gyftal * dy wybot. ny buoft gyn hegaret gOas ditheu. 
ny bu gynhaOffet gennyt titheu treulaO dy da. ny 
buwell dy dofparth eiryoet noz ulOydyn honn. y 
rof i aduO heb ynteu ys iaOn abeth yO ychOi diolOch 
yz gOz auu ygyt achOi. allyma ygyfranc ual y bu 
ae datkanu oil obOyll udunt. |Je arglOyd heb Oy 



8 pwpll, prince of Styvefc. [715. 

diolOch y duO kaffel ohonat y gedymdeithas honno. 
ararglOydiaeth agaOffam ninheu^ yvlOydyn honno 
nys attygy y gennym otgOnn^ nac attygaf yrofy 
aduO heb ynteu bOyll. ac o hynny allan dechzeu 
kadarnhau kedymdeithas yryngtunt. ac anuon o 
bop un y gilyd meirch amilgOn ahebogeu. aphob 
kyfryO d!6s ox a debygei bop vn digrifhau medOl 
ygilyd ohona6~ JLc oachaOs y dzigyant ef y vlOydyn 
honno yn annOuyn. agOledychu ohonaO yno moz 
lOydyannus adOyn ydOy deyznas yn vn dyd dzOy y 
dewred ef ae vilOzyaeth ydiffygywys y enO ef ar 
pOyTI penndeuic dyuet. ac y gelwit pOyll penn an- 
nOuyn ohynny allan. a thzeigylgOeith ydoed yn 
arberth pziflys idaO a gOled darparedic idaO ac y 
niueroed maOz owyz ygyt ac ef*, $g6edy ybOyta 
kyntaf kyuodi yozymdeith aozuc pOyll. achyzchu 
penn gozfed aoed uch Ia6 yllys aelwit gozfed ar- 
berth. arglOyd heb un oz Ilys Kynnedyf y% oifed 
y6. padylyedaOc bynnac aeiftedo arnei nat a odyno 
heb vn 01 deupeth. ae kymriO ae archolleu. neu 
ynteu awelei ryuedaOt. 1|yt oes arnafi ovyn kael 
kymriO neu archolleu ymplith hynn o niuer. Ryued- 
aOt hagen da oed gennyf pei afgOelOn. Mi aaf yi 
orfed y eifted. gifted awnaeth ar yi ozfed. ac 
ual ybydant yn eifted Oynt awelynt gOzeic ar uarch 
canwelO maOz aruchel. agOifc eureit lathzeit ymdanei 
yndyuot ar hyt ybziffozd agerdei oz ozfed. ^erdet 
araf gOaftat oed gan y march ar uryt y neb ae gOeleL 
JLc yndyuot ynogyfuuch ar ozfed. Hawyz heb y 
pOyll a oes ohonaOch chOi aadnapo y uarch oges racco. 



716.] pwpll, prince of Bpvefc. 9 

1|ac oes arglOyd heb Oynt*. aet vn heb ynteu yny 
herbyn. y wybot pOy vo. Vn a gyuodes ynvud. 
aphandoeth yny herbyn yzffozd. neut athoed hi 
heibaO. f hymlit awnaeth ual y gallei gyntaf o 
pedeftric. J[ phei vwyhaf vei y vzys ef. pellaf vydei 
hitheu y * OzthaO ef. jlphanwelas nathygyei idaO y 
hymlit. ymchoelut aozuc att pwyll adywedut OzthaO. 
arglOyd heb ef ny thyckya y pedeftyz yny byt y 
hymlit hi. Je heb ynteu pOyH dos dos yz Ilys 
achymer y march kyntaf awelych a dos ragot yny 
hoi. "I* march agymerth ac racdaO ydaeth. Y maeftir 
gOaftat agauas. ac ef adangoffes yz yfparduneu yz 
march*, Jtphei vOyhaf ylladei ef y march. peHaf 
vydei hitheu y OzthaO ef. "^fz vn gerdet adechzeu- 
affei hitheu ydoed arnaO. Y varch ef a baHwys*, 
JL phanwybuef ar y varch pallu y pedeftric^ ym- 
choelut hyt ylle ydoed pOyll awnaeth^ arglOyd heb 
ef ny thyckya yneb ymlit yz unbennes racko. ^y 
wydOn i varch gynt yny kyuoeth no hOnn. ac ny 
thygyei ymi y hymlit hi. |e heb y pOyH y mae yno 
ryO yftyz hut. aOn parth arllys. fzl!ys ydoethant. 
athzeulaO ydyd hOnnO awnaethanU Jtthzannoeth 
kyuodi yuynyd awnaethant athzeulaO hOnnO ynyoed 
amfer mynet y vOyta. JIgOedy y bOyta kyntaf. ^e 
heb ynteu bOyll ni aOn yz vn niuer ybuam doe y 
penn yz ozfed. 8 thydi heb ef Ozth vn oe uackOyeit. 
dOc gennyt y march kyntaf a wypych yny maes. 
ahynny awnaeth y mackOy. "fz ozfed agyzchaffant 
ar march gantunt. JLc ual ybydynt yn eifted wynt 
awelynt y wreic ar yz un march, ar vn wife ymdanei 



io Ipwpll, [prince of D\>vefc. [717. 

yndyuot yz vnffozd. ITyma heb y pOyll y uarchog- 
efdoe~ |Jyd baraOt was heb ef y wybot pOy y6 
hi. arglOyd heb ef mi awnaf hynny yn Ha wen. 8r 
hynny y uarchoges adoeth gyuerbyn ac Oynt. jRef 
aozuc ymackOy yna yfgynnu ar y march, achynn 
daruot idaO ymgyweiryaG yny gyfrOy. neur ry adoed 
hi heibyaO. achynnOII y ryngtunt. Jtmgen vzys gerdet 
nyt oed genthi hi noz dyd gynt~ Ynteu agymerth 
rygig y gan y uarch. ac ef adebygei yz arauet yker- 
dei y uarch. yz ymozdiwedei a hi. a hynny nythyg- 
yei idaO. JJHOng y uarch aozuc Ozth avOyneu. nyt 
oed ef nes idi yna no chyn bei ar y gam. Jtphei 
vOyhaf y Hadei ef y varch. peHaf vydei hitheu y 
OzthaO ef. Y cherdet hitheu nyt oed uOy no chynt. 
^any welas ef tygyaO idaO y hymlit. * ymchoelut 
awnaeth hyt yUe yd oed pOyll. ErglOyd heb ef nyt 
oes allu gan y march amgen noc aweleift ti. ||i 
aweleis heb ynteu ny thykya y neb y herlit hi. 
J[c yrofi aduO heb ef yd oed neges idi Ozthrei oz 
maes hOnn. peigattei OzthpOyH idi ydywedut. ani 
aOnparth arllys, vzllys ydoethant athzeulaO ynos 
honno awnaethant dzOy gerdeu achyuedach ual ybu 
lonyd gantunt. JL thzannoeth divyzru ydyd awnaeth- 
ant yny oed amfer mynet y vOyta. aphandaruu 
udunt y bOyt p6yH adywaOu Mae yz niuer y buam 
ni doe ac echdoe ym penn yz ozfed. Ityma arglOyd 
heb Oynteu. aOn heb ef yz ozfed y eifted. athitheu 
heb ef Ozth way y uarch. KyfrOya vy march ynda 
adabze acef yzffozd. adOc vy yfparduneu gennyt. 
YgOas awnaeth hynny. J)yuot yz ozfed aozugant 



718J pw$l, prince of 

y eifted. ny buant hayach o enkyt yno yny welynt 
y uarchoges yndyuot yz vnffozd. ac yn vn anfaOd. 
ac yn vnvngerdet. 1|awas heb y pOyH mi awelaf 
y uarchoges yndyuot. moes vy march. JLc nyt kynt 
yd yfkynn ef ar y uarch noc yd a hitheu hebdaO 
ef. Inoi yny hoi aozuc ef. agadel y uarch dzythyll 
Hamfachus y gerdet. ac ef adebygei ar yz eil cam 
neu ar y trydyd y gozdiwedei. nyt oed nes hagen 
idi no chynt. y uarch agymhellaOd oz kerdet mOyhaf 
aoed gantaO. JtgOelet awnaeth nathygyei idaO y 
hymlit. Yna y dywat pOyll. 8 vozwyn heb ef yz 
mOyn y g6z mOyhaf agery arho vi. arhoaf ynllawen 
heb hi ac oed Heffach yz march pei affarchut yz 
meittyn. JkuyH ac arhos aozuc y uozwyn. agOaret 
yrann adylyei vot am yhOyneb owifc yphenn. Sic 
attal ygolOc arnaO adechieu ymdidan ac ef. JfrglOyd- 
es heb ef pandoy di aphagerdet yffyd arnat. kerdet 
Ozth vy negeffeu heb hi a da y6 gennyf dy welet ti. 
graffaO Ozthyt y gennyfi heb eL JLc yna medylyaO 
awnaeth bot yndiuOyn ganthaO pzyt awelfei eiryoet 
o vozwyn a gOzeic yOzth ypruyt hi. arglOydes heb 
ef adywedy di ymi dim oth negeffeu. JJywedaf y 
rof aduO heb hi. )Pennaf neges uu ymi keifaO 
dy welet ti. ITyna heb y p6yH y neges ozeu gennyfi 
dydyuot ti idi. ac adywedy di ymi * p6y Oyt. Jywedaf 
arglOyd heb hi. ^iannon uerch heueyd hen Oyf i 
amrodi y wr omhanvod ydydys. ac ny mynneis 
inheu un gOz. a hynny oth gaiyat ti. ac nys mynnaf 
ettwa. onyt ti am gOzthyt. ac y wybot dy atteb di 
am hynny ydeuthum i. ^of i aduO heb ynteu bOylL 



12 pwpll, prince of 2>\>efc. [718. 

Ilyna vy atteb i ytti. peicaffOn dewis ar holt wraged 
amoiynyon ybyt. mae ti adewiffOn. j^e heb hitheu. 
os hynny avynny kynn vy rodi yOz araH gOna oet 
ami. (ioxeu y6 gennyfi heb y pOyll bo kyntaf. ac 
yny He ymynnych di gOna y% oet. dOnaf arglOyd 
heb hi. blOydyn y heno yn Hys heueyd mi abaraf 
bot gOled darparedic yn baraOt erbynd dydyuot. 
IfnUawen heb ynteu a minheu avydaf yn yz oet 
hOnnO. JtrglOyd heb hi trie yniach achoffa gywiraO 
dy edewit. ac ymeith ydaf i. agOahanu awnaethant. 
achyxchu awnaeth ef parth aeteulu aeniuer. Ja 
amouyn bynnac avei ganthunt Oy y Ozth y uorwyn 
y chOedleu ereiH ytroffei ynteu. (Ddyna treulaO y 
vlOydyn hyt yx amfer awnaethant. ac ymgOeiraO ar 
yganuet marchaOc. amynet yrygtaO a Hys eueyd 
hen. 8c ef adoeth yzllys allawen uuwyt OxthaO. 
adygyuoz allewenyd ac arlOy ma6z aoed yny er- 
byn. JthoII uaranned yllys Ozth y gygho* ef y treulOyt. 
^yweiryaO yneuad awnaethpOyt ac yzbozdeu ydaeth- 
ant. ^ef ual ydeiftedyffant heueyd hen ar neilllaO 
pOyll. ariannon ox parth arall idaO. 'farn hynny 
paOb ualybei yenryded. jOyta achyuedach ac ym- 
didan awnaethant. ac ar dechaeu kyuedach gOedy 
ybOyt wynt awelynt yndyuot y myCn. gwas gOineu 
maOz teyzneyd^ a gOifc o pali ymdanaO. Jtphandoeth 
y gynted y neuad. kyuarch gOeH aozuc ypOyll ae 
gedymdeithon. izaffaO duO Ozthyt eneit heb y pOyH 
ados y eifted. !^ac af heb ef eirchat 6yf am neges 
awnaL gOna ynllawen heb y pOyll. JlrglOyd heb 
ef Ozthyt ti ymae vy neges i ac y erchi itt ydodOyf. 



719J Ipw^ll, prince of Styvefc* 13 

JPaarch bynnac aerchych di ymi hyt ygaHOyf y 
gaffel itti y byd. ch heb y riannon paham yrody 
di atteb ueHy. neuf rodes ueHy arglOydes yggOyd 
gOyzda heb y mackOy. JUneit heb ypOyll beth yO 
dy arch dL ^wreic vOyaf agaraf ydwyt ynkyfcu 
heno genthL J[c y herchi hi ararlOy ar darmerth 
yffyd yman y dodwyfi. T^ynhewi aozuc pOyll kanybu 
atteb a rodaffei. t!aO hyt y mynnych heb y riannon. 
ny * bu uufcreHach gOz ar y fynnwyz e him noc ry 
uuoft ti. arglOydes heb ef ny wydOn i pOy oed ef~ 
Hyna y gOz ymynnaffit uy rodi i idaO omhanuod 
heb hi. gOaOl uab clut gOz tozmynnaOc kyuoethaOc. 
achanderw itt dywedut ygeir adywedeift dyzo vi 
idaO rac aglot itt. arglOydes heb ef ny On i paryO 
atteb yO hOnnO. ny aftaf i arnaf adywedy di vyth. 
Jj)yio di vi idaO ef heb hi ami awnaf nachaffo ef 
viui vyth. Pa ffuryf vyd hynny heb y pOyTI. MI 
arodaf yth laO got vechan heb hi achadO honno 
ynda. Jfo ef aeirch ywled ararlOy ar darmerth. ac 
nyt oes yth uedyant ti hynny. a miui arodaf ywled 
yi niueroed ar teulu heb hi. a hOnnO uyd dy atteb 
am hynny. amdanaf ynneu heb hi mi awnaf oet 
ac ef vlOydyn y heno y gyfcu gennyf. ac ympenn y 
vlOydyn heb hi byd ditheu ar got honn gennyt ar 
dy ganuet marchaOc yny berHan uchot. 8phan uo 
ef ar ganaOl ydigrifvOch ae gyfedach. dyzet titheu dy 
hun y myOn adillat reudus ymdanat ar got yth laO 
heb hi. ac nac arch dim namyn Honeit y got o vOyt. 
a minneu abaraf heb hi pei dottit yffyd yny feith 
cantref hynn o vwyt aHynnyndi. na bo HaOnach no 



14 IPw^U, prince of Bpek [720, 



chynt. JgOedy byzyer Hawer yndi. ef aovyn itt 
avyd ITaOndy got ti vyth. Jywet titheu na vyd 
ony chyvyt dylyedaOc trachyuoethaOc a gOafcu ae 
deutroet y bOyt yny got. a dywedut digaOn adodet 
yman. a minneu abaraf idaO ef vynet y feghi ybOyt 
yny got. jlphan el ef tro ditheu y got yny el ef 
dzos y penn yny got. ac yna Had glOm ar garreyeu 
y got. a bit com canu da amdy vynOgyL aphan 
uo ef ynrOymedic yny got. dot titheu lef ar dy gom. 
abithynny yn anvyd yrot ath uarchogyon. JPanglyw- 
hont lief dy gom difgynnent Oynteu am benn y 
Ilys. Arglwyd heb y gOaOl madOs oed ymi kaffel 
atteb am aercheis. Kymeint ac aercheift heb y pOyH 
01 auo ym medyant i ti ae keffy. JJneit heb hitheu 
riannon am y wled ar dapar yffyd yma. hOnnO 
arodeis i ywyz dyuet ar teulu ar niueroed yffyd 
yma. hOnnO nyt adawafi yrodi yneb. blOydyn y 
heno ybyd gOled darparedic yny Hys honn y titheu 
eneit y gyfcu gennyf ynheu*, dOaOl agerdaOd ryng- 
tha6 ae gyuoeth. POyll ynteu adoeth y dyuet. ar 
vlOydyn honno adteulOys paOb o honunt hyt oet y 
wled oed ynllys eueyd hen. Ga6l uab clut adoeth 
parth ar wled a oed dar*paredic idaO. adiyxchu y 
Hys awnaeth. a Ilawen uuCyt OzthaO. yOyll ynteu 
penn annOuyn adoeth yi berllan ar yganuet march- 
aOc ual y goxchymynnaffei riannon idaO. ar got 
gantaO. dOifcaO biatteu trymyon ymdanaO awnaeth 
pOyll alloppaneu maOz am y tract, jlphan wybu y 
bot ar dechaeu kyuedach wedy bOyta. dyuot racdaG 
yi neuad. H gOedy y dyuot ygynted yneuad. kyf- 



720 J pvopll, prince of Dpvefc. 15 

uarch gOell awnaeth ywaOl uab clut. ae gedym- 
deithon owyz agGzaged. du6 arodo da ytt heb y 
gOaOl agraeffaO duO Ozthyt. flrglOyd heb ynteu du6 
adalo itt. negeffaOl 6yf Ozthyt. raeffaO Ozth dyneges 
heb ef. ac os arch gyfuartal aerchy ymi ynHawen 
ti ae keffy. gyfuartal arglOyd heb ynteu nyt archaf 
onyt rac eiffeu. $ef arch a archaf Honeit y got 
uechan awelydi ovOyt. Jtrch didzaha y6 honno heb 
ef athi ae keffy yn Hawen. |pyg6ch vOyt idaO heb 
ef. H^iuedi maOz o fOydwyr agyuodaffant yuynyd. 
adechzeu Henwi y got. ^|c yz auyrit yndi ny bydei 
laOnach no chynt. JJneit heb y gOaOlavyd HaOn dy 
got ti vyth. l|auyd y rof a duO heb ynteu yz adotter 
yndi vyth. ony chyuyt dylyedaOc tir adayar a chyu- 
oeth afenghi ae deu troet ybOyt yny got^ cldywed- 
ut digaOn adodet yma. Si geimat heb y riannon kyuot 
y uynyd ar vyzr Oxth waOl uab clut. 1|yuodaf yn 
Hawen heb ef. adiyuodi y uynyd aoiuc adodi y 
deutroet yny got~ athioi o bOyll ygot yny vyd 
gOaOl dios y benn yny got. 3,c yngyflym kaeu y got 
allad clOm ar y carreyeu. adodi lief ar y goin. jjc 
ar hynny Ilyma y teulu ampenn yllys. ac yna kymryt 
paOp 01 niuer adoeth ygyt agOaOl. aedodi yny gar- 
char ehun. jlbCaO y bzatteu ar Hoppaneu ar yfpeil 
dideftyl yamdanaO aoiuc pOyll^ JLc ual y delei 
bob un oe niuer ynteu y myOn y traOei dyznaOt ar 
ygot. ac y gouynnei beth yffyd yman. Jhoch 
medynt Oynteu. Jlef kyfryO chOare awneynt. taraO 
awnaei bopvn dyrnaOt arygot. ae aedzoet ae 
athzoffaOL jlc uelly gOare ar got awnaethant. PaOb 



1 6 ipwptl, prince of v>e& [721, 



ualy delei aovynnei pa chware awneOch ch6i ueTIy. 
ilOare bioch ygcot medynt wynteu~ ac yna gyntaf 
y gOarywyt bioch ygcot. JjglOyd heb ygOt 01 got 
pei gOarandaOut uiui nyt oed dihenyd arnaf vyltad 
ymyOn cot. * clrglOyd heb eveyd hen <g6iz adyweit. 
^aOn y6 itt y warandaO. nyt dihenyd arnaO hynny. 
^e heb y pOyll mi awnaf dygyghoi di amdanaO ef. 
ITyma dy gyghoz di heb y riannon yna. yd Oyt ynyfte 
y perthyn arnat Honydu eircheit a cherdoiyon. gat 
yno ef y rodi y baOp d*offot heb hi. a chymer geder- 
nit y ganthaO nabo amovyn nadial vyth amdanaO. 
adigaOn yO hynny o gofp arnaO. JJf ageiff hynny 
yn IlaOen heb y g6z 01 got. a minneu ae kymeraf 
yn Hawen heb y pOyll gan gynghoz eueyd a riannon. 
Kynghot y6 hynny y gennym ni heb 6ynt. % gymryt 
awnaf heb y pOyll keif veichev dxoffot. !^i avydOn 
dxoftaO heb eueyd. yny vo ryd y wyx y vynet dzoftaO. 
ac ar hynny ygoHygOyt ef 01 got ac yrydhawyt 
yoaeugOyz. douyn weithon y waOl veicheu heb eueyd. 
ni aatwaenOn y neb adylyer ykymryt ygantaO. 
^iua6 ymeicheu awnaeth eueyd. Hunnyady hun 
heb ygOaOl dy amot. J)igaOn yO gennyfi heb ypOyH 
ual yllunyaOd riannon^ f meicheu aaeth ar yr 
amot hOnnO. ^e arglOyd heb y gOaOl bziOedic Oyfi 
achymriO maOl ageueis. ac enneint yffyd reit ymi. 
ac ymeith ydaf gandy gennyat ti. ami aataOaf 
wyada dtoffof yma y atteb y baOp 01 ath ovyno di. 
^nllawen heb ypOyll. agOna ditheu hynny*, d6aGl 
aaeth parth ae gyuoeth. ^neuad ynteu agyweirOyt 
y pOyll ae niuer. ac y niuer y Hys yam hynny. JLc 



722.] pwpll, IPrince of Bsvefc. 17 



yz bgzdeu ydaethant yeifted. ac ual yd eiftedyf- 
fant vlGydynoznos honno. yd eiftedwys paOb ynos 
honno. JOyta achyuedach awnaethant. ac amfer 
adoeth y vynet y gyfcu*. ac yz yftauell ydaeth pOyH 
ariannon. lthzeula6 ynos honno dzGy digrifGch allon- 
ydOch aOnaethant. JL thzannoeth ynieuenctit ydyd. 
arglOyd heb y riannonkyuot yuynyd. adechzeu 
lonydu ykerdozyon. ac na omed neb hediO oz a 
vynno da. If ynny awnaf i ynllaOen heb y pOyll 
ahediO apheunyd tra barhao ywled honn~ J|f agy- 
uodes pOyll y vynyd a pheri dodi goftec y erchi y 
holl eircheit acherdozyon dangos. amenegi udunt 
yllonydit paOb o honunt Ozth y uod ae vympOy. 
H hynny aOnaethpOyt. "Y wled honno adzeulOyt. ac 
ny omedOyt neb trabarhaaOd^ Jtphan daruu y wled. 
arglOyd heb y pOyll Ozth * eueyd mi agychOynnaf gan 
dy genyat parth adyuet auozy. Je heb eueyd duO 
arOydhao ragot. agOna oet achyfnot ydel riannon 
yth ol. |f rof i aduO heb ynteu bOyll ygyt y kerdOn 
o dyma. Jle uelly ymynny di arglOyd heb yz eueyd. 
veHy y rof aduO heb y pOyll. Wynt agerdaffant 
trannoeth parth adyuet. 8llys arberth agyzchyffant. 
agOled darparedic aoed yno udunt. JPygyuoz Y w ^ at 
arkyuoeth adoeth attunt oz gOyz gozeu ar gOzaged 
gozeu. o hynny nyt etewis riannon neb heb rodi rod 
ennOaOc idaO.. ae ogae. ae ovodzOy. ae o vaen gOerth- 
uaOz. @0ledychu ywlat awnaethant yn IlOydyannus 
y vlOydyn honno. ar eil. Ac yny dzyded vlOydyn y 
dechzeuis gOyz ywlat dala trymuryt yndunt owelet 
g6z kymeint agerynt ae harglOyd. ac eu bzaOtuaeth 

c 



1 8 pwgll, prince of S)p\>ct>, [723. 

yndiettiued. 3,e dyuynnu attunt aOnaethant. JSef He 
y doethant y gyt. y bzeffelev yn dyuet. arglOyd heb 
Oynt ni aOdam nabydy gyuoet ti arei owyz ywlat 
honn. 8c ynnouyn ni yO na byd itt ettiued oz wreic 
yffyd gyt athL JLc wrth hynny kymer wreic arall 
y bo ettiued itt ohonei. nyt byth heb Oynt yperhey 
di. achyt kerychdi vot velly nys diodefOn y gennyt. 
^e heb y pOyll nyt hir ettwa ydym ygyt. a IlaOer 
damOein adigaOn bot. etOch ami hynn hyt ympenn 
y vlOydyn. JL blOydyn yz amfer hOnn ni awnaOn yz 
oet y dyuot ygyt. ac Oath ych kynghoz ybydaf. Yz 
oet awnaethant. Kynn penn cObyl oz oet mab aanet 
idaO ef. ac yn arberth y ganet. J[r nos y ganet 
y ducpOyt gtizaged ywylat y mab aeuam. $ef a 
wnaeth y gOzaged kyfcu a mam y mab riannon. Jkf 
riuedi o wraged aducpOyt yz yftauell chwech wraged. 
dOylat awnaethant Oynteu dalym oznos. Ac yn 
hyny eiffoes kynn hanner nos kyfcu a Onaeth paOp 
o honunt. a thu arpylgein deffroi. 8 phan deffroaffant 
edzych aozugant ylle ydodyffynt y mab. Jlc nyt 
oed dim ohonaO yno. ch heb yzun oz gOzaged 
neur goTIes y mab. |e heb arall bychan a dial oed 
anllofki ni. neu andihenydyaO am y mab. 3,oes heb 
vn ozgOzaged kyghoz ozbyt am hynn. es heb 
arall mi a On gyghoz da. Jeth yO hynny heb Oy. 
ellaft yffyd yman heb hi achynaOon genthi. HadOn 
rei oz kynaOon ac irOn y hOyneb hitheu riannon 
argOaet. ae dOylaO. a byzOn yz efgyzn ger y bzonn. 
athaerOn * arnei ehun diuetha ymab. ac nybyd 
antaered ni an whech Ozthi hi ehunan. jlc ar y 



723.] Ipwpll, prince of Bpvefc. 19 



kyghcu hOnnO y trigyaffant. JParth ardyd riannon 
adeffroes 3.c adywaOt. awraged heb hi mae ymab. 
^[rglOydes heb Oy na ouyndi yni ymab,, nyt oes 
ohonam ni namyn cleiffeu adyznodeu yn ymdaraO 
athi adiamheu y6 gennym na welfam eiryoet vilOz- 
yaeth yn vnwreic kymeint ac ynot ti. clc ny thygyaOd 
yni ymdaraO athi. neur diffetheeift dy hun dy uab. 
ac na haOl ef ynni. Jl dmein heb y riannon yi yz 
arglOydduO awyz pobpeth. na yrrOch geu arnafi. 
^puO awyz pob peth awyx bot yneu hynny. Jlc os 
ovynn yffyd arnaOch chOi. ymkyffeff y duO mi achdi- 
fferaf. Jlioer heb Oy ny adOn ni diOc arnam ny hunein 
y* dyn yny byt. 8 dmein heb hitheu ny cheffOch 
un di6c yi dywedut y wirioned. *%i adywettei hi 
yndec ac yndman ny chaffei namyn yi un atteb 
gan y gOzaged. ^OyTI penn annOuyn ar hynny agy- 
uodes ar teulu ar niueroed. a chelu y damwein 
hOnnO ny allwyU %i wlat ydaeth y chwedyl aphaOb 
01 gOyida ae kigleu. JLr gOyxda adoethant ygyt 
y wneuthur kennadeu att bOyll. y erchi idaO yfgar 
aewreic am gyflafan moz anwedus ac awnathoed. 
jlef atteb arodes pOyll. nyt oed achaOs gantunt h6y 
y erchi ymi yfcar am gOzeic. namyn am nabydei 
blant idL JPlant a6n i y uot idi hi. ac nyt yfcaraf 
a hi. z gOnaeth hitheu gam kymeret y phenyt 
amdanaO. ^itheu riannon adyuynnOys attei athzaG- 
on adoethon. a gOedy bot yndegach genthi kymryt 
yphenyt noc ymdaeru ar gOiaged. y phenyt agy- 
merth. JSef penyt adodet arnei bot yny Hys honno 
yn arberth hyt ympenn y feith mlyned. 3c yfgynuaen 

c 2 



20 pwpll, prince of S^vcfc. [723 A. 

a oed odieithyz ypozth. eifted ohonei geyz llaO hOnnO 
beunyd. a dywedut y baOp oz adelei oz adebyckei 
naf gOypei y gyfranc honno oil. ac oz a attei idi 
y dOyn. Kynnic y weftei. aphelte#;V y dCyn ar 
y cheuyn yzllys. SdamOein ygadei yivn ydOyn. 
Jlc uelly treulaO talym oz vlOydyn awnaeth. Ac 
yn yz amfer hGnnO yd oed yn arglOyd ar went is coet 
teirnyon tOzyf vliant. ar gOz gozeu * yny byt oed. 
ac ynyty yd oed caffec. Sic nyt oed yny teyznas 
na march, na chaffec degach no hi. a phob nos 
calan mei y moei. ac ny wybydei neb ungeir y Ozth 
yhebaOl. $ef awnaeth teirnon ymdidan noffweith 
ae wreic. ^awreic heb ef Hibin yd ym bop blOydyn 
yncadO eppil ynkaffec heb gaffel yzvn ohonunt. 
Beth aellir Ozth hynny heb hL l)ial duO arnaf heb 

%Q* J J 

ef nos galanmei yO heno ony wybydaf i padileith 
yffyd yn dOyn yz ebolyon. Peri dodi y gaffec y 
myOn ty awnaeth. clgGifcaO arueu ymdanaO aozuc 
ynteiu adechzeu gOylat y nos. 3,c ual ybyd dechzeu 
nor^ moi y gaffec ar ebaOl maOz telediO. ac ynfeuyll 
yny He. $ef awnaeth teirno kyuodi ac edzych ar 
pzaffter yz ebaOl. jlc ualybyd uelly. ef aglywei 
tOzyf maOz. Be ynol ytOzyf Hyma grauanc trOy ffen- 
eftyz aryty. ac yn ymauael arebaOl geir y vOng. 
jlef awnaeth ynteu teirnon tynnu cledyf. atharaO 
y vzeich o not yz elin ymeith. J[c yny vyd hynny 
oz ureich ar ebaOl gantaO ef y myOn. He ar hynny 
tOzyf adifgyz agigleu ygyt. 8gozi y dzOs aozuc ef 
adOyn ruthur ynol y tOzyf. ny welei ef y tOzyf rac 
tywyllet y nos. ruthur a due yny ol ae ymlit. 9 dyuot 



724 J pwpll, prince of D^veb, 21 

cof idaO adaO ychOs ynagoiet. 3,c ymchoelut a 
wnaeth^ 8c Oith ydzOs Ilyma vab bychan yny gozn 
gOedy troi Henri opali yny gylch. l^ymryt y mab 
awnaeth attaO a Ilyma y mab yngryf ynyi oet oed 
arnaO. $odi caeat ar ydiOs awnaeth achyzchu yi 
yftaueH yd oed ywreic yndi. ^rglOydes heb ef ae 
kyfcu ydOyt ti. T|ac ef arglOyd heb hi. mi agyfceis 
aphandoethoft ti y myOn mi a deffroeis. ^mae yma 
va-b itt heb ef os mynny yx hOnn ny bu itt eiryoet. 
clrglOyd heb hi pagyfranc uu hynny. ttyma oil heb 
y teirnon amenegi y dadyl oil. ^e arglOyd heb hi 
paryG wife yffyd am ymab. Henn obali heb ynteu. 
mab ydynyon mOyn y6 heb hi. SrglOyd heb hi di- 
grifOch adidanOch oed gennyfi bei mynnvt ti. mi 
adygOn wraged yn vn ami. ac adywedOn vymot 
ynveichaOc. f|iui aduunaf athi yn Ha wen heb ef 
amhynny. He uelly y gOnaethpOyt. Jeri awnaethant 
bedydyaO ymab oxbedyd awneit yna. Jlef enO 
adodet arnaO gOli * wallt euryn. "^thynn a oed ar 
y benn owallt kynuelynet oed ar eur. ||eithiyn y 
mab awnaethpOyt yny Ilys yny oed vlOyd. Hchynn 
y vlOyd yd oed ynkerdet yn gryf. JL bzeifcach oed 
no mab teirblOyd avei vaOz y d6f ae ueint^ 3,r eil 
vlOydyn y magOyt ymab. clchynureifget oed a mab 
chweblOyd. Hchyn penn y pedwyzed vlOydyn yd oed 
ynymopiau agOeiffon y meirch am yadu oedOyn- 
yxdOfyi. SrglOyd heb ywreic Oith teirnon mae yi 
ebaOl a differeift di ynos ykeueift ymab. Mi ae 
gozchymmynneis y weiffon y meirch heb ef. EC aerch- 
eis fynnyaO OzthaO. fonyt oed da itti arglOyd heb 



22 



hi peri y hywedu ae rodi y% mab. kanys ynos y 
keueift y mab y ganet yi ebaOl ac y differeift. "^yt 
af i ynerbyn hynny heb y teirnon. mi aadaf itti y 
rodi ida6. ErglOyd heb hi duO adalho it minneu ae 
rodaf idaO. "f na y rodet y march yi mab. ac ydeuth 
hi att y gOaftrodyon ac att weiffon ymeirch y oz- 
chymun fynnyeit ar y march, ae uot yn hywed er- 
byn pan elei ymab yuarchogaeth achwedyl OithaO. 
^myfc hynny Oynt aglyOfont chOedyldyaeth y Oith 
rianno ac am y phoen. Jlef awnaeth teirnon tOzyf 
uliant oachaOs ydouot agawffei ymwrandaO am y 
chwedyl ac ymouyn ynlut amdanaO. yny gigleu gan 
laOer o luoffogrOyd oz adelei yi Ilys mynychu kOynaG 
truanet damwein riannon ae phoen. jSef aOnaeth 
teirnon ynteu medylyaO am hynny. 3,c ediych ar 
ymab yn graff. 3, chael yny uedOl ynherOyd gOeledig- 
aeth na rywelfei eiryoet mab a that kyndebycket 
armab ypOyH penn annOn. 3,nfa6d pOyll hyfpys oed 
gantaO. kanys gOx uuaffei idaO kyn no hynny. J[c 
ynol hynny goueileint adelis yndaO. o gamhet idaO 
attal y mab gantaO ac ef yngOybot y vot yn vab y 6z 
arall. J[phan gauaf gyntaf o yfgaualOch ar ywreic. 
ef a uenegis idi hi nat oed iaOn udunt hOy attal 
ymab gantunt agadu poen kymeint ac aoed ar 
wreicda kyftal a riannon 01 achaOs hOnnO. ar mab yn 
vab y pOyll pennannOn^ a hitheu wreic teirnon agyt- 
fynnyOys ar anuon ymab y pOyll. 8 thii pheth arglOyd 
heb hi agaffOn ni o hynny. JHolOch ac alw*iffen 
o ellOng riannon 01 poen y mae yndaO. a diolOch gan 
pOyTI am ueitrnyn y mab ae eturyt idaO. Hr trydyd 



725.] Ipwpll, prince of Bpvcb. 23 

peth os gGi mOynvyd ymab. mab maeth ynni vyd 
agozeu aallo vyth awna ynni. Sic ar y kynghox 
hOnnO y 'trigyaffanU JLc ny bu h6y gantunt no 
thzannoeth ymgyOeiryaO aoauc teirnon ar y diydyd 
marchaOc. ar mab yn pedwyzyd gyt ac Oynt ar y 
march arodaffei deirnon idaO. Hcherdet parth ac 
arberth awnaethant. ac nybu hir y buant yny doeth- 
ant y arberth. Pan doethant parth ar Ilys Oynt 
awelynt riannon yn eifted yn ymyl yx yfgynuaen. 
]JPan doethant ar ogyfuch a hi. a vnbenn heb hi nac 
eOch beHach hynny mi adygaf bop un o honaOch 
hyt yllys. ahynny yO vympenyt amlad ohonaf vy 
hun vy mab. ae diuetha~ a wreicda heb y teirnon 
ny thebygafi y vn ohynn vynet ar dy geuyndi. Bet 
ae mynno heb y mab nyt afi. Jiioer eneit heb y 
teirnon nyt aOn ninheu. c |f Ilys agyzchaffant. adiruaOz 
leOenyd auu yny herbyn. ac yndechieu treulaO gGled 
yd oedit yny Ilys. vnteu pOyll oed yndyuot o 
gylchaO dyuet. YZ neuad y daethant ac y ymolchi. 
a IlaOen vu pOyll Ozth teirnon. 8c y eifted yd aethant^ 
^ef ual yd eiftedyffant. Weirnon y rOng pOyll a rian- 
non. adeu gedymdeith teirnon uch Ia6 pOyll ar mab 
y ryngtunt. dOedy daruot bOyta ar dechzeu kyued- 
ach ymdidan aOnaethant. ^ef ymdidan uu gan 
teirnon. menegi y holl gyfranc am y gaffec ac am 
y mab. ac megys y buaffei y mab ar y hardelO hOy 
teirnon ae wreic ac y magyffynt. &c weldy yna dy 
uab arglOydes heb y teirnon. HphOybynnac ady- 
wat geu arnat cam awnaeth. 8 minneu pan gigleu 
ygouut a oed arnat. trOm uu gennyf adoluryaO 



24 IPwpll, prince of Bpvefc. [726, 

aOneuthum. Jlc ny thebygaf 01 niuer hOnn oft neb 
nyt adnappo vot ymab yn uab y pOyTI heb y teirnon. 
!^yt oes neb heb y paOb ny bo diheu gantaO hynny. 
Ifrofi aduO heb yriannon oed efcoz vymp:yder 
ymi pei gOir hynny. arglOydes heb y pendaran dyuet 
da ydennOeift dy uab. Piyderi. Hgoieu y gOeda arnaO 
piyderi uab pOyll penn annOn. JJdiychGch heb yrian- 
non nabo goieu y gOedo arnaO y en6 ehun. Mae yz 
enO heb y penndaran dyuet. gOzi wallt euryn adodyf- 
fom ni arnaO ef. JPiyderi heb y penndaran uyd y 
enO ef. IfaOnhaf y6 hOnnO * heb y pOyll. Kymryt 
enO ymab yOith ygeir adywaOt yuam pan gauas 
HaOen chwedyl y OithaO. Sic ar hynny ytrigywyt. 
Weirnon heb.ypOyll duO adalo it ueithryn ymab 
hOnn hyt yi a6z honn. aiaOn yO idaO ynteu oi byd 
gOx mOyn y dalu itti. clrglOy^ heb y teirnon y wreic 
ae magOys ef nyt oes yny byt dyn vOy y galar no 
hi yny ol. |a6n yO idaO coffau ymi ac yi wreic honno 
awnaethom yzdaO. ^ rof i aduO heb ypOyll trabar- 
hawyfi mi ath gynhalyaf athi ath gyuoeth. tra aTIOyf 
kynnal y meu vy hun. s ynteu avyd iaOnach y6 
idaO dy gynnal noc ymi. JLc os kyghoi gennyt ti 
hynny achan hynn owyida. canys megeift ti evo 
hyt yi aOi honn. ni ae rodOn aruaeth att benndara 
dyuet ohynn allan. clbydOch gedymdeithon chwitheu 
athatmaetheu idaO. ^yngoi iaOn heb y paOb yO 
hOnnO. Jlc yna y rodet y mab y penndaran dyuet 
ac ydymyrrOys gOyzda y wlat ygyt ac ef. 3,c y ky- 
chwynnOy teirnon tozyf vliant ae gedymdeithon y 
ryngtaO aewlat ac ae gyuoeth gan garyat allew- 



726 .] pwtfl, prince of Bpveb. 25 

e4ynyd. 8c nyt aeth heb gynnic idaO y tlyffeu teccaf 
ar meirch goxeu arcOn hoffaf. ac ny mynnwys ef 
dirru Ifno y trigyaffant Oynteu ar eukyuoeth. ac y 
magOyt piyderi uab pOyll penn annOn yn amgeledus 
ual ydoed dylyet yny oed delediwaf gOas atheckaf 
achOplaf o bop camp da oc a oed yny deymas. Telly 
y treulaffant blOydyn ablOydyned yny doeth teruyn 
ar hoedyl pOyll penn annOn ac y bu uarG~ Ac y 
gOledychOys ynteu piyderi seith cantref dyuet yn 
HOydyannus garedic gan y gyuoeth a chan /#Gb 
yny gylch. 8c ynol hynny y kynydGy^ 1 irichantrei 
yftrat tywi. aphedwar cantref keredzgyaOn. 9c y 
gelOir y rei hynny feith gantref feiffyTIOch. ^|c ar 
y kynnyd hOnnO y bu ef pzyderi uab pOyll penn 
annOn yny doeth yny vzyt wreicka. jlef gOzeic a 
vynnaOd kicua verch wynn gohoyO uab gloyO wallt 
lydan, uab cafnar w/edic odylyedogyon yz ynys 
honn~ $Lc uelly y teruyna y geing honn oz mabyn- 
nogyon^ 



Branwen, baugbter of 




tfpma pz eil geinc oz mafnnogi. 

JJndigeityran vab Hyz aoed vzenhin cozonaOc ar 
yi ynys honn. ac arderchaOc 0tfion lunafcin. 
JL phiynhaOngOeith yd oed yn hardlech yn ardudOy 
ynllys ida6. ac yn eifted yd*oedynt ar garrec hardlech 
uch penn y weilgL amanaOydan uab Hyz y vzaOt ygyt 
ac ef. adeu vzoder un uam ac ef. niffyen ac efniffyen. 
agOyzda yam hynny ual y gOedei ygkylch bienhin. 
Y deu uroder vnuam ac ef meibon oedynt y eurof- 
fOyd oeuam ynteu penardim uerch ueli uabmynogan. 
Sr neill 01 gOeiffon hynny gOas da oed. ef a bare! 
dangneued y rOng ydeulu pan vydynt lidyaOckaf. 
fef oed hOnnO niffyen^ ^HaTI abarei ymlad rOng 
ydeu uroder pan uei uOyhaf ydymgerynt^ He ual yd 
oedynt yn eifted ueHy Oynt awelynt teirllong ardec 
yndyuot o deheu iwerdon. ac ynkyxchu parth ac 
attunt. a cherdet rugyl ebzOyd gantunt. ^ gOynt yn 
eu hoi ac yn euneffau ynebzOyd attunt. Mi awelaf 
longeu racco heb y bzenhin ac yn dyuot ynebzOyd 
parth ar tir. ac erchOch ywyz yHys wifcaO ymdan- 
unt amynet y edzych pauedOl yO yz eidunU ^f gOyz 



728.] Branwen, baugbter of ILI^r. 27 

awifcOys ymdanunt. ac aneffayffant attunt y waeret. 
gOedy gOelet yllongeu o agos diheu oed gantunt 
nawelfynt Ilongeu gyweiryach y hanfaOd noc Oynt. 
flrwydon tec gOedus obali a oed arnunt. Jic ar 
hynny nachaf un ox Ilongeu yn raculaenu rac y rei 
ereill. ac y gOelynt dyzchauael taryan ynvch no 
bOzd y Hong. afOch ydaryan y uynyd yn arOyd tang- 
neued. ac y neffawys y gOyz attunt ual yd ymglyw- 
ynt ymdidan. jOzO badeu allan awnaethant Oynteu 
aneffav parth ar tir. achyfarch gOell yz bzenhin. 
*Y bzenhin ae clywei wynteu oz He yd oed ar garrec 
uchel uch eu penn. JuO arodho da yOch heb ef a 
graeffaO OzthyOch. )Heu y niuer Ilongeu hynn. aphOy 
yffyd bennaf arnunt 6y. arglOyd heb Oynt ymae yma 
matholOch bzenhin |fwerdon. ac ef bieu y Ilongeu. 
Jpeth heb y bzenhin a uynnei ef. a vynn ef. dyuot 
yz tir~ ^avynn arglOyd heb Oynt negeffaOl y6 
Ozthyt ti onyt y neges ageiff. fy ryO negey yO yz 
eidaO ef heb y bzenhin. Mynnu ymgyfathzachu 
athydi arglOyd heb Oynt. Y erchi bzanwen uerch 
lyz y doeth ef. JLc os da gennyt ti ef auynn ym- 
rOymaO ynys y kedyzn ac iwerdon ygyt ual y bydynt 
gadarnach. ^e heb ynteu doet yz tir*. a chynghoz 
agymerOn ninheu amhynny~ "f z atteb hOnnO aaeth 
attaO ef. |^inneu a af yn * Ha wen heb ef. ^f a doeth 
yztir. allawen uuOyt OzthaO. adygyuoz maOz avu 
yny Ilys ynos hono y rOng y niueroed ef aniueroed 
y Hys. Yny He dzannoeth kymryt kyngoz. $ef 
agahat yny kynghoz hOnnO rodi bzanwen y uatholOch. 
a honno oed dzyded piif rieni yn yz ynys hon^ teckaf 



28 JBranwcn, Daughter of Ulpr, [728. 

mozOyn yny byt oed. flgOneuthur oet yn aberffraO 
ygyfcu genthi. 8c odyno ygychOynnu. ac ykychOyn- 
naffant yniueroed hynny parth ac ac aberffraO. 
fJatholOch ae niueroed ynyllongeu. Bendigeituran 
ae niueroed ynteu ar tir yny doethant hyt yn aber- 
ffraO. 'fn aberffraO dechzeu ywled ac eifted. jlef 
ual ydeiftedaffant. bzenhin ynys y kedyzn. a manaO- 
ydan uab Ilyz oz neillparth. a matholOch oz parth 
arall. a bzannwen uerch lyz gyt ac ynteu. Jfyyt 
ymyOn ty ydoedynt namyn ymyOn palleu. nyt 
eyngaffei vendigeituran eiryoet myOn ty. argyued- 
ach adechzeuaffant. JHlit ygyuedach aOnaethant. 
ac ymdidan. ^phan welffant bot ynwell udunt 
kymrut hun no dilit kyuedach ygyfcu ydaethant. 
J[r nos honno y kyfcOys matholOch abzannOen ygyt. 
Sthzannoeth kyuodi aozugant paOb oniuer yllys. 
arfOydwyz adechzeuaffant ymaruar am rannyat y 
meirch ar gOeiffon. He eu rannu aOnaethant ympob 
kyueir hyt ymoz. 8c ar hynny dydgOeith nachaf 
efnyffyn gOz an hagneuedus adywedaffam ni uchot 
yndywannu y letty meirch matholOch. H gofyn a 
Onaeth pioed y meirch. Meirch matholOch bzenhin 
iwerdo yO yrei hynn heb Oy~ Jeth awnant hOy 
yma heb ef. Yma ymae bzenhin iwerdon. 9c yz gyfc- 
Oys gan vzannwen dy whaer. ae ueirch yO y rei 
hynn. 8e ueHy y gOnaethant Oy am vozOyn kyftal a 
honno. ac ynchOaer y minneu. y rodi heb vygkenn- 
yat i. ny eHynt Oy tremic vOy arnaf i no hOnnO heb 
ef. Be yn hynny gOan y dan y meirch. athozri y 
gOefleu Ozth y danned udunt ar clufteu Ozth ypen- 



729.] Branwen, ^au0bter of Xlpr. 29 

neu. ar raOn Ozth y keuyn. ar ny chaei graf ar 
yz amranneu. ylladei Ozth yz afcOzn. a gOneuthur 
anfuryf arymeirch uelly. Hyt nat oed rym aellit 
armeirch. *fchOedyl adoeth att uatholOch. Sef ual 
ydoeth. dywedut anffuruaO y veirch ac eullygru 
hyt nat oed un mOynant * aellit o honunt. j^e arglOyd 
heb yzvn dywaratwydaO aOnaethpOyt. a hynny 
auynnir y wneuthur ytti. JHoer eres y6 gennyf os 
vyggOaradwydaO avynnynt. rodi mozOyn gyftal kyu- 
urd kyn annOylet gan y chenedyl ac arodyffant 
ym. arglOyd heb un arall ti awely dangos mae ef. 
JLc nyt oes itt awnelych namyn kyzchu dy longeu. 
ac ar hynny arouun ylongeu awnaeth ef. J chOedyl 
adoeth at vendigeituran bot matholOch ynadaO yllys 
heb ovyn kenyaL a chennadeu aaeth youyn idaO 
paham oed hynny- ^ef kennadeu aaeth. |dic uab 
anaraOc. ac eueyd hir y gOyz hynny ae gozdiwedaOd 
ac aovynnaffant idaO padarpar oed yzeidaO. a pha 
achaOs yd oed yn mynet ymeith. 3Pioer heb ynteu 
pei yfgOypOn ny doOn yma. dObyl waratOyd ageueis. 
ac nydz^ neb kyzch waeth noc adugum i yma. ary- 
uedaOt rygynneryO ami. Jeth y6 hynny heb 6ynt~ 
^odi bzannwen uerch lyz ym yn tryded pzif rieni 
yz ynys honn. J|c yn uerch y vzenhin ynys ykedyzn 
achyfcu genthi. flgOedy hynny vyggOaradOydaw^ 
aryued oed gennyf nat kynn rodi mozOyn gyftal 
ahonno ym y gOneit y gOaratwyd aOnelit ym. ^ioer 
arglOyd nyt ouod y neb a vedei yllys heb Oynt na 
neb oe gyghoz ygOnaethpOyt y gOaratwyd hOnnO ytti. 
a chyt bo gOaratwyd gennyt ti hynny. mOy yO gan 



30 Branwen, fcaugbter of Xl^r, [730. 

uendigeituran. no chennyt ti y tremic HOnnO ar 
gOare. ^e heb ef mi atebygaf. 3,c eiffoes ny eill 
ef vy niwaratwydaO i ohynny. "H" gOyz hynny aym- 
choelaffant ar atteb hwnnO parth ar He yd oed ven- 
digeituran. ftmenegi idaO yz atteb arodaffei uath- 
olOch. Je heb ynteu nyt oes ymwaret oe vynet 
ef ynanygneuedus ac nys gadOn. ^e arglOyd heb 
Oy anuon ettwa gennadeu ynyol. anuonaf heb ef. 
kyuodOch vanaOydan uab Hyz. ac eueyd hir. 8c unic 
gleO yfcOyd. 8c eOch yny ol heb ef amenegOch idaO. 
ef ageiff march iach am bop un oz alygrOyt. fie 
ygyt ahynny ef ageiff ynwynabwarth idaO ITatheu 
aryant auo kyvzef achyhyt ac ef ehun. 8 chlaOz eur 
kyflet ae wyneb*, JL menegOch idaO py ryO Oz awnaeth 
hyny, EphanyO om anuod inneu y gOnaethpOyt 
hynny. He ymae bzaOt un uam ami awnaeth hynny^* 
^c nat haOd gennyf ynheu nae lad ef nae diuetha. 
cldoet yymwelet ami heb ef. a,mi awnaf ydang- 
neued aryllun ymynno ehun. Ykennadeu aaethant 
ar ol matholOch. ac auanagaffant idaO yz ymadzaOd 
hOnnO yngaredic. ac ef ae gOarandewis. 3,wyz heb 
ef niagymerOn gynghoz. ^faaeth ynygynghoz. fef 
kynghoz auedylyaffant. s gOzthot hynny awnelynt 
bot yndebygach gantunt kael kewilid auei vOy. 
no chael iaOn avei gymeint. cldifkynnu awnaeth ar 
gymryt hynny. Sic yz Hys ydoethant yndangneuedus. 
JtchOeiryaO y pebylleu arpalleu awnaethant udunt. 
ar ureint kyweirdeb neuad a my net y vOyta. clc ual 
y dechzeuaffynt eifted ardechzeu y wled yd eifted- 
affant yna. adechzeu ymdidan aOnaeth matholOch 



731J 3Branwen, fcan$bter of Xlpr. 31 

abendigeituran. 2ic nachaf yn ardiaOc gan vendigeit 
uran yn ymdidan ac yndzift. amyOarth agaei gan vath- 
olOch ae lewenyd yn waftat kynno hynny. J[med- 
ylyaO aomc hot ynathiift gan yz unben vychanet 
agaOffei o laOn am ygam. & Ox heb y bendigeituran 
nyt Oyt gyftal ymdidanO* heno ac un nos. ac os yi 
bychenet gennyt ti dyiaOn. ti agey ychwanegu it 
6zt\\. dyvynnu dyhun^ ac aucuy talu dy ueirch itt. 
arglOyd heb ef duO adalo itt. MI adelediwaf dy 
iaOn heuyt it heb y bendigeitura*, ff i arodaf it peir. 
adiynnedyf ypeir yO. ygOz alader hediO it. Y vOiO 
yny peir. ac erbyn aucuy y vot yn gyftal ac y 
bu oieu. eithy* nabyd Ilyueryd gantaO. ftdiolOch a 
wnaeth ynteu hynny. a diruaOx lewenyd agymerth 
yndaO ozachaOs hOnnO. J[thiannoeth ytalOyt y ueirch 
idaO tra barhaaOd meirch dof. Sic odyna y kyich- 
Oyt ac ef kymOt arall ac y talOyt ebolyon idaO. yny 
uu gObyl idaO ydal. Sic Ozth hynny ydodet ar y kym- 
mOt hOnnO o hynny allan tal ebolyon. Er eil nos 
eifted ygyt aOnaethant. arglOyd heb ymatholOch 
pandoeth ytti ypeir arodeift ymi. Jlf adoeth ym 
heb ef ygan Oi auu yth wlat ti. 2Lc ny Onn nabo 
yno ykaffo. fby oed hOnnO heb ef. Ilaffar Ilaef- 
gyfneOit heb ef. a hOnnO adoeth yma o Iwerdon 
achymideu kymeinuoll y wreic ygyt ac ef. ac adiang- 
yffant ozty haearn yn iwerdon. pan wnaethpOyt yn 
wynnyas yn eu kylch*. ac ydihangyffant odyno. ac 
eres yO gennyf i ony wdoft ti dim y 0:th hynny. On 
arglOyd heb ef *. * achymeint ac a Onn mi aemanag- 
af yti. ^nhela yd oedOn yn iwerdon dydgOeith ar 



32 Branwcn, fcauobter of H^r. [731. 

ben golfed aoed uch penllynn yn Iwerdon. a Ilynn 
ypeir y gel wit. ami awelOn gOz melyngoch maOz 
yndyuot oz Ilyn apheir ar y gefyn. agOz athzugar 
maOz adzycweith auozles arnaO oed. agOzeic yny ol. 
ac ot oed vaOz ef mOy dOyweith oed ywreic noc 
ef. achyzchu attaf awnaethant achyfuarch gOell im., 
^e heb ymi pagerdet yffyd arnaOch chOL Ilyna y 
ryO gerdet arglOyd yffyd arnam ni heb eL Y wreic 
honn ympenn pythewnos amis y byd beichogi idi. 
ar mab aaner yna oz tozIIOyth hOnO~ ar benn y 
pytheOnos armis y byd gOz ymlad. llaOn aruaOc. 
Y kymereis ynneu arnaf y goffymdeithaO OyntOy. ac 
y buant vlOydyn ygyt amL Yny vlOydyn y keueis 
yndiwarauun Oynt. Ohyny aHan y gOarauunOyt im. 
achyn penn y pedwyzyd mis Oynt ehun ynperi eu 
hatgaffau ac aghynnOys yny wlat yngOneuthur far- 
haedeu~ ac yneighaO ac yn gouutyaO gOyzda a 
gOzaged da. hynny allan ydygyuozes'vygkyuoeth 
am vympen y erchi im ymvadeu ac Oynt. arodi deOis 
im ae vyngkyuoeth aeOynt. ^dodeis ynneu ar gy- 
nghoz vyggwlat beth awnelit amdanunU ^yt eynt 
hOy oebod nyt oed reit udunt Oynteu oehanuod 
herwyd ymlad vynet. Ac yna yny kyuyng gynghoz 
ykaOffant gOneuthur yftaueH haearn oil. agOedy bot 
yn baraOt yz yftauell. Jpyuynnu aoed oof yn Iwerd- 
on yno~ oz aoed oberchen geueyl a myzthOl. 
apheri goffot kyuuch achzib yz yftauell olo. apheri 
gOaffanaethu yndiwall o vwyt allyn arnunt arywreic 
ae gOz ae pMant. J[phanwybuOyt eu medOi Oynteu 
ydechzeuit kymyfcu ytan ar glo am benn yz yftauell. 



732.] Branwen, fcaugbter of Xlpr. 33 

adiOythu ymegineu~ yny vyd yty ynburwenn am 
eupenn. &c yna y bu ykynghoz gantunt ymperued 
IlaOz yz yftauell. ac yd arhoes ef yny vyd y pleit 
hayarn yn wenn. JLc rac diruaOz wres ykyzchOys y 
pleit ae yfcOyd ae tharaO gantaO allan. ac yn yol 
ynteu ywreic. ft neb nydihengis odyno namyn ef ae 
wreic. J[c yna omtebygu i arglOyd heb y matholOch 
Ozth vendigeituran ydoeth ef dzOod attat ti. "If na 
dioer heb ynteu ydoeth yma ac yrodes y peir y 
minheu. JPadelO arglOyd yd erbynneift ti OyntOy. 
J5u rannu*ympob He yny kyuoeth. ac ymaent yn 
IluoffaOc ac yndyzchauel ympob He. 8c yn kadarn- 
hau yny uann y bont owyz ac arueu gozeu awelas 
neb~ pilit ymdidan awnaethant ynos honno tra 
uuda gantunt acherd achyuedach. ciphan welfant 
vot yn Heffach udunt uynet y gyfcu noc eifted auei 
hOy y gyfcu ydaethant. ac uelly ytreulaffant ywled 
honno trOy digrifOch ^[c ynniwed hynny y kychwyn- 
nOys matholOch abzannwengyt ac ef parth ac iwerdon. 
a hynny oaber menei y kychwynnaffant teir Hong 
ardec acydoethant hyt yn iwerdon. Yniwerdo 
diruaOz lewenyd auu Ozthunt. ^ydoei Oz maOz na 
gOzeicda yn iwerdon yymwelet abzannwen ny rodei 
hi ae cae ae modzOy ae teyzndlOs cadwedic idaO auei 
arbennic y welet ynmynet ymeith. ac ymyfc hynny 
y vlOydyn honno aduc hi ynglotuaOz. ahOyl delediO 
a due hi o glot achedymdeithon. a beichogi adam- 
weinOys idi ygael yn hynny. ^tg^edy treulaO yz 
amferoed dylyeduf mab aanet idi. Jlef en6 adodet 
arnaO gOern uab matholOch. "^pdi ymab aruaeth 

D 



34 Branwen, bauobtcr of Xlpr. [733. 

awnaethpOyt yz untie gozeu yvvyz ynlwerdon. 3, 
hynny ynyz eil ulOydyn llyma ymodOzd yn iwerdon 
am ygOaratwyd agaOffei vatholOch ygkymry. arfom 
aOnathoedit idaO amy veirch. 8 hynny y urodyz maeth 
ar rei neffaf gantaO ynlliwaO 'idaO hynny heb ygelu. 
ac nachaf ydygyuoz yn iwerdo hyt nat oed lonyd 
idaO onychaei dial yfarhaet. jlef dial awnaethant 
gyzru bzannGen o vn yftauell ac ef. ae chymell y bobi 
yny Hys. flpheri yz kigyd gOedy y bei yn dzyllyaO 
kic dyuot idi atharaO boncluft arnei beunyd. JLc 
uelly y gOnaethpOyt y phoen. ^e arglOyd heb y wyz 
Ozth uatholOch^ parweithon wahard y Ilongeu ar yf- 
graffeu ar cozygeu ual nat el neb y gymry. 8c a del 
yma o gymry carchara Oynt hyt nat elont dzacheuyn 
rac gOybot hynn. 3.c ar hynny ydifgynnyffant blOyn- 
yded nyt Ilei no their y buant uelly. 9c yn hynny 
meitlnyn ederyn dxytwen aOnaeth hitheu ar dal y 
noe gyt a hi adyfcu ieith idi. ftmenegi yi ederyn y 
ryO Ox oed ybmOt. HdOyn Ilythyz y poeneu * ar amarch 
aoed arnei hitheu. ar flythyr arOymOyt am von 
efgyll yz edezyn. ae anuon parth achymry. ar ederyn 
adoeth yzynys honn. jlef He ykauas uendigeituran 
ygkaerfeint yn aruon yndadleu idaO dydgOeith. adi- 
fgynnu ar y yfcOyd agarOhau y phluf yny arganuuwyt 
yllythyz. ac adnabot meithzyn yzederyn ygkyuanned. 
JLc yna kymryt yllythyz ae edzych^ aphandarTIewyt 
y Ilythyz doluryaO aOnaeth bendigeituran o glybot y 
poen aoed ar vzanwen adechzeu oz He hOnnO anuon 
kenadeu ydygyfozyaO yr ynys honn ygyt. JLc yna 
y peris ef dyuot HOyzwys pedeirgOlat afeith ugeint 



733J Branwen, t>augbter of Xlpr. 35 



hyt attaO. J[c ehun kOynaO Ozth hynny hot y poen 
aoed ar ychwaer. 8c yna kymryt kynghoz- jSef 
kynghoz agahat kyzchu iwerdon ac adaO seithwyz 
yntywyffogyon yma. a chzadaOc uab bzan yn bennaf. 
ac eu feith marchaOc. ynedeirnon ydedewit ygOyz 
hynny. He oachaOs hynny ydodet feith marchaOc 
ar ydzef. jkf feithwyz oedynt. radaOc uab bzan. 
ac eueyd hir. ac vnic gleO yfcOyd. ac idic uab 
anaraOc wallt grOn. a ffodoz uab eruyll. ac Olch 
minafcOzn*, allafhar uab Ilaefar HaefgygOyd. aphen- 
daran dyuet ynwas ieuanc gyt ac Oy. % feith 
hynny a dzicywys yn feith kynOeiffat yfynnyaO ar yz 
ynys honn. JlchzadaOc uab bzan yn bennaf kynnweiff- 
yat arnunt. ^endigeituran ar niuer adywedaffam 
ni a hwylyaffant parth ac iwerdon. JLc nyt oed uaOz 
y weilgi yna yueif ydaeth ef. 1|yt oed namyn dOy 
auon. Hi ac archan ygelwiu BgOedy hynny yd amyl- 
haOys y weilgi y teyznaffoed, JLc yna ykerdOys ef 
ac aoed ogerd arweft ar y geuyn ehun achyzchu tir 
iwerdon. 9 meicheit matholOch oed ar Ian y weilgi. 
Oynt adoethant att vatholOch. jlrglOyd heb Oy hen- 
pych gOell. JuO arodo da yOch heb ef. achOedleu 
ygennwch. arglOyd heb Oy. mae gennyn ni chOedleu 
enryued^ coet rywelfom ar y weilgi. yny He ny 
welfam eiryoet vnpzenn. Hyna beth eres heb ef. 
^ wel(eO)^ chOi dim namyn hynny. @0elem arglOyd 
heb Oy mynydmaOz geir IlaO jycoet. ahOnnO ar gerdet. 
ac efgeir aruchel ar ymynyd. allyn o pob partk oz 
efgeir. 8r coet ar mynyd aphoppeth o hynny off ar 
gerdet. ^e heb ynteu nyt oes neb yma awypo (dim) 

D 2 



36 Branvoen, fcauflbtcr of llpr, [734, 

yOzth hynny onys gOyz bzanwen go(uynnOch idi)* 
kennadeu aaeth att uranwen. arglOydes heb Oy beth 
debygy di yO hynny. GOyz ynys ykedyzn yndyuot 
dzOad o glybot vympoen i amhamarch J5eth yO y 
coet awelat arymoz heb Oy. dOernene^ Ilogeu 
ahOylbzenni heb hi. ch heb Oy beth oed y mynyd 
awelit gan yftlys y Hongeu. Jendigeituran vymraCt 
i heb hi oed hOnnO yndyuot yueis. nyt oed log y 
kyghanei ef yndi. Beth oed yz efgeir aruchel. ar Hynn 
obop parth yz efgeir. JJf heb hi ynedzych ar yzynyf 
honn IlidiaOc yO. If deu lygat ef opob parth ydzOyn 
yO y dOy lynn o bop parth yz efceir. J[c yna dygyuoz 
holl wyz ymlad iwerdon awnaethpOyt ygyt. ar ho I 
uozbennyd awnaetbpOyt yn. gyflym. achyngoz a 
gymerOyt. JtrglOyd heb y wyrda Ozth vatholOch nyt 
oes g^ynghox namyn kiliaO dzOy linon auon a oed yn 
iwerdon. agadu Ilinon yrot ac ef. athozri y bont yf- 
fyd ar yi avon. ameinfugyn yffyd yggOaelaOt yi 
auon. ny eiH nallong na Hef^yz arnei. Wynt agilyaf- 
fant dzOy yi auon ac a tozraffant ypont. ^ 

J|endigeituran adoeth yz tir allyghes ygyt ac ef 
parth aglann yz auon. ftrglOyd heb y wyzda ti aOdoft 
kynnedyf yz auon. ny eiH neb vynet dzOydi. nyt oef 
bont arnei hitheu. mae dy gynghoz am bont heb Oy. 
T|yt oes heb ynteu. namyn avo penn bit bont. Miui 
auydaf bont heb ef. 8c yna gyntaf y dywetpOyt y 
geir hO'nO ac ydiaerebir ettwa ohonaO. JLc yna gOedy 
gozwed ohonaO ef ar traOs yz auon. y byzywyt clOyteu 
arnaO ef. ac ydaeth yluoed ef arydzaOs dzOod. Ar 
hynny gyt ac ykuodes ef. Hyma gennadeu matholOch 



735 J Bran wen, fcaugbtcr of Xlpr. 37 

yndyuot attaO. Sic ynkyuarch gOell idaO. Sic yny an- 
nerch ygan uatholOch ygyuathiachO*. Sic yn menegi 
oe vodef na haedei arnaO namyn da. JLc ymae 
matholOch yn rodi bzenhinyaeth iwerdon ywern uab 
matholOch dynei ditheu uab dychwaer. ac yny ef- 
tynnu yth wyd di. ynlle yearn arcodyant awnaeth- 
pOyt y vaannwen. 8c yny He ymynnych ditheu. ae 
yma ae ynynys ykedyzn goffymdeitha uatholOch. |fe 
heb ynteu vendigeit uran ony allafi vy hun cael y 
vienhinyaeth. Sic atuyd yf kymeraf gyghoi am ych 
kennadOii chOi. hynn hyt pan del amgenn ny cheff- 
Och y gennyfi atteb. Je heb Oynteu. yi atteb gozeu 
agaffom ninneu attat ti ni adoOn ac ef. Sic aro di- 
*theu yn kennadOii ninheu. arhoaf heb ef a doOch 
yn ebzOyd. Ykennadeu agyichaffant racdu ac att 
vatholOch ydoethant^^afit. ArglOyd hebOykyweira 
atteb auo gweH att vendigeit uran. nywarandaOei 
dim oz atteb aaeth ygennym ni attaO. l|awyz heb 
y matholOch mae ychkynghoz chOi. ArglOyd heb Oy 
nyt oes itt gyghoz namyn vn. nyt eigOys ef y myOn 
ty eiryoet heb Oy. dOna ty heb Oynt y geingho ef 
agOyi ynys y kedyzn yny neillparth yity. athitheu 
athlu yny parth aralL adyio dy urenhinyaeth yny 
ewyHys agOihaidaO. Ac oenryded gOneuthur y ty 
heb Oynt. peth nys kauas eiryoet ty y geinghei yn- 
daO. ef atangneuedha athi. Jfrrkennadeu aaethant 
ar gennadOzi honno gantunt att uendigeit uran. Jtc 
ynteu agymerth kynghoz. jSef agauas yny gynghot 
kymryt hynny. a thiOy gyghoz bjanwen uu hynny oil. 
clc rac Hygru y wlat oed genti hitheu hynny. "I'dang- 



38 Branwen, ^auGbter of Ulpr. [736. 

neued honno agyOeirOyt ar ty aateilOyt ynuaOz ac 
ynbzaff. ac yftryO awnaeth ygOydyl. fef yftryO a 
wnaethant dodi gOanas obop parth ybopparth y bop 
colouyn o cant colofyn aoed yny ty. a dodi boly 
croen ar bop gOanas. ag6z aruaOc ympob un ohon- 
unt. jlef aOnaeth efnyffyen dyuot ymblaen IIu ynys 
y kedym ymyOn ac edzych golygon ozwyITt antru- 
garaOc ar hyt yty. ac arganuot y bolyeu crOyn a 
wnaeth arhyt ypyft. J^eth yffyd yny boly hOnn heb 
ef Ozth un ozgOydyl. BlaOt eneit heb ef. Jkf awnaeth 
ynteu y deimlaO hyt pangauaf y benn. agOafcu y 
benn yny glyO y vyffed yn ymanodi yny vzeitheH 
dz6y yz afcOzn. ac adaO hOnnO. a dodi y Ia6 ar vn arall 
agouyn beth yffyd yma. blaOt medei y gOydyl. Jlef 
awnaey ynteu yz un gOare aphaOb ohonunt hyt nat 
edewis ef Oz byO ozholl wyz ozdeucan Ozeithyz un. 
a dyuot at hOnnO agouyn beth yffyd yma. blaOt eneit 
heb y gOydyl. jlef awnaeth ynteu y deimlaO ef. yny 
gauas y benn. ac ual y gOafcaffei benneu yrei ereiH 
gOafcu pennhOnnO. fef yclyOei arueu am benn hOnnO. 
nytymedewis ef ahOnnO yny IladaOd. JLc yna canu 
eglyn. "fffit yny boly hOnn amryO vlaOt. keimeit 
kynniuyeit difgynneit yn trin rac kytwyz cat baraOt^ 
JLc ar hynny ydothyO yniueroed yzty. ac y * doeth 
gOyz o ynys |fwerdon yzty oz neillparth^ a gOyz o 
ynys y kedyzn oz parth arall. ac yngyn ebzOydet ac 
yd eiftedaffant y bu duundeb y ryngtunt. Ac yd 
eftynnOyt y urenhinyaeth yz mab. JLc yna gOedy 
daruot y dangued galO o vendigeituran y mab attaO. 
ygan vendigeituran y kyzchaOd ymab att uanyO- 



736J Branwen, tmugbter of lltyr. 39 

ydan. 8pha6b 01 ae gOelei yny garu. ygan uanaOydan 
y gelwis nyffyen uab euroffwyd y mab attaO. "]ff rnab 
aaeth attaO yndiryon. JPaham heb yi efnyffyn. na 
daO uy nei uab vychwaer attafi. kynny bei urenhin 
ar iwerdon da oed gennyfi ymdirioni ar mab. act 
ynllaOen heb y bendigeituran. "If mab aaeth attaO 
ynllaOen. "fduO ydygaf vyngkyffes heb ynteu yny 
uedOl. ys anhebic a gyflauan gan y tylOyth y gOneuth- 
ur aOnafi yz aOzhon^ achyuodi y uynyd achymryt 
y mab herOyd ydtaet. JLc heb ohir kynn kael odyn 
yny ty gauael arnaO yny want y mab ynwyfc y benn 
yny gynneu tan. Jlphanwelas bzanwenn y mab yn 
boeth yny tan. Hi agyngytywys bOzO neit yny tan 
OiHe yd oed yn eifted rOng ydeu uroder. & chael o 
uendigeituran hi yny neiUlaO. ae taryan yny IlaO 
arall. Jlc yna ymgyuoc o baOp ar hyt y ty. ftllyna 
y godOzd mOyhaf auu gan niuer unty^ paOb ynky- 
mryt y arueu. JLc yna y dywaOt MozdOyd tyllyon. 
@wern gOngOch uiOch uojdwyt tyllyon. ac yny aeth 
paOp ympenn y arueu. y kynhellis bendigeituran 
vzanwen y rOng y daryan aeyfcOyd. J[c yna y de- 
chieuis ygOydyl kynneu tan dan ypeir dateni. 8c yna 
ybyiyOt ykalaned ynypeir. yny uei ynttaOn. ac yky- 
uodynt diannoeth yn wyz ymlad yn gyftal achynt 
eithyz na ellynt dywedut. 9c yna pan welas efnyffyn 
y kalaned heb eni yn vn Tie owyz ynys y kedyzn 
ydywaOt yny uedOl. iaduO heb ef gOae vi vymot 
yn achaOs yi wydvvic honn o wyi ynys ykedyin. 
J[meuyl ym heb ef onycheiffafi waret rac hynn. ac 
ymedyiyaO ymplith calaned y gOydyl. Sdyuot deu 



40 ffiranwen, fcaugbtcr of Tilw. [737. 

wydel uonllCrm idaO ae vGzG yny peir ynrith gOydel. 
Ymeftynnu idaO ynteu yny peir yny tyir ypeir yn 
pedwardzyll. ac yny tyzr y * gallon ynteu. ac o hynny 
ybu y meint gozuot auu y wyz ynys ykedyzn. ^y 
bu ozuot ohyny eithyz dianc feith wyz abzathu ben- 
digeituran yny troet agOenOynwaeO. jSef feith wyz a 
dihengis. JPzyderi. ManaOydan. dliuieri. Jlil taran. 
lialyeffin. Be ynaOc grudyeu* uab muryel. ^eilyn 
uab gOynn hen. He yna y peris bendigeituran Had 
ybenn. clchymerOch chOi ypenn heb ef adygOch hyt 
Y gOynurynn yn Tlundein. a chledOch yno ef ae wyneb 
ar freinc. achOi avydOch ar yffozd ynhir. yn hardlech 
y bydOch feith mlyned ar ginyaO. ac adar riannon 
yncanu yOch. Brpenn auyd kyftal gennOch y gedym- 
deithas ac ybu ozeu gennOch pan uu arnaf i eiryoet. 
3,c yggOalef ympenuro ybydOch pedwarugeint mlyn- 
ed. Be yny agoioch y diOs parth ac aber henueleu 
y tu achernyO y gellGch uot yno. ar penn yndilOgyz 
gennOch. Be oipann agoioch y diOs hOnnO ny ellOch 
uot yno. KyzchOch lundein y gladu y penn. achyzch- 
Och chOi ragoch dzOod^ Be yna yllas ybenn ef. ac 
ykychOynnaffant ar penn gantunt dzOod y feith wyz 
hynny ^ abzanwen ynOythuet. J[c y aber alaO yntal 
ebolyon y doethant yz tir. ac yno eifted awnaethant 
agozffowys. JJdzych oheni hitheu ar iwerdon. ac ar 
ynys ykedyzn awelei ohonunt. iauab du6 heb hi 
gCae ui omganedigaeth. yfda d6y ynys adiffeithOyt 
omachaOy i. adodi ucheneit uaOz athozri y challon ar 
hynny. agOneuthur bed pedzyual idi ae chladu yno 
ygglan alaO. Be ar hynny kerdet aOnaeth y feith wyz 



738 J Branwcn, fcaugbtcr of llpr. 41 

parth ahardlech ar penn gantunt. Tal ybydant 
ynkerdet. Ilyma gyweithyd ynkyuaruot acOynt owyz 
agOzaged., aoes gennOch chOi chOedleu heb ymanaO- 
ydan. !^ac oes heb Oynt onyt gozefgyn ogaffwaltaOn 
uab beli ynys y kedyzn. ae vot ynvzenhin cozonaOc 
ynllundein. fa. daruu heb Oynteu ygaradaOc vab 
bzan. ar feith wyz aedeOit ygyt ac ef ynyz ynys honn. 
Jj)yuot kaffwallaOn am eu penn allad y chwegOyz~ 
athozri o honaO ynteu gradaOc y gallon o annyuyget. 
am welet y cledyf yn Had y wyz. ac nawydyat pCy 
aelladei. ^affwallaOn ar daroed idaOwifcaO Iten hut 
ymdanaO. * 8c ny welei neb ef ynllad y gOyz. namyn 
y cledyf. T|y mynnei gaffwallaOn ylad ynteu ynei 
uab y geuynderO oed. ft hOnnO uu ytrydyd dyn a 
tozres y gallon o niuyget. JPenndarar dyuet a oed 
ynwas ieuanc gyt ar feith wyi adihengis yi coet heb 
Oynt. J[c yna y kyzchaffant Oynteu hardlech ac y 
dechzeuaffant eifted^ ac ydechzeuOyt ymdiOallu o vOyt 
aHynn. ac ydechzeuaffant Oynteu vOytta ac yuet. ^y- 
uot tri ederyn adechzeu canu udunt ryO gerd. ac oc 
aglyOffynt o gerd. diuOyn oed pob un y Ozthi hi. 
Hphell dzemynt oed udunt eu gOelet uch penn y 
weilgi allan. achyn amlycket oed udunt Oy achyn 
bydynt gyt ac Oy. He arhynny o ginyaO y buant feith 
mlyned. Jlc ympenn yfeithuet ulOydyn y kychOyn- 
naffant parth a gOalas ympenuro. 8c yno yd oed udunt 
He tec bzenhineid uch benn y weilgi. ac yneuad uaOz 
a oed yno udunt. ac yz neuad ykyzchyffant. fte deu- 
dzOs a oed ynagozet. ar trydyd dzOs yngayat yz hOm 
tu a chernyO. weldi racco heb y manaOydan y dzOf 



4* Branwcn, ^au0bter of ll^r. [730. 

nydylyOn ni y agoii. JLr nos honno y buant yno 
yndiwall. ac yndigrif gantunt. JLc yi awelfynt o 
vOyt yny gOyd. ac yi aglywyf ehun. ny doey ygof 
udunt hOydim. nac o hynny nac o alar yny byt. 
JLc yno ytreulyffant ypedwar ugeint mlyned hyt na 
wybuant h6y eiryoet. dOyn yfpeit digrifach nahyfryd- 
ach no honno. !^yt oed annefmOythach nac adnabot 
ovn ar y gilyd yuot yn hynny o amfer no phan doeth- 
ant yno. !^yt oed anneffmOythach gantunt Oynteu 
gytuot ypenn yna. no phan uuaffei vendigeit uran 
ynvyO gyt ac Oynt. JLc oachaOs y pedwar ugeint 
mlyned hynny ygelOit. YfpydaOt urdaOl benn yfpyd- 
aOt vzannOen a matholOch oed yi honn yd aethpOyt 
y iwerdon. Jtef aOnaeth heilyn uab gwynn dyd- 
gOeith. Meuyl ar uymarafi heb ef onyt agozaf ydxOs. 
y wybot aegOir adywedir am hynny. flgozi ydzOs 
aOnaeth. ac edzych ar gernyO. ac ar aber henuelen^ 
JL phan edxychOys yd oed yngynhyfpyffet gantunt 
y geniuer collet agollaffynt eiryoet^ ar geniuer car 
a chedymdeith agoHaffynt^ ar geniuer dzOc adathoed 
udunt achyt bei *yna y kyuarffei ac Oynt. ac yn ben- 
naf ameu harglOyd. J[c 01 gyuaOz honno ny allyffant 
Oy ozfowys. namyn kychOynnu arpenn parth allun- 
dein. "fa. hyt bynnac y bydynt ar yffozd Oynt a 
doethant hyt yn Hundein. ac agladaffant ypenn yny 
gwynurynn. 9 hOnnO uu y trydyd mat cud pancud- 
ywyt. ar trydyd anuat datcud pandatcudywyt. *^any 
doey oimes byth dzOy voz yi ynys honn trauei y 
penn yny cud hOnnO. 8 hynny adyweit y kyfarwydyt 
eukyfranc hOy. y gOyi agychwynnOys o iwerdon yO 



739J Branvoen, ^auobtcr of %l^r. 43 

hOnnO. ^fniwerdon nyt edeOit dyn byO namyn pump 
gOzaged beichaOc y myOn gogof yn diffeithOch iwerd- 
on. 3,r pump gOzaged hynny ynyz un kyfnot aanet 
udunt pumpmeib. j|r pumpmeib hynny auagaffant 
hyt panuuant weiffon maOz. Sic yny uedylyaffant 
amwraged. JLc yny uu damunet gantunt eukaffael. 
He yna kyfcu pob un laO heb laO gan uam y gilyd. 
HgOledychu ywlat ae chyuannhedu. ae rannu y 
ryngtunt ell pump. JLc o achaOs y rannyat hOnnO 
y gelOir ettwa pump rann |fwerdon. a.c edzych y wlat 
awnaethant fold y buaffei y* aeruaeu. achael eur ac 
aryant yny yttoedynt yn gyuoetha6c~ allyna ual y 
teruyna ygeinc honn en mabinogi. o achaOs paluaOt 
bzanOen. yzhonn a vu tryded anuat paluaOt ynyi 
ynys honn. He o achas yfpadaOt bzan panaeth niuer 
deg wlat afeith ugeint y iwerdon ydial paluaOt bzan- 
Oen. He am yginyaO ynhardlech feith mlyned. JLc 
am ganyat adar riannon. He ar yfpydaOt benn ped- 
war ugeint mlyned*, *, 



flfeanaw\>bban, son of 



ITpma p tup&eti geinc oz malrinogi 

wedydaruot yz feithwyz adywedaffam ni uchot 
cladu perm bendigeituran yny gOynvzyn yn 
ITundein. ae wyneb ar freinc^ edzych aOnaeth man- 
aOydan ar ydref ynllundein ac ar ygedymdeithon 
adodi ucheneit uaOz. 8 chymryt diruaOz alar ahiraeth 
yndaO. iaduO hoftgyuoethawc gOaeui heb ef. nyt 
oes neb heb le idaO heno namyn mi. 8rgl6yd heb 
y pzyderi. na uit g^yndzymhetgenhyt ahynny. dy 
geuynderO yffyd urenhin yn ynys ykedyzn. clchyn 
gOnel gameu it heb ef. ny buoft ti haOlOz tir adayar 
eiryoet. try*dyd Iledyf unbenn Oyt. |e heb ef kyt 
boet keuynderO y mi ygOz hOnnO. goathiift yO gennyf 
gOelet neb yn He bendigeituran vy mraOt. ac ny aHaf 
uot ynllaOen yn unty ac ef. awney ditheu gyngho* 
arall heb y pzyderi. ^eit oed im Ozth gynghoz heb 
ef. apha gynghoz yOhOnnO. ^eith gantref ryedeOit 
ymi heb ypzyderi a riannon uy mam yffyd yno. mi 
arodaf itti honno amedyant yfeith gantref genthi. 
ftchynnybei itti o gyuoeth namyn yfeith cantref 
hynny. nyt oes seith cantref well noc Oy. ^icuauerch 
wynn gloyO y6 vyggOzeic ynneu heb ef. achynn enO- 



741J flDanawpfcban, son of llpr. 45 

edigaeth y kyuoeth y mi. bit y mOynant y ti a rian- 
non. aphei mynnvt gyuoeth eiryoet atuyd ykaffut 
ti hOnnO. ]|a uynnaf unbennheb ef. duO adalo it 
dy gedymdeithas^ |f gedymdeithas ozeu aallOyfi 
ytti ybyd os mynny. Uynnaf eneit heb ef duO adalo 
itt~ ami aaf gyt athi yedzych riannon. ac yedzych 
y kyuoeth. |JaOn awney heb ynteu. Mi atebygaf 
na werendeweift eiryot ar ymdidanwreic well no hi. 
Ifz amfer ybuhitheu yny dewred ny bu wreic deled- 
iwach nohi. ac ettwa ny bydy anuodlaOn yphzyt. 
wynt agerdaffant racdunt. a pha hyt bynnac y bydynt 
aryffozd wynt adoethant ydyuet. dOled darparedic 
oed udunt erbyn eudyuot ynarberth. 8 riannon 
a chicua wedy y harlOyaO. J[c yna declueu kyt eifted 
ac ymdidan o uanaOydan a riannon. 8c oz ymdidan 
tirioni awnaeth yvxyt ae uedOl Ozthi. 8, hoffi yny 
uedOl na welfei eiryoet gOzeic digonach ythecket ae 
thelediOet no hi. JPzyderi heb ef mi avydaf Ozth a 
dywedeifti. ^adywedOydat oed hOnnO heb y riannon. 
arglOydes heb ef bzyderi. mi ath roeffum yn wreic 
y uanaOydan uab Ilyz. a minheu a vydaf Ozth hynny 
yn TlaOen heb y riannon. HaOen yO gennyf inneu heb 
y manaOydan. aduO adalo yz gOz yffyd yn rodi ymin- 
neu y gedymdeithas moz difleis a hynny. l[ynn 
daruot ywledhonno ykyfcOyt genthi. 8r nyderyO 
oz wled heb ypzyderi treulOch chOi. aminneu aaf 
yhebzOng vyggOzogaeth ygaffwallaOn uab beli hyt 
yn Hoegyz. 8glOyd heb y riannon yg kent * y mae 
kaffwallaOn. athi aelly treulaO ywled honn. ae arcs 
ynteu auo nes. "^inheu ae harhoOn heb ef. 8r wled 



46 flDanawptoan, son of Xlpr, [741. 

honno adzeulaffant. JL dechzeu aOnaethant kylchaO 
dyuot ae hela^ adiymryt eudigrifOch. 8c Ozth rodyaO 
ywlat nywelfynt eiryoet wlat gyuanhedach no hi. 
naheldir well, nac amylach ymel ae phyfcaOt no hi. 
JLc yn hynny tyuu kedymdeithas yrygtunt yllped- 
war hyt na mynnei yz vn vot heb y gilyd na dyd na 
nos. 9c ym myfc hynny ef aaeth at gaffOaHaOn hyt 
yn ryt ychen yhebrOng yOzogaeth idaO. a diruaOz 
auu yny erbyn yno. ftdiolGch idaO hebzGng yOzogaeth 
idaO. 8 gOedy yymchoelut kymryt eu gOledeu ae 
hefmOythter aozugant pzyderi amanaOydan. ade- 
chzeu gOled aozugant yn arberth kanys pziflys oed. 
8c ohonei ydechzeuit pob enryded. agOedy ybOyta 
kyntaf y nos honno trauei y gGaffanaeth wyz ynbOyt- 
a. Kyuodi allan aozugant achyzchu gozfed arberth a 
wnaethant yllpedwar ac eu niuer gyt ac Oynt^ Jlc ual 
ybydant yn eifted ueHy. Ilyma dOzyf^ achanueint 
y tOzyf Ilyma gaOat o ny6l yn dyuot hyt nachanhoed 
yz un ohonunt h6y y gilyd. lc ynol ynyOl Ilyma yn 
goleuhau pob He. jlphan edzychyffant yfozd ygOelynt 
ypzeideu ar anreitheu arkyuanhed kynno hynny. ny 
welynt neb ryO dim. na thy. nac aniueil. na mOc. na 
than, nadyn. nachyuanned eithyz tei yllys ynwac 
diffeith angkyfanned heb dyn heb vil yndunt. ^eu 
kedymdeithon ehun wedy eu colli heb wybot dim 
yOzthunt. onyt h6y yll pedwar. i ar arglOyd du6 
heb ymanaOydan. mae niuer yllys an niuer ninheu 
eithyz hynn. a6n y edrych. dyuot yz neuad aOnaeth- 
ant nyt oed neb. kyzchu y kaftell ar hundy[.ny] 
welynt neb. ^m medgell. nac ygkfegin] nyt oed 



742J flDanawpbban, son of Xlpr. 47 

namyn diffeithOch. D[echreu] awnaethant yTIpedwar 
treul[aO yOled] ahela aOnaethant. achymr[yt eu 
digriu]0ch. Sdechzeu awnaeth pob [un o hontint] 
rodyaO ywlat arkyuoeth y[edzych aOelynt] ae ty. ae 
kyuanhed. a neb ryO [dim ny weljynt eithyz gOyd- 
lydnot. $gOed[y treulaO] * eu gOled ac eudarmerth 
ohonunt. dechzeu awnaethant ymborth ar gic hela 
aphyfcaOt abydafeu. J[c ueHy bOydyn areil atreulyf- 
fant yndigrif gantunt. flc ynydiwed diffygyaO a 
Cnaethant. Jj)ioer heb ymanaOydan ny bydOn ualhynn. 
KyzchOn loegyz acheiffOn grefft y kaffon yn hymbozth- 
kyzchu Iloegyz aozugant. adyuot hyt yn henffozd. 
9 chymrut arnunt gOneuthur kyfrOyeu. JL dechreu 
awnaeth ef uanaOydan HunyaO cozfeu ac euTIiwaO 
arywed ygOelfei ganlafarllaefgygOyd achalch Hafar. 
agOneuthur calch lafar racdaO ual ygOnathoed ygOx 
arall. JLc Ozth hynny ygelOir ettwa calch lafar. am 
ywneuthur o lafar HaefgygOyd. ac oz gOeith hOnnO 
trageffit gan uanaOydan. ny phrynit gangyfrOyyd 
dzos wyneb hennffozd nachozof nachyfrOy. ac yny 
adnabubop un oz kyfrOyydyon yuot ynkolli oe hen- 
nill Ilawer. ac ny phzynit dim gantunt onyt gOedy 
nacheffit gan uanaOydan. $Lc yn hynny ymgynnuIIaO 
ygyt ohonunt. aduunaO am ylad ef ae gedymdeith. 
Jlc yn hynny rybud agaOffont Oynteu. a>chymryt 
kynghoz am adaO ydzef. Tfrofi aduO heby pzyderi 
ny chynghozafi adaO ydzef. namyn Had ytaeogyon 
racco. !^ac ef heb y manaOydan bei ymladem ni ac 
OyntOy clot dzOc avydei arnam ac an carcharu awneit. 
YfgOell ynn heb ef kyzchu tref arall yymofmeithaO 



48 flftanawpbfcan, eon of Xlpr. [743. 

yndi. JLc yna kyichu dinas araTI awnaethant eft 
pedwar. )?a geluydyt heb ypiyderi agymerOn ni 
arnam. OnaOn taryaneu heb ymanaOydan. JlOdom 
ninneu dim yOzth hynny heb ypiyderi. ^i ae pjo- 
[fOn]heb ynteu. Jechzeu gOneuthur [taryanjeu aojug- 
ant. ac eullunyaO ar [Oeith tajryaneu da awelfynt. 
ftdodi ypliO adodyjffynt arykyfrOyeu arnunt. [ar 
gOeith h]0nn6 alOydOys racdunt hyt [na phzynit] tar- 
yan ynyzholldief. onyt [gOedy na chjeffit gantunt 
hOy. ^yflym [oed eu gOeiJth Oynteu adiueffur a 
One[ynt ac ue]IIy ybuant yny dygOydaOd * y6 kyt- 
diefwyz racdunt. 3,c yny duunaffant argeiffaO eullad. 
!^ybud adoeth udunt Oynteu .- achlybot bot ygwyz 
aebzyt ar eu dihenydyaO^ J'zyderi heb ymanaOydan 
ymae ygOy^ hynn ynmynnu andiuetha. l|a chy- 
merOn ninheu ygan ytaeogeu hynny. aOn ydanunt 
alladOn Oynt. !^ac ef heb ynteu. kaffwallaOn aglyw- 
ei hynny aewya. clreOin vydem. Kyichu tref arall 
awnaOn. wynt adoethant ydzefarall. fa geluydyt 
yd a6n ni Ozthi heb y manaOydan. %i honn y myn- 
nych oz awdam ni heb y piyderi. !^ac ef heb ynteu 
gOnaOn grydyaeth. ny byd o gallon gan grydyon nac 
ymlad ani nac ymwaravun. !^y6n i dim y Oxth honno 
heb ypxyderi. Mi ae g6nn heb ymanawydan ami 
adyfcaf itti wniaO. J[c nyt ymyzrOn ar gyweiryaO 
Iledyz namyn ypzynu ynparaOt agOneuthur yngOeith 
ohonaO. 9c yna declueu pzynu ycoidwal teckaf 
agafas yny dxef. ac amgen ledyi no hOnnO ny phxynei 
ef eithyi Hedyx gOadneu. Hdechieu awnaeth ym- 
gedymdeithaffu areurych goieu ynydzeL apheri 



744.] flDanawptoan, son of Xtyr. 49 

gOaegeu yz efgidyeu ac euraO y gOaegeu a fynnyaG 
ehun arhynny ynygOybu. JLc 01 achaOs hOnnO 
ygelwit ef yndiydyd eurgryd. Uzageffit gantaO ef 
nac efgit na hoffan nyphiynit dim gan gryd ynyi 
holl dief. Jlef awnaeth ycrydyon adnabot hot eu 
hennill yn paTTu udunL kanys ual yllunyei vanaO- 
dan ygOeith y gOniei piyderi. JPyuot ycrydyon a 
chymryt kyghoi. fef agaOffant yn eu kynghox du- 
unaO ar eullad. JPiyderi heb ymanaOydan ymae 
ygOyz hynn ynmynnu anllad. )Paham ykymerOn 
ninneu hyny ygan y taeogeu Iladzon heb y piyderi. 
namyn eu Had hOy oil. l^ac ef heb ymaOydan nyt 
ymladOn ac Oynt. 3,c nybydOn ynlloegyz bellach. 
kyzchOn parth adyuet. ac aOn yhedzych. ^ahyt 
bynnac y buant ar y ffozd Oynt a doethant y dyuet. 
ac arberth a gyzchaffant. HUad tan awnaethant. 
adechjeu ymbozth ahela athzeulaO mis uelly. Hchyn- 
null eukOn attunt. abot uelly yno vlOydyn. Sboze- 
gOeith kyuodi piyderi amanaOydan yhela. clchyweir- 
yaO eukOn amynet odieithyi yllys. Jlef aw*naeth rei 
oicOn. kerdet oeblaen amynet y berth vechan aoed 
geyi eullaw. 8c ygyt ac yd aant yi berth kiliaO yn 
gyflym acheginwrych mad gantunt ac ymchoelut at 
ygOyi. ^effaOn heb y piyderi parth arberth yediych 
beth yffyd yndi. neffau parth ar berth a wnaethant. 
pan neffayffant. Hyma uaed coet claerwyn yn kyuodi 
01 berth. jBef aoiuc y cOn ohyder yg(yz ruthiaw 
idaO. ffef awnaeth ynteu adaO y berth achilyaO dalym 
yOzth y gOyi. 8c yny uei agos ygOyz idaO kyuarth 
arodei yikOn heb gilyaG yrdunt. Jlphan yghei y 

E 



50 flDanaw^fcan, eon of Xtyr. [745. 

gOyz ykiliei eilweith ac ytozrei gyuarth. flcynol 
y baed y kerddaffant yny welynt gaer uaOz aruchel. 
agOeith newyd arnei yny He nywelfynt namaen na 
gOeith eiryoet. 8r baed ynkyzchu yz gaer yn vuan 
arkOn yny ol. a gOedy mynet ybaed arkOn yzgaer. 
ryuedu awnaethant welet y gaer yny He ny welfynt 
eiryoet weith kynno hynny. Sic obenn yzozfed 
edzych awnaethant ac ymwarandaO az kOn. Jahyt 
bynnac y bydynt uelly nychlywynt un ozkOn na 
dim yOzthunt. arglOyd heb y pzyderi mi aaf yzgaer 
ygeiffaO chOedleu y Ozth y cOn. Jpioer heb ynteu nyt 
da dy gyghoz uynet yz gaer honn nys gOeleift eiryoet^ 
ac ogOney vygkyngoz i nyt ey idi. arneb adodes hut 
ar y wlat aberis bot y gaer ymma. |Hoer heb y pzyderi 
nymadeuaf i vygcOn. ^agyghoz bynnac agaffei ef 
ygan uanaOydan y gaer agyzchaOdef. Pandoeth yz 
gaer nadyn. na mil. narbaed. narcOn. na thy. nac a- 
nhed. nyfgOelei yny gaer. ^f awelei ual amgymher- 
ued ITaOr ygaer ffynnaOn agOeith ovaen marmoz 
yny chylch. J[c arlan yfynnaOn. kaOc eur uchbenn 
Ilech ovaen marmoz. clchadOyneu ynkyzchu yzawyz. 
a diben nyfgOelei arnunt. Gozawenu aOnaeth ynteu 
Ozth decket yzeur. adahet gOeith y kaOc. ^dyuot 
awnaeth ynyd oed ykaOc ac ymauael ac ef. 8c ual 
ydymauaelaOd arkaOc glynuydOylaO Ozth ykaOc. ae 
dzaet Ozth y Ilech yd oed y kaOc yn feuyH arnei. 
ftdOyn y lewenyd ygantaO hyt na allei dywedut vn* 
geir. afeuyll awnaeth uelTy. ae aros ynteu aOnaeth 
manaOydan hyt parth adiwed ydyd. 8 phzynhaOn byzr 
gOedy bot yndiheu gantaO nachaei chwedleu yOzth 



745 J flDanavo^fcban, son of Ityr. 5* 

pzyderi nac yOzth y cOn. dyuot aozuc parth arTIys. pan 
daO y myOn. fef awnaeth riannon edzych arnaO. Mae 
heb hi dygedymdeith ti ath gOn. Ilyma heb ynteu vyng 
kyfranc aedatkanu oil. Jioer heb y riannon yfdzOc 
agedymdeith uuoft dL ac ysda agedymdeith agoIT- 
eift di. a chan y geir hOnnO mynet attan. lc yz artal 
ymanagaffei ef uot y gOz argaer kyzchu yno awnaeth 
hitheu. JPozth ygaer awelas yn agozet nybu argel 
arnei. ac ymyOn ydoeth^ ac ual ydoeth arganuot 
pzyderi ynymauael arcaOc a dyuot attaO. ch ar- 
glOyd heb hi beth awney di yma. ac ymauael ar 
kaOc gyt ac ef. ac ygyt ac ydymeveil glynu ydOylaO 
hitheu Ozth y kaOc. aedeutroet Ozth yllech hyt na 
allei hitheu dywedut ungeir. ac ar hynny gyt ac 
ybu nos Hyma ddyf arnunt achawat onyOl. a chan 
hynny difflannu ygaer. ac ymeith ac Oynteu. )Pan 
welas kicua verch gOyn gloeO nat oed yny Ilys namyn 
hi a manaOydan. diycyzuerth awnaeth hyt nat oed 
well genti ybyO noemarO. ffef awnaeth manaOydan 
edzych ar hynny. Jlioer heb ef cam ydwyt arnaO. 
os rac vy ovyn i y dzycyzuerthy di. mi arodaf du6 
yn vach itt naweleifti gedymdeith gywirach noc y 
keffydi vi. travynno duO itt uot uelly. frof aduO 
pei yt ueOn i yndechzeu vy ieuenctit. mi agadOOn 
gywirdeb Ozth pzyderi. ac yrot titheu mi ae cadOOn. 
ac na vit un ovyn arnat. heb ef. ac yzof aduO heb ef. 
ti ageffy y gedymdeithas auynnych ygennyfi herwyd 
vyggaTIu i trawelo duO ynbot yny dihirOch hOnn ar 
goual. J)uO adalo itt heb hi a hynny adebygOn i. 
JLc yna kymryt Ilewenyd ac ehouyndza oz uozOyn o 

2 



52 flDanawv>toan, eon of Xlpr. [746. 

achaOs hynny. |e encit heb ymanaOydan. nytkyfle 
ynni trigyaO yma. yn kOn a gollaffam. ac ymbozth 
nys galTOn. kyzchOn loeger. haOffaf yO yni ymbozth 
yno. "fnHaOen arglOyd heb hi ni awnaOn hynny. 
Ygyt y kerdaffant hyt ynlloegyz. HrglOyd heb hi 
pa greft agymery di arnat. kymer vn lannweith * 
l^ychymeraf i heb ef namyn crydyaeth. ual ygOneuth- 
um gynt. HrglOyd heb hi nyt hoff honno y glanet y 6z 
kygynnilet kyuurd athydi. wrth honno ydafi heb ef. 
declueu ygeluydyt awnaeth achyweiryaO y weith oz 
cozdwal teckaf agauas ynydzef. 8c ual ydechzeuyf- 
fynt ynlle arall dechzeu gOaegu yz yfkidyeu owaegeu 
eureit ynyoed ouer a man weith holl grydyon ydzef 
yOzth yz eidaO ef ehun. athzageffit ygantaO nac efkit 
nahoffan. ny phzynit ygan ereill dim. A blOydyn 
uelly a treulOys ef yno yny oed y crydyon yn dala 
kynuigen achyghozuynt OzthaO. lc ynydoeth ry- 
budyeu idaO. amenegi uot y crydyon wedy duunaO 
arylad^ JlrglOyd heb y kicua pam ydiodefir hynn 
ygan y taeogeu. !^ac ef heb ynteu ni aem eiffoes 
ydyuet. dyuet agyzchyffant. Jlef aozuc manaOydan 
pangychOynnwys parth a dyuet. dOyn beich owenith 
gantaO. achyzchu arbeth. achyuanhedu yno. Be nyt 
oed dim digriuach gantaO no gOelet arberth ar tirog- 
aeth ybuaffei ynhela ef aphzyderi ariannon gyt ac 
Oynt. J)echreu awnaeth kynneuinaO ahela pyfcaOt 
a Hydnot areugOal yno. 3.C yn ol hynny dechzeu 
ryuozyaO. EC ynol hynny heu grofft. areil. ardzyded. 
JLc nachaf y gOenith ynkyuot ynozeu yny byt. ae 
deir grofft ynTTwydyaO ynvndOf. hyt nawelfei dyn 



747.] flDanawpbfcan, son of Xl^r. 53 

wenith degach noc ef. lueulaO amferoed y vlOydyn 
aOnaeth. natchaf y kynnhaeaf yndyuot. ac y edzych 
un oeroffteu ydaeth^ nachaf honno yn aeduet. f$i 
auynnaf vedi honn auozy heb ef. Jpyuot dzaegeuyn 
ynos honno hyt yn arberth. vboze glaf dzannoeth 
dyuot yuynnv medi yrofft. pan da6 nyt oed namyn 
ykalaf ynllOm wedy daruot tozri pobun yny doi yny 
dywyffen ozkeleuyn.. a mynet ymeith ar tywys yn 
hoITaOL ac adaO y calaf yno yn TlOm. ^yuedu hynny 
yn uaOz aOnaeth adyuot y edzych grofft arall- nachaf 
honno yn aeduet. |)ioer heb ef mi auynnaf uedi 
honn auozy. J[ thzannoeth dyuot ar uedwl medi hon- 
no. HphandaO nyt oed dim namyn ykalaf 110m. i 
aarglOyd du6 heb ef pOy yffyd yngozffen vyn diua 
* i. a mi aegOnn. yneb adechzeuis vyn diua yffyd 
ynyozfen. ac adiuawys ywlat gyt amL Jpyuot y 
edzych y dzyded rofft. pandoeth ny welfei neb wenith 
degach. ahOnnO ynaeduet*. Meuyl ymi heb ef ony 
wylaf i heno. Hrneb a due yz yt arall adaO ydOyn 
hOnn. ami a wybydaf beth y6. Schymryt y arueu 
awnaeth adechzeu gOylat y grofft. amenegi awnaeth 
ykicua hynny oil. ^e hebhi beth yffyd yth vzyt ti. 
Hi a wylaf y grofft heno heb ef. Y wylat y grofft 
ydaeth. ac ual ybyd am hanner nos ueHy nachaf 
tOzyf mOyhaf yny byt. Jlef awnaeth ynteu edzych. 
arhynny Ilyma eliOlu y byt olygot. achyfrif na meffur 
ny ellit arhynny. ac nywydyat yny uyd y Ilygot 
yn gOan a dan ygroft. 8phob un yndzigyaO arhyt y 
keleuyn. He yny eftOng genti. ac yntozri ytywyffen. 
ac yn gOan ardywyffen ymeith. acynadaO ykalaf 



54 flftanav^fcban, son of Xtyr. [748, 

yno. Ac ny wydyat ef uot un keleuyn yno. ny bei 
lygodet ambobun. ac agymerynt euhynt racdunt 
artywys gantunt. acyna rOng dicher allit taraO ym 
plith yllygot awnaeth., amOy noc arygOydbet neu 
yz adar yn yz aOyz ny chytdzemei ef ar yz un o 
honunt eithyz un awelei ynamdzom ual ytebygei 
naallei un pedeftric. vnol honno y kerdOys efaedala 
awnaeth aedodi yny uanec. ac allinin rOymaO geneu 
y vanet. ae chadO gantaO. achyzchu yllys. J)yuot yz 
yftauell yny Tie ydoed kicua. clgoleuhau ytan. 8c 
Ozth yllinin dodi y uanec arywanas aozuc. J^eth 
yffyd yna arglOyd heb y kicua. Heidyz heb ynteu 
ageueis yn Hetratta arnaf. )ParyO leidyz arglOyd 
aallut ti ydodi yth uanec heb hi. Ilyma oil heb ynteu 
amenegi ual yz lygryffit ac ydiuOyniffit ygroffteu 
idaO. a,c ual y doethant yllygot idaO yi grofft diwethaf 
yny wyd. He vn o honunt oed amdzom ac adelleis 
inheu ac yffyd yn vy manec. ac a grogaf inheu avozy. 
Jtcymkyffef yduO bei afkaffOnoII mi ae crogOn. Hr- 
glOyd heb hi di ryued oed hynny. He eiffoes anhOymp 
y6 gOelet gOz kyfurd kymoned athidi yn crogi y ryO 
bzyf hOnnO. aphei gOnelut iaOn nyt ymyzrut yny pzyf. 
namyn y ellOng ym*eith. Heuylymi neo e ^ peiaf 
caffOn i oil Oynt onyfcrogrOn. ac ageueis mi ae crogaf. 
Je arglOyd heb hi nyt oes achaOs ymi yuot ynbozth 
yzpzyf hOnnO. namyn goglyt anfyberOyt yti. agwna 
ditheu dy ewyllys arglOyd. JeigOypOn ninheu defn- 
yd ynybyt ydylyut titheubot ynbozth idaO ef. mi 
avydOn Ozth dy gynghoz am danaO heb y manaOydan. 
Hchanys nys gOnn arglOydef. medOl yO gennyf y 



748 J flDanawpfctmn, son of Xlpr. 55 

diuetha. a gOna ditheu yn Hawen heb hi. 8c yna y 
kyichOys ef oifed arberth arUygoden gantaO. a fengi 
dOy ffcuch ynylle uchaf ynyiozfed. ac ual ybyd 
uelly Ityma ygOelei yfcolheic yndyuot attaO. a hen 
diHat hydzeul tlaOt ymdanaO. He neut oed feith mlyn- 
ed kynnohynny yzpanwelfei ef nadyn namil eithyz 
ypedwar dyn y buaffynt ygyt yny golles y deu. Jlr- 
glOyd heb yi yfcolheic dyd da itt. J)uO arodho da 
itt agreffaO Ozthyt heb ef. Pandoy di yi yfcolheic 
heb ef. JPandoaf arglOyd oloygyz oganu. Jtphaham 
y gouynny di arglOyd heb ef. am na weleis heb ef yi 
yf feith mlyned undyn onyt pedwardyn ditholedic 
athitheu yxaOx honn. ^e arglOyd heb ef mynet trOy 
y wlat honn ydwyf inheu yi aOzhonn parth amgOlat 
vyhvn. apharyO weith yd wy^yndaO arglOyd. drogi 
Ileidyz ageueis ynlletratta arnaf heb ef. )Pary6 
leidyi arglOyd heb yi yfcolheic. pzyf awelaf yth laO 
di ual Ilygoden. adzOc ygOeda y Oz kyfurd athydi 
teimlaO pzyf kyfryO ahOnnO. gellOng ymeith ef. !^a 
ellyngaf yrof aduO heb ynteiu ynlletratta arnaf 
ykeueif i ef. achyfreith Heidyz awnaf inheu ac ef. 
ygrogi. SrglOyd heb ynteu rac gOelet gOz kyfurd 
athidi yny gOeith hOnnO. punt ageueis i o gardotta 
mi ae rodaf itti ageTIOng y piyf hOnnO ymeith. l|a 
ellyngaf yrof aduO ac nys gOerthaf. dOna di arglOyd 
heb ef ony bei rac gOelet gOz kyfurd athidi ynteimlaO 
yryO biyf hOnnO. nymtozey i. 8c ymeith ydaeth yi 
yfcolheic. Tal y byd ynteu ynteu yn dodi y dulath 
yny ffyzch. nachaf offeirat yndyuot attaO ar uarch 
yngyweir. SrglOyd dyd da itt heb ef. JuO arodho 



56 

da itt heb y manaOydan. athuendith. J^endyth duG* 

itt. apharyO arglOyd ydOyt ynywneuthur^ rogi 

Ileidyz ageueis yn Hetratta arnaf heb ef. J?aryO leidyi 

yO hOnnO arglOyd heb ef. JPiyf heb ynteu ar anfaOd 

Hygoden.. alletratta awnaeth arnaf. ftdihenyd Heidyz 

awnaf ynneu arnaO ef. 8rglOyd heb ynteu. rac dy 

welet ynteimlaO ypiyf hOnnO mi ae piynaf ellwng ef. 

If duO y dygaf vygkyffes nae werthu nae ellOng naf 

gOnafi. (lOir yO arglOyd nyt gOerth arnaO ef dim. 

JJithyz rac dy welet ti yn ymhalogi Ojth y piyf hOnnO. 

mi arodaf itt teirpunt agoIIOng ef ymeith. Jfya. vynnaf 

yrofi aduO heb ynteu vn gOerth yzdaO. namyn yihOnn 

adyly y grogi. vnllaOen arglOyd gOna dy vympOy. 

Ymeith ydaet ya offeirat. Jlef awnaeth ynteu maglu 

yllinin am vynOgyl y Hygoden. 3,c ual yd oed yn y 

dyzchauel. Ityma rOtter efcob awelei aefOmereu ae 

niueroed. 8r efgob e hun yn kyzchu parth ac attaO. 

^ef aOnaeth ynteu gohir ar yweith^ 3-rglOyd efgob 

heb ef dy uendyth. Jluw a rodho y uendith itt heb ef. 

ParyO weith ydOyt ti yndaO. (irogi TIeidyz ageueis 

ynlletratta arnaf heb ef. fonyt Hygoden heb ynteu 

awelafi ythlaO di. ^e heb ynteu. alleidyi uu hi 

arnaf i. Je heb ynteu kan deuthum i ardiuetha y 

pzyf hOnnO mi aepjynaf ygennyt. mi arodaf feith punt 

itt yzdaO. ac rac gOelet gOz kyfurd athi yndiuetha 

payf mot dielO ahOnnO goIIOng ef arda ageffy dfitheu. 

^aeTIynghaf y rof aduO heb ynteu. l[an nys go- 

Ilynghy yi hynny mi arodaf it pedeirpunt arhugeint 

o aryant paraOt ageHOng ef. H|aeHyngaf dygaf ydu6 

vyngkyffes yz y gymeint arall heb ef. ^an nys 



750 J flDanawpfcfcan, eon of Xl^r. 57 

gellyngy^ hynny heb efmi arodaf itt awely o veirch 
yny maes hOnn, afeith fOmer yffyd yma. arfeith 
meirch y maent arnunt. ^a vynnaf yrof aduO heb 
ynteu. \any mynny hyrmy g6na yr gOerth a vyn- 
nych. (UOnaf heb ynteu. rydhxu. riannon aphzyderi. 
1j>iagey hynny IJa vynnaf yrof aduO. jBeth &uynny 
dk'theu. d6a?r/ yz }\ud ar VLztritk yar feith cantre/" 
dyuet. l)i a geffy hynny heuyt a gellOng yHygwfat. 
^ae&yngaf yrof adud heb ef. dGy&?/ auynnaf p6y 
ef yllygoden*, * TyggOzeic i yO hi aphanybei hynny 
nys dillynghOn. ^affuryf ydoeth hi attafi. % herwa 
heb ynteu. Miui yO IlOyt uab kil coet. a mi adodeis 
yi hut arfeith cantref dyuet. ac ydial gOaOl uab clut 
ogedymdeithas ac ef ydodeis i yz hut. ac ar pjyderi 
y dieleis i gOare bioch ygcot agOaOl uab clut pan 
ygOnnaeth pOyll penn annOn. 8 hynny ynllys eueyd 
hen ygOnaeth o aghyghoz. AgOedy gOybot dyuot 
titheu ynkyuanhedu ywlat^ ydoeth vynteulu attaf 
ynheu ac erchi eurithaO ynllygot ydiua dy yt ti. 
Jfc ydoethant ynos gyntaf vynteulu ehunein. ar eil 
nos ydoethant heuyt ac ydiuayffant ydOy groffd. 
Hrtryded nos ydoeth uynggOzeic agOiaged yHys 
attaf yerchi im eu rithaO. He yritheis ynheu. abeich- 
aOc oed hi. ftphany bei ueichaOc hi nyfgozdiwedut 
ti. achanys hynny vu ae dalahi. Mi arodaf piyderi 
ariannon itt. ac awaredaf yzhut arKetrith yar dyuet. 
f|inneu auenegeis itti pOy oed hi. agellOng hi weithon. 
^aellygaf yrofi aduO heb ef. J&eth auynny ditheu 
heb ef. Ityma heb ynteu auynnaf. nabohut vyth 
arfeith cantref dyuet ac nadotter. l>i ageffy hynny 



58 finmnawpfcfcan, son of Xlpr. [751, 

heb ef a geTIOng hi. !^a ellynghaf myn uyngcret 
heb ynteu. J^eth avynny ditheu bellach heb ef. 
llyma itt heb ef avynnaf. nabo ymdiala arpzyderi 
ariannon nac arnaf inheu byth amhynn. l|ynny oil 
ageffy. adioer da ymedzeift heb ef. ef adoei amdy 
benn gObyl ozgouut. Je heb ynteu rac hynny y 
nodeis ynneu. ^ydhaa weithon vyggOzeic im. 1|a 
rydhaaf yrof aduO heb ef. yny welOyf pzyderi a 
riannon ynryd gyt ami. weldy yma OyntOy yn dyuot 
heb ef. arhynny llyma pzyderi ariannon. Ijyuodi 
aozuc ynteu yneuherbyn aegreffaOv. He eifted ygyt. 
aOzda rydha vyggOzeic im weithon heb yzefcob. ac 
neurygeueift gObyl 01 annodeift. deHyngaf ynllaOen 
heb ef. EC yna y geHyngaGd ef hi. clc y trewis ynteu 
hi ahutlath. ac ydatrithOys hi ynwreic ieuanc deccaf 
awelfei neb. Jldiych yth gylch arywlat heb ef. athi 
awely yzholl anhedeu arkyuanhed ual ybuant oieu.* 
"Ifna kyuodi aozuc ynteu ac ed:ych. Aphan edzych- 
aOd ef awelei yxholl wlat yngyuanned. 3.C yngyweir 
oe hoTT alauoed aehannedeu. ^aryO waffanaeth ybu 
pzyderi ariannon yndaO heb ef. ^zyderi auydei ac 
yid pozth uyllys i amyuynOgyl. 9 riannon auydei a 
mOeireu yz effyn wedy bydynt ynkywein gOeir amy 
mynOgyl hitheu. ac uelly ybu eucarchar. ac oachaOs 
ykarchar hOnnO ygelwit ykyfarOydyt hOnnO mabinogi. 
mynnweir a mynozd. ^[c uelly y teruyna y geinc 
honn yma oz mabinogL^ 



flfeatb, son of flfcatbonw\>. 



Jjonn pO p fceaOareti geinc oz mairinogi 

Qath uab mathonOy oed arglOyd ar wyned. 
Hphiyderi uab pOyll oed arglOyd ar vn can- 
tref arhugeint yny deheu. jlef oed y rei hynny. feith 
cantref dyuet. a seith cantref mozganhOc. ^edwar 
cantref keredigyaOn. atlui yftrat tywi. JLc ynyi 
amfer hOnnO math uab mathonOy ny bydei vyO. nam- 
yn trauei ydeutroet ymlyc croth moxOyn. onytkyn- 
nOtyf ryuel ae Ilefteirei. $ef yd oed ynuoiOyn ygyt 
ac ef. doeOin uerch pebin odol pebin ynaruon~ 
ahonno teckaf moiOyn oed ynyhoes. 01 awydit yno. 
lc ynteu ygkaer dathyl yn aruon yd oed y waftatrOyd. 
JLc ny allei gylchu y wlat namyn giluaethOy uab don. 
ac eueyd uab don y nyeint ueibon y chOaer. ar teulu 
gyt ac Oy y gylchu y wlat diofdaO. 8r uozOynoed gyt 
a math ynwaftat ac ynteu giluaethOy uab don adodes 
yvzyt aryuozOyn. ae charu hyt na wydyat beth a 
wnaei amdanei. 8c ynhynny nachaf yliO ae wed ae 
anfaOd ynatueilaO oe charyat hyt nat oed haOd y 
adnabot. jlef awnaeth gOydyon yuraOt fynyeit 
dydgOeith arnaO yngraf. !awas heb ef paderyO ittL 



60 nnmtb, eon of fl&atbonwp. [752. 

yaham hebynteu beth awely di arnafi. @welaf arnat 
heb ef colli ohonat dy bzyt ath HO. aphaderyO itti. 
SrglOyd vzaOt heb ef yz hynn aderyO ymi ny ffrOytha 
im yadef yneb. J5eth y6 hynny eneit heb ef~ l>i 
aOdoft heb ynteu kynnedyf math uab mathonOy. 
bahuftyng bynnac yz yuychanet auo yrOng dynyon 
oz y kyfarffo * y gOynt ac ef. ef aegOybyd. ^e heb 
ygOydyon taO di bellach. Mi aOnn dy uedOldi. caru 
goewin ydOyt ti. $ef awnaeth ynteu yna pan wybu 
ef adnabot oeuraOt yuedOl. dodi ucheneit dzomhaf 
yny byt. !>aO eneit ath ucheneidaO hebef. nyt o 

w w 9 J 

hynny ygozuydir. Minheuabaraf heb ef kany ellir 
heb hynny dygyuozi gOyned aphowys adeheubarth 
ygeiffaO yuozOyn. abyd laOen di ami ae paraf itt. 8c 
ar hynny att uath uab mathonOy ydaethant Oy. 8r- 
glOyd heb ygOydyon mi agigleudyuot yz deheu yryO 
pzyuet ny doeth yzynys honneiryoet. JPOy y hen6 
hOy heb ef. l|obeu arglOyd. JaryO aniueileit yO 
yrei hynny. aniueileit bychein gOell eukic nochic 
eidon. bychein ynt Oynteu. 2,c ymaent ynfymudaO 
enOeu. Moch ygelwir weithon. )POy bieOynthOy. 
Jzyderi uabpOyll ydanuonet idaO o annOn. ygan 
araOn vzenhin annOn. ac ettOa yd ys yn kadO oz 
enO . . hOnnO. hanner hOch . hanner hob. ^e heb 
ynteu ba ffuryf y keffir Oy y gantaO. Mi af ar vyn 
deudecuet ynrith beird arglOyd yerchi ymoch. JJf 
aryeiH ychneckau heb ynteu. f yt dzOc vyntraOfgOyd 
iarglOyd heb ef. ny deuaf i heb ymoch. "fnllaOen 
heb ynteu kerda ragot. Jf aaeth agiluaethOy a 
degwyz gyt ac Oynt. hyt yg keredigyawn yny He 



753J flftatb, eon of flDatbonwp. 61 

aelwir rudlan. teiui yzaOzhonn. ynyHe ydoed ITys 
ypzyderi. 8c ynrith beird ydoethant ymyOn. a ItaOen 
uuOyvt Ozthunt. fir neilllaO pzyderi ygoffodet gOyd- 
yon ynos honno. |e heb y pzyderi da oed gennym 
ni kael kyvarOydyt gan rei oz gOyzeeinc racko. f|oes 
yO gennym ni arglOyd heb ygOydyon ynos gyntaf 
ydelher att Oz mad dywedut ozpennkerd. Mi ady- 
wedaf gyuarOydyt ynllaOen. ^nteu wydyon gozeu 
kyuarOyd ynybyt oed. Sir nos honno didanu yllys 
awnaeth ar ymdidaneu digrif a chyvarOydyt. ynyoed 
hoff gan baOp ozllys. 8c yndidan gan pzyderi ym- 
didan ac ef. Jtc ardiOed hynny. arglOyd heb ef ae 
gGeH ygOna neb uy neges i * Ozthyt ti no miui uy 
hun. 1|aweII heb ynteu tauaOt HaOnda yO yteu di. 
Hyma vy neges inheu arglOyd heb ef. ymadolOyn 
athidi amyz aniueileit aanuonet itt o.annOvyn. Je 
heb ynteu haOffaf ynybyt oed hynny. panybei amot 
y rof am gOlat amdanunt*, ^ef y6 hynny. nat elhont 
ygennyf yny hilyont eudeukymeint ynywlat. 3.r- 
glOyd heb ynteu minneu aallaf dy rydhau ditheu oz 
geireu hynny. Jlef ual y gaTIaf. ^adyzo ym ymoch 
heno. ac na naccaa ui ohonunt. ctuozy minneu a 
dangoffaf gyfnewit am danunt Oy. ftrnos honno yd 
aethant ef ae gedymdeithon y Hetty ar y kynghoz. 
Hwyz heb ef nichaOn ni ymoch oc eu herchi. ^e 
heb Oynteu. padzaOfgOyd ykeir Oynteu. MI abaraf eu 
kael heb ygOydyon. fie yna yd aeth ef yny geluyd- 
odeu. ac ydechzeuawd dangos yhut. ac ydhudOys 
deudec emyf. adeudec milgi bzonnwyn du bobun 
ohonunt. a deudec tozclu cldeudec kynTTyuan arnunt. 



62 flDatb, eon of flDatbonvp^. [754. 

a. neb oiae gOelei nywydyat nabeynt eur. adeudec 
kyfrOy ar ymeirch. ac am bob He oc ydylyei hayarn 
uot arnunt ybydei eur ogObyl. jlrffrOyneu yn un 
weith ahynny. ar meirch ac arkOn ydoeth ef att 
pzyderi. Jyd da itt arglOyd heb ef. J)u6 arodho 
da itt heb ynteu a graeffaO Oithyt. ArglOyd heb ef 
Ilyma rydit ytti am y geir adywedeift neithGyz am y 
moch nas rodut ac nafgOerthut. titheu aelly gyfnew- 
ityaO yz auo gOell. fK|inneu arodaf y deudeg meirch 
hynn ualymaent yngyweir. ac eu kyfrOyeu ac eu 
ffrGyneu. ardeu dec milgi aceu tozcheu. ac eu kyn- 
Tlyuaneu ual ygOely. ar deu dec taryan eureit awely 
di racko. f rei hynny arythaffei ef oz madalch. le 
heb ynteu ni agymerOn gynghoz. Jlef y kaOffant yny 
kynghoz rodi y moch y wydyon. achymryt ymeirch 
ar kOn ar taryaneu y gantaO ynteu. JLc yna ykymer- 
affant hOy genhat ac y declneuaffant gerdet ar moch. 
^geimeit heb ygOydyon reit yO in gerdet yn biyffur. 
ny phara yi hut namyn 01 pzyt y gilyd. Jlr nos 
honno y kerdaffant hyt yggOarthaf keredigyaOn. "f He 
aelwir ettwa ox achaOs hOnnO mochdzef. Athzannoeth 
y kymeraffant eu hynt dzos elenit y doethant * ar 
nos honno ybuant yrOng keri ac arOyftli. yny dzef 
aelwir heuyt ozachaOs hOnnO mochtref. Jlc odyna 
y kerdaffant racdunU Jlr nos honno y doethant 
hyt ygkymOt ympowys aelwir ozyftyz hOnnO heuyt 
mo^hnant. ac yno ybuant ynos honno. Jlc odyna 
y kerdaffant hyt ygcantref ros~ Jlc yno ybuant y 
nos honno myOn ydzef aelwir ettwa mochtref. Ha 
wyi heb ygOydyon ni agyzchOn kedernit gOyned ar 



7550 flfcatb, son of flDatbonw^ 63 

anniuejleit hynn. yd ys ynlluydaw yn an hoi. JJef 
ykyzchaffant ydzef uchaf oarllechwed. Ac yno 
gOneuthur creu yz moch. 8c ox achaOs hOnnO y dodet 
creuwyzyon ar y dzef. 8c yna gOedy gOneuthur creu 
yzmoch. ykyzchaffant at uath uab mathonOy hyt 
ygkaer dathyl. Jlphan doethant yno ydoedit yndy- 
gyuozi y wlat JPachOedleu yffyd yma heb ygOydyon. 
Jpygyuoz heb Oy ymae pzyderi ynychol chOi un 
cantref arhugeint. l^yued uu hOyzet y kerdyffaOch 
chOi. Mae yz anniueileit ydaethaOch yneu hOyfc heb 
ymath. vmaent gOedy gOneuth ur creu udunt yny 
cantref arall iffot heb ygOydyon. clrhynny Ityma 
yclywynt yz utkyzn ardygyuoz yny wlat. J|r hynny 
gOifcaO awnaethant Oynteu acherdet yny vydant 
ympennard yn aruon. 2Lr nos honno ydymchoeles 
gOydyon uab don achiluaethOy y uraOt hyt ygkaer 
dathyL ac ygOelei uath uab mathonO dodi giluaethOy 
agoewin ygytgyfcu. achymeU ymozynyon ereill 
allan yn amharchus. achyfcu genti oehanuod ynos 
honno. ^anwelfant ydyd dzannoeth kyzchu awnaeth- 
ant y He yd oed math uab mathonOy ae lu. JPan 
doethant yd oed yg<>yx hynny yn mynet y gymryt 
kyngoz padu ydarhoynt pzyderi agOyz ydeheu. clc 
arykyngoz y doethant Oynteu. ^ef agaOffant yn eu 
kygoz aros ygkedernit gOyned yn aruon. Sic yg kym- 
perued ydOy uaenaOz ydarhoet. maewdtfr pennard. 
amaenaOz coet alun. ^phzy(deri) ae kyrch6ys yno 
Oynt. jlc yno y bu y gy franc ac y Has Iladua uaOz 
o bop parth ac y bu reit y wyz y dehcu enkil. Jlef He 
yd en*kilyaffant hyt ylle aelwir ettwa nant call ahyt 



64 flfcatb, 0on of fl&atbonw\>. [755. 

yno yd ymlitywyt. 8c yna ybu yz aerua diueffur 
ymeint. "fna ykiliaffa hyt ylle aelwir dolpenn 
maen. He yna clymu awnaethant. acheiffaO tangneu- 
edu. agOyftlaO awnaeth piyderi ar ydangneued^ 
jlef ygOyftlOys gOzgi gOaftra ar y bedwyjyd arhugeint 

veibon gOyzda. JlgOedy hynny kerdet o honunt 
yn eu tangneued hyt y traeth maOi. ac ual ygyt ac 
ydoethant hyt y uelenryt. ypedyt ny ellit eureoli o 
ymfaethu. dymi kennadeu opzyderi yerchi gOahard 
ydeulu. ac erchi gadu yrygtaO ef agOydyon uab don. 
kanys ef abaryffei hynny. att uath uab mathonOy 
ydoeth y gennat. Jeheb ymath. yrof i aduO os da 
gan wydyon uab don mi ae gadaf. f n IlaOen. ny 
chymellaf ynneu arneb vynet yymlad dzos wneuthur 
ohonam ninneu angaTIu. |pioer heb y kennadeu. 
tec med pzyderi oed yzgOi awnaeth hynn ogam 
idaO. dodi ygoiff yn erbyn ygozff ynteu. agadu y 
deulu ynfegur. Jygaf yduO vygkyffes nat archaf 

1 y wyigOyned ymlad d:offofi. aminneu vy hun yn 
kael ymlad aphuyderi. ||iui adodaf vygkozff yn er- 
byn y eidaO yn IlaOen. J[ hynny aanuonet at payderi. 
^e heb ypzyderi nyt archaf inheu yneb gouyn vy 
iaOn namyn my hun. "f gOyz hynny a neilltuwyt. ac 
adechzeuwyt gOifcaO ymdanunt. ac ymlad aOnaeth- 
ant. 3,c o nerth grym ac angerd ahut alletrith g6yd- 
yon. aphzyderi alas, ac ymaen tyuyaOc uch y uelenryt 
ycladwyt. ac yno ymae yued. @6yz ydeheu a 
gerdaffant a arga truan gantunt parth aegOlat. 
J[c nyt edryued. euharglOyd a gollyffynt. allaOer oc 
eugoieugOyj. ac eumeirch ac eu harueu ganmOyaf. 



756J flDatb, 0on of fIDatbonwp. 65 

(I6y* gOyned a ymchoeles diacheuyn ynTTaOen ozaO- 
enus. arglOyd heb ygOydyon Ozth vath^ ponyt oed 
iaOn ynni ellOng eudylyedaOc ywyx ydeheu awyftl- 
yffant inni ar tangneued. ac ny dylyOn y garcharu * 
^ydhaer ynteu heb ymath. argOas hOnnO argOyftl- 
on a oed gyt ac ef aellyngfryt yn ol gOyi ydeheu. 
"fnteu math agyichOys kaer dathyl. dilaethOy uab 
don arteulu a uuaffynt gyt ac ef agyichaffant y 
gylchaO gOyned mal y gnotayffynt a heb gytchu 
yllys. "fnteu vath agyzchOys yyftauell. ac aberis 
kyweiraO He idaO y benelinyaO. ual y kaffei dodi y 
diaet ym plyc croth y uoiOyn. arglOyd heb y goewyn 
keif uoiOyn auo is dydxaet weithon. gOzeic Oyfi. 
Jayftyz yO hynny hynny heb ef. ^yxch arglOyd 
a doeth am vym penn a hynny yn dirgel. ac ny bum 
diftaO inheu. ny bu yny Ilys neb nyfgOypei. Jlef 
kyzch a doeth dy nyeint ueibon dy chOaer arglGyd. 
gOydyon uab don. agiluaethOy uab don. athieis 
arnaf aoiugant a cheOilyd ytitheu. achyfcu awnaeth- 
pOyt genhyf. a hynny yth yftaueH ac yth wely di. 
le heb ynteu y% hynn aallaf mi ae gOnaf mi abaraf 
itt gael iaOn yn gyntaf. 9c yn ol vy iaOn ybyda(f) 
inheu. athitheu heb ef mi ath gymeraf yn wreic 
im. He arodaf uedyant vygkyuoeth ythlaO ditheu. 
Sc yn hynny ny doethant 6y yg kyuyl y Hys^ namyn 
trigyaO y gylchaO ywlat awnaethant. yny aeth g6a- 
hard udunt ar y bOyt ae Ilyn. vn gyntaf ny doethant 
h6y yn y gyuyl ef. "|fna y doethant 6y attaO ef~ 
JrglOyd heb Oynt. dyd da it Je heb ynteu ae 
wneuthur iaOn ymi y doethaOch chGL arglOyd yth 



66 flDatb, son of flDatbonwp. [757. 

ewyHys ydydym. Jfei vy eOyllys nychoIIOn owyz 
ac arueu a golleis. vyg kewilid ny eTIOch chOi y dalu 
ymi heb agheu pzyderi. flchan doethaOch chOitheu 
ym ewyllys ynheu. mi a dechzeuaf boen arnaOch. lc 
yna y kymerth yhutlath ac ytreOis gijuaethOy yny 
uyd yndaran ewic. Sic achub y Hall awnaeth yn 
gyflym kyt mynnei dianc nys galleL ae daraO ar vn 
hutlath yny uyd yn garO. Kanys yOch yn rOymedzg- 
aeth mi awnaf yOch gerdet ygyt. 8(ch bot yn) 
gymaredic. ac yn vn anyan a(r gOyduilot) yd yOch yn 
eu rith. ac yn yz am(fer y) bo etiued^ * udunt hOy. 
y uot ychwitheu. a blOydyn yhediO dowch yma 
attafi. "fmpenn yz ulOydyn oz vndyd Hyma y 
klyweiodozun adanparet yxyftauell. achyfuarthua 
cOn yllys ambenn ygodcnun. ^diych heb ynteu 
beth yffyd aHan~ JtrglOyd heb yi vn mi ae hedzych- 
eis Y mae yno carO ac ewic ac elein gyt ac Oynt. 
EC arhynny kyuodi aozuc ynteu adyuot allan. a 
phandoeth. fef ygOelei y trillydyn. Jlef triHydyn 
oedynt carO ac ewic ac elein kryf. ^ef awnaeth ef 
dyzchauel yhut. "fzhOnn auu ohon aOch yn eOic 
yrllyned. bit uaed coet eleni. ar hOnn avu garO 
yz TIened. bit garnen elenL Jlc arhynny eutaraG 
ar hutlath. ^mab hagen agymerafi ac abaraf 
y ueithzyn^ aeuedydyaO. Jlef en6 adodet arnaO 
hydOn^ JjOch chOitheu abydOch ylleill yn uaed coet 
arllall yn garnen coet. lr anyan auo yz moch coet. 
bit y chOitheu. & blOydyn y hediO bydOch yma y dan 
y paret. 8c ych etiued gyt a chOi. ^fm penn y ulOydyn 
Hyma y clywynt gyuarthua cOn dan paret yz yftauell. 



758 J flfeatb, son of flDatbonwp. 67 

a dygyuoi y Ilys y am hynny am eu penn. Hr hynny 
kyuodi aoiuc ynteu amynet allan. ftphandaO allan. 
trillydyn awelei. Jlef kyfryO lydnot awelei. baed 
coet. acharnen coet a chiyn HOdyn da gyt ac Oynt. 
abzeifc oed ynyi oet oed arnaO. |fe heb ef h6n 
agymerafi attaf ac abaraf y uedydyaO. ae daraO 
ar hut lath ynyuyd yn uab bzafwineu telediO. jlef 
enO adodet ar hOnnO hychtOn. flchOitheu yt un auu 
uaed coet ohonaOch yzftyned. bit vleidaft eleni. 
arhOnn auu garnen yzHyned. bit vleid eleni. ac 
ar hynny eutaraO arhutlath ynyuydant bleid ableid- 
aft ac anyan yi aniueileit yd yOch yn eu rith bit y 
chOitheu. ^ bydOch yma vlOydyn yi dyd hediO ydan 
yparet hOnn. ^tundyd ym penn yvlOydyn Ilyma 
yclyOei dygyuoz achyuarthua cOn ydan baret ya 
yftauell. fnteu agyfuodes allan. aphandaO Ilyma 
y gOelei bleid a bleidaft a chzubothon cryf y gyt ac 
Oynt. l|6nn agymerafi heb ef ac abaraf * yued- 
ydyaO. acymae y en6 ynbaraOt. JSIef y6 hOnnO 
bleidOn. "f tri meib yffyd y chOi ar tri hynny ynt. 
Ihi meib giluaethOy ennOir. tri chenryffedat kywir. 
bleidOn. hydOn. hychdOn hir. 9c ar hynny eu taraO 
Oynteu elldeu arhutlath yny uydant yn eucnaOt 
ehun. T|awyz heb ef o% gOnaethaOch gam ymi 
digaOn ybuaOch ymhoen. acheOilyd maOz agaOffaOch. 
bot plant y bop un ohonaOch oegilyd. J?erOch en- 
neint yigOyz agolchi eu penneu ac eukyweiryaO~ 
a hynny aberit udunt. SgOedy ymgyweiryaO ohonunt 
attaO ef y kyichyffant. ^awyz heb ef tangneued 
agaOffaOch acherennyd ageffOch. arodOch ym gy- 

F 2 



68 flDatb, son of flDatbonwp. [759. 

nghoz pa uozOyn ageiffOyf. arglOyd heb ygOydyon 
uab don haOd y6 dy gyghozL aranrot uerch don. 
dy nith uerch dy chOaerv honno agyzchOyt attaO. 
*|f uozOyn a doeth y myOn. a vozOyn heb ef a wyt 
uozOn di. l|y Onn i arglOyd amgen nom bot. vna y 
kymerth ynteu yzhutlath ae chamu. camma di dzos 
honn heb ef. ac ot Oyt uozOyn mi aadnabydaf. yna 
y camaOd hitheu dzos yz huthlath. ac ar y cam hOnnO 
adaO mab bzafuelyn maOz aozuc. ffn ol diafpat y mab 
kyzchu ydzOs aozuc hi. 8c ar hynny adaO yryO beth- 
an o honei. 8 chyn kael o neb g6e\e\. yz eil o!6c arnei. 
gOydyon ae kymerth. ac a dzoes Ilenn o bali yn y 
gylch ac ae cudyaOd. ^ef lie y cudyaOd ymyOn 
IlaOz kift is tract y wely. Je heb ymath mab mathon- 
Oy mi abaraf uedydyaO h6nn Ozth y mab bzafuelyn. 
^ef en6 abaraf arnaO. dylan. ^edydyaO awnaeth- 
p6yt ymab. ac ual ybedydywyt ymoz agyzchOys. 
^Ic ynylle ygyt ac y doeth yz moz. anyan ymoz 
a gauas^ a chyftal y nouyei ar pyfc gozeu yn y moz. 
JLc oachaOs hynny ygelwit ef. dylan eilton^ ny 
thozres tonn y danaO eiryoet. 8r ergyt y doeth y 
agheu o honaO a uyzyaOd gouannon y ewythyz. a hOn- 
nO a uu dzydyd anuat ergyt. Val yd oed wydyon di- 
warnaOt yn y wely ac yn ddfroi. ef a glywei diafpat 
yny gift is y dzaet. kynny bei uchel hi. kyfuch 
oed acy*kigleu ef. $ef aozuc ynteu kyuodi yn 
gyflym ac agozi y gift, ac ual y hegyz ef a welei uab 
bychan yn rOyuaO y ureicheu~ o blyc y Tlenn ac yn y 
gOafgaru. 9c ef a gymerth ymab yrOng ydOylaO. 
ac a gyzchOys y dzef ac ef He y gOydyat bot gOzeic a 



760J flftatb, eon of flDatbonwv. 69 

bxonneu genti. ac ymobiyn aOnaeth arwreic ueithiyn 
ymab. "If mab auagOyt y vlOydyn honno. JLcynoet 
y vlOydyn hoff oed gantunt y vzeifket bei d6yul6yd~ 
3,r eil vlOydyrm- mab maOz oed ac yn gallu e hun 
kyzchu yHys. "ffnteu ehun wydyon wedy ydyuot 
yi Ilyf a fynnyOys arna6~ ar mab a ymgeneuinaOd ac 
ef. ac ae caraOd ynvOy noc undyn. fna ymagOyt 
y mab yn y Ilys yny uu pedeir blwyd. a hoff oed 
y veint- y uab wyth mlOyd uot yn gy ureifcet ac ef. 
a diwarnaOt ef a gerdaOd yn ol gOydyon y otymdeith 
allan. Sef a wnaeth kyachu kaer aranrot ar mab gyt 
ac ef. dOedy ydyuot yz Hys kyuodi ao*uc aranrot 
ynyerbyn ae raeffaOu achyfuarch gOell idaO. ^u6 
a rodo da itt heb ef. JPa uab yffyd yth ol di heb 
hi. Y mab hOnn mab itti y6 ^f heb ef. iaOz pa 
doi arnat ti vyg kewilydyaO i. adilyt vygkewilyd 
ae gadO yn gyhyt a hynn. ny byd arnat ti geOilyd 
uOy nomeithxyn o honafi uab kyftal a hOnn. *Jf 
bychan abeth vyd dy gewilyd. jJPOy en6 dy uab 
di heb hi. Jj)ioer heb ef nyt oes arnaG un en6 ettwa*. 
^e heb hi mi atynghaf dynghet idaO na chaffo ef 
en6 yny kaffo gennyfi. Jlygaf ydu6 uygkyffes heb 
ef direit wreic 6yt~ ar mab a geiff enO kyt boet diOc 
gennyt ti^ athitheu heb ef yihOnn ydOyt ti ac ae 
uar arnat am nath elwir yn uozOyn. nyth elOir beHach 
byth ynuoiOyn. 8c ar hynny kerdet ymeith dzOy ylit 
a wnaeth. a chyzchu kaer dathyl. 3,c yno y bu y nos 
honno. a tluannoeth kyuodi a ozuc a chymryt y uab 
gyt ac ef. a mynet y ozymdeith gan Ian y weilgi. rOng 
hynny ac aber menei. a.c yn y He y gOelas delyfc a 



70 fIDatb, son of flDatbonv^. [760. 

mozOyal fjudaO long aOnaeth. ac ozgOynnon ardelyfc* 
HudaO cozdOal a wnaeth. a hynny Ilawer. ac eu bzithaO 
aozuc hyt nawelfei neb Hedyz degach noc ef. ac 
ar hynny kyweiryaO hOyl ar y long a wnaeth. a dyuot 
ydzGs pozth kaer aranrot ef armab ynyllong. jlc 
yna dechzeu HunyaO efgidyeu ac eugOniaO. ac yna 
y harganuot oz gaer. )Pan wybu ynteu eu harganuot 
oz gaer. dOyn eu heilyO ehun aozuc adodi eilyO 
arall arnunt ualnat adnepit. )Padynyon yffyd yny 
Hong heb yz aranrot. drydyon heb Oy. JSOch y 
edzych pa ry6 ledyz yffyd gantunt. a pha ry6 weith 
a wnaant. vna y deuthpOyt attunt. a phan doethpOyt 
yd oed ef yn bzithaO cozdwal a hynny yn eureit. *ff na 
y doeth y kennadeu a menegi idi hi hynny. ^e heb 
hitheu. dygOch ueffur uyn troet. ac erchOch yzcryd 
wneuthur efgidyeu ym. "fnteu alunywys yi ef- 
gidyeu. ac nyt Ozth y meffur. namyn yn v6y. Jyuot 
ar efgidyeu idi. nachaf yz efgidyeu ynozmod. \y 
ozmod yO y rei hynn heb hi. ef a geiff werth y rei 
hynn. gOnaet heuyt rei auollei noc Oynt jlef a 
wnaeth ynteu gOneuthur rei ereill yn Ilei lawer noe 
thzoet. aehanuon idi. J)ywed6ch idaO nyt a ymi 
yrei hynn heb hi. ef adywetpOyt idaO hynny. ^e 
heb ynteu. ny lunyafi efgydyeu idi yny welOyf y 
thzoet. a hynny a dywetpOyt idi. Je heb hi mi a af 
hyt attaO ef. ac yna y doeth hi hyt y Hong, a phan 
doeth yd oed ef ynllimyaO ar mab yngOniaO. j|e 
arglOydes heb ef dyd da itt. J)u6 arodo da itt heb 
hi. Jlres yO gennyf na uedzut gymedzoli ar wneuthur 
efgidyeu Ozth ueffur. ^auedzeis heb ynteu. mi ae 



761 J flDatb, eon of flDatbonw\>. 7* 

metraf weithon. ac ar hynny ITyma y dzyO yn feuyll 
ar v6rd yITong. jlef awnaeth y mab y vOzO. aeuechu 
y ring giewyn y efgeir arafgOxn. flef awnaeth hitheu 
chOerthin. JKoer heb hi yf HaO gyffes y medzOys y 
VLe6 ef. . ^e heb ynteu aniolOch duO itt neur gauas ef 
en6. a da digaOn yOyenO. IteO IIa6 gyffes y6 bell- 
ach. JLc yna difflannu y gOeith yn delyfc ac yn Gim- 
on. 8r gOeith nys canlynOys ef hOy no hynny. 8c oz 
achaOs hOnnO y gelOit ef yn dxydyd * eurgryd. Jioer 
heb hitheu ny henbydy well di o uot yn dzOc Ozthyf i. 
^ybuum dzOc i ettwa Oxthyt ti hebef. JLc yna yd 
ellygOys ef yuab yny biyt ehun. ^e heb hitheu 
minheu a dynghaf dynghet yi mab hOnn- na chaffo 
arueu byth yny gOifgOyf i ymdanaw. vtof aduO heb 
ef. handid oth direidi di. ac ef a geiff arueu. "jfna y 
doethant hOy parth a dinas dinHef. JLc yno meithiyn 
Hew Ha6 gyffes yny allwys marchogaeth pob march. 
He yny oed gObyl obzyt athOf ameint JLc yna 
adnabot a Onaeth gOydyon arnaO y uot yn kymryt di- 
hirOch o eiffeu meirch ac arueu. ae alO attaO awnaeth. 
*^awaf heb ef ni a6n ui athi y neges auozy. abyd 
lawenach noc ydOyt. a hynny awnaf ynheu heb 
y gOas. yic yn ieuenctit y dyd dxannoeth kyuodi 
awnaethant. achymryt yxaruoadir yuynyd parth 
a biynn aryen. ac yn y penn uchaf y geuyn clutno. 
ymgyweiraO arueirch awnaethant. a dyuot parth 
a chaer aranrot. ac yna amgenu eu pzyt a Onaethant. 
a chyichu y pozth yn rith deu was ieueinc. eithyz bot 
yn pzudach piyt gwydyon noc un y gOas. |f pozthaOi 
heb ef dos ymyOn adywet uot yma beird o uozgannOc. 



72 nrmtb, son of flfcatbonwp. [76Z 

Y pozthaOz aaeth. (IzaeffaO duO Ozthunt geTIOng y 
myOn Oy heb hi. JKruawr lewenyd auu yneuher- 
byn. "fneuad a gyweirOyt yuOyta ydaethant. dOedy 
daruot bOyta. ymdidan a Onaeth hi a gOydyon . am 
chOedleu a chyuarOydyt. ^fnteu wydyon kyuarOyd da 
oed. Oedy bot yn amfer ymadaO a chyuedach. yftau- 
ell agyweirOyt udunt hOy. ac ygyfcu ydaethant. 
1|irbylgeint gOydyon agyvodes. 8c yna ygelwis ef 
yhut ae allu attaO. JJrbyn pan oed ydyd yngoleu- 
hau yd oed geniweir ac utkyzn. a Ileuein yn y wlat 
yngyghan. )Pann yttoed ydyd yn dyuot wynt a 
glyOynt taraO dzOs yzyftauell. ac arhynny aranrot 
ynerchi agozL ^yuodi aozuc y gOas ieuanc ac 
agoiL * ^itheu adoeth y myOn amozOyn ygyt a 
hi*, Ipawyzda heb hi He dxOc ydym. ^e heb ynteu 
ni a glyOn utkyzn a Ileuein. a beth a debygy di o 
hynny. JHoer heb hi ni chaOn welet HiO y weilgi gan 
bopllong artozr y gilyd. JLc ymaent ynkyzchu 
ytir yngyntaf aallont. aphabeth awnaOn ni heb 
hi. arglwydes heb y gOydyon. nyt oef in gyghoz onyt 
kaeu ygaer arnam. aechynhal yn oreu aallom^ ^e 
heb hitheu duO a [da]lo yOch. achynhellOch chOitheu. 
9c yma ykeffOch digaOn oarueu. JLc. arhynny yn 
ol yi arueu ydaeth hi. 8. Hyrna hi yn dyuot adOy 
uoaOyn gyt a hi. 3c arueu deu Oz gantunt. HrglOydes 
heb ef gOifc ymdan y gOzaync hwnn. aminneu ui 
armozynyon awifgaf ymdanaf inheu. f|i aglyOaf 
odozun ygOyz yn dyuot. !^ynny aOnaf yn IlaOen. 
agOifcaO a Onaeth hi ymdanaO ef ynllaOen ac yn 
gObyl. a derO heb ef wifcaO ymdan y gOzaync hOnnO. 



763J flfeatb, son of flDatbonwp. 73 



J)er6 heb hi. neurderO yminheu heb ef~ 
an harueu weithon. nyt reit in OzthunU ch heb 
hitheu paham. Ilyna yHynghes ygkylch yty. 1|a 
wreic nit oes yna un Hynghes. ch heb hitheu pa 
ryO dygyuor aim ohoneL Jygyuoz heb ynteu y 
tozozri dy dynghetuen am dy uab. ac y geiffaO arueu 
idaO. ac neur gauas ef arueu heb ydiolwch yti. 
"f rofi aduO heb hitheu g6z dzOc Oyt tL ac ef aaHei 
yllawer mab colli y eneit am ydygyuoz abereift ti 
yn y cantref hOnn hediO. 8 mi a tynghaf dynghet yz 
mab heb hi na chaffo gOzeic vyth ozgenedyl yffyd 
ar y dayar honn yz a6z honn. ^e heb ynteu direit 
wreic uvoft eiryoet. ac ny dylyei neb uot ynbozth 
itt. a gOieic a geiff ef ual kynt. l|6ynteu a doethant 
att vath uab mathonOy. 8. chOynaO yn luttaf yn y byt 
rac aranrot aOnaethant. a menegi ual yparyffei yz 
arueu idaO oil. le heb ymath. keiffOn ninneu ui 
a thi (oc) an hut an TIetrith hudaO gOzeic idaO ynteu 
ozblodeu. "fnteu yna ameint gOz yndaO. ac yn 
delediOhaf gOas oz a welas * dyn eiryoet. ac yna y 
kymeraffant h6y blodeu yderi. ablodeu ybanadyl. 
a blodeu yz envein. ac oz rei hynny affOynaO yz un 
uozOyn deckaf athelediwaf a welas dyn eiryoet. He 
bedydyaO ozbedyd awneynt yna. adodi blodeuwed 
arneL dOedy ykyfcu ygyt hOy arywled. nyt haOd 
heb y gOydyon y 6z heb gyuoeth idaO offymdeithaO. 
le heb ymath. mi arodaf idaO yz un cantref gozeu 
y was ieuanc y gael. arglOyd heb ef pa gantref yO 
hOnnO. antref dinodig heb ef. ahOnnO aelwyz yz 
aOzhonn eiwynyd. ac ardudOy. jSef He ary cantref 



74 fl&atb, eon of flDatbonwp. [764. 

y kyuanhedOys lys idaO. yn y Tie a elwir mur y caftell. 
a hynny yg gOithdir ardudGy. ac yno' y kyuanhedOys 
ef ac y gOledychOys. Jl phaOb a uu uodlaOn idaO ac 
y arglOydiaeth. Jlcyna dieigylgOeith kyichuaOnaeth 
parth a chaer dathyl. y ymwelet a math uab mathon- 
Oy. f dyd ydaeth ef parth a chaer dathyl. troi ovyOn 
yHys awnaeth hi. a hi aglywei lef coin. 8c yn ol 
lief y coin. Ityma hyd blin yn mynet heibaO. a chOn 
a chynnydyon yn y ol. ac yn ol y c6n ar kynnydyon 
bagat o vfyi ar tract yn dyuot. JJHyngOch waf heb 
hi y wybot pOy y niuer racco. "ff gOas a aeth. a gouyn 
p6y oedynt- dhonO pebyz yO hOnn. ygOz yffyd ar- 
glOyd arpenllynn heb Oy. l|ynny adywaOt ygOas 
idi hitheu. f nteu a gerdOys yn ol y* hyd. ac ar auon 
gynwael gozdiOey yihyd ae lad. He Ozth ulingaO yi 
hyd. a HithyaO y g6n ef a uu yny wafcaOd y nos arnaO. 
f[ phan yttoed y dyd yn atueilaO ar nos yn neffau. ef 
a doeth heb pozth yllys. |)ioer heb hi ni agaOn 
yngoganu gan yxunben. oe adu ypiyttOn y wlat 
arall onys gOahodOn. Jlioer arglOydes heb Oy iaOnaf 
yO y wahaOd. ^fna yd aeth kennadeu yn y erby y 
wahaOd. 8c yna y kymerth ef y wahaOd yn HaOen. 
ac y doeth yi Hys. Sc y doeth hitheu yn y erbyn ef 
yreffaOu. ac ygyuarch gOell idaO. SrglOydes heb ef 
duO adalho it dy leOenyd. ^mdiarchenu a mynet 
y eifted aOnaethant. Jlef aOnaeth blodeued edzych 
arnaO ef. He yi aOi ydedjychaOd nyt oed gyueir 
arnei hi nybei ynllaOn oegary*at ef. ac ynteu a 
fynnyOys arnei hitheu. ar un medOl a doeth yndaO ef 
ac a doeth yndi hitheu. ef nyallOys ymgelu oeuot 



704.] flfcatb, eon of flDatbonwp. 75 

yn y charu hi. ae uenegi idi aOnaeth. 1|itheu agy- 
merth diruaOz lewenyd yndi. ac oachaOs y ferch ar 
caryat a dodaffei bop un o honunt ar y gilyd y bu 
euhymdidan ynos honno. ac nybu ohir yymgael 
o honunt. nyt amgen noz nos honno. arnos honno 
kyfcu ygyt aOnaethant. athzannoeth arouun aOnaeth 
ef ymeith. Jioer heb hi nyt ey yOzthyfi heno. Ynos 
honno ybuant ygyt heuyt. ar nos honno ybu yi 
ymgynghoz gantunt pa furyf y keffynt uot ygkyt. 
T|yt oes gynghoz heb ef onyt un. keiffaO y gantaO 
gOybot pa ffuryf y del y angheu. a hynny yn rith am- 
geled am danaO. Tzannoeth arouun a Onaeth. Jpioer 
heb hi nychyghozaf it hediO uynet y Ozthyfi. 
J)ioer kanys kynghozy ditheu. nyt af ynheu heb 
ef. ||i adywedaf hagen uot ynberigyl dyuot yz 
unben bieu yHys adzef. Je heb hi auozy mi ath 
ganhatafdi y uynet ymdeith. tizannoeth arouun a 
Onaeth ef. ac nys Hudywys hitheu ef. |e heb ynteu 
coffa a dywedeis Ozthyt ac ymdidan yn lut ac ef. a 
hynny yn rith yfmalhaOch caryat ac ef. jldilyt y 
gantaO pa ffozd y gallei dyuot y angheu. ^nteu 
adoeth adzef ynos honno. i>zeula6 ydyd awnaeth- 
ant dzOy ymdidan a cherd a chyuedach. JLr nos honno 
y gyfcu ygyt ydaethant. ac ef adywaOt parabyl 
areil Ozthi. ac yn hynny parabyl nys kauas ef. JPa 
derO ytti heb ef ac a wyt iach di. HedylyaO yd Oyf 
heb hi yzhynn nys medylyut ti amdanafi. jBef yO 
hynny heb hi goualu am dy angheu di ot elut yn 
gynt no miui. Je heb ynteu du6 adalo itt dy am- 
geled. nymlladi duO hagen nyt haOd vyllad i 



76 

heb ef. awney ditheu yzduO. ac yrof inheu. menegi 
y mi pa furyf y galler dy lad ditheu. Kanyy gwell yO 
uyg cof i 6zth ymoglyt noz teu di. J)ywedaf yn ITaOen 
hebef. nyt haOd uylladi heb oergyt. areit oed 
uot vlGydyn yngOneuthur ypar ymbyzyit i ac eL* 
a heb wneuthurdim o honaO namyn pan vydit aryz 
aberth duO ful. ae diogel hynny heb hi. Jj)iogel dioer 
heb ef. ^yellir uy Iladi ymyOn ty heb ef. ny ellir 
allan. ny ellir uy Had ar uarch. ny ellir ar uyn troet. 
^e heb hitheu pa delO y gellit dy lad ditheu. MI ae 
dywedaf ytti heb ynteu. dOneuthur enneint im ar 
Ian auon. flgOneuthur cromglOyt uchpenn y gerOyn. 
ae thoi yn da ac yn didos Oedy hynny. a dOyn bOch 
heb ef aedodi ger IlaO y gerOyn. adodi ohonaf inheu 
y neiH troet ar geuyn y bOch. ar Hall ar ymyl y ger- 
wyn. pOy bynnac a medzei i uelly ef a wnaei uy ageu. 
|[e heb hitheu diolchaf yduO hynny. ef a ellir rac 
hynny dianc ynhaOd. l|yt kynt noc ykauas hi yz 
ymadzaOd. y hanuones hitheu att gronO pebyz. zonG 
alauurywys gOeith ygOaeO. ar undyd ym penn y 
vlOydyn ybu baraOt. ardyd hOnnO y peris ef idi hi 
gOybot hynny. arglOyd hi yd Oyf yn medylyaO pa 
delO ygallei uot yn wir adywedeift dt gynt Ozthyfi. 
ac adangoffy di ymi paffuryf yfauut ti ar ymyl 
y gerOyn ar bOch o pharaf inheu yz enneint. J)angoffaf 
heb ynteu. Tpitheu aanuones att ronO. a.c aerchis 
idaO uot yghyfcaOt y bzynn aelwir weithon bzynn 
kyuergyz ygglan auon kynuael oed hynny. Ditheu 
a beris kynnuIIaO a gauas o auar yn y cantref. ae dOyn 
yzparth dzaO yz auon gyuarOyneb a bzynn kyuergyz. 



766 J flDatb, eon of (IDatbonwp. 77 

8 thzannoeth hi a dywaOt. arglOyd heb hi mi a bereis 
kyweiryaO yglOyt arenneint ymaent yn baraOt. |fe 
heb ynteu aOn y hedzych yn TlaOen. Wynt a doethant 
dzannoeth yedzych yz enneint. Wi aey yz enneint 
arglOyd heb hi. 8f ynllaOen heb ef. JSf aaeth yx 
enneint ac ymeneinaO a Onaeth. arglOyd heb hi Hyma 
yz anniueileit a dyOedeift di uot bOch arnunt. |e heb 
ynteu par dala un o honunt. a phar y dOyn yma. ef 
a ducpOyt y bOch. "fna y kyuodes ynteu oz enneint. 
agOifcaO ylaOdyz ymdanaO. adodi yneilltroet idaO 
arymyl ygerOyn. ar Hall argeuyn ybOch. ^nteu 
ronO a gyuotes y uynyd oz bryn a elwir bzynn kyuer- 
gyz. * ac ar ben y neiH glin y kyuodes. ac ar gOenOyn 
waeO y uOzO ae uedzu yn y yftlys. yny neitta y paladyz 
o honaO. a thzigyaO y penn yndaG. ac yna b6z6 ehet- 
uan o honaO ynteu yn rith eryz. a dodi garymleis an- 
hegar. He ny chahat ywelet ef ohynny aHan. ^n 
gyngyflymet ac ydaeth ef ymeith. y kyzchaffant 
Cynteu y Hys. arnos honno kyfcu ygyt. Jl thzan- 
noeth kyuodi a ozuc gronO a gozefgy ardudOy. dOedy 
gozefgyn y wlat y gOledychu a wnaeth yny oed yn y 
eidaO ef ardudOy a phenllyn. ^na y chOedyl a aeth at 
math uab mathonOy. Wzymuryt agoueileint agy- 
merth math yndaO. 9 mOy wydyon noc ynteu o laOer. 
^[rglOyd heb ygOydyon ny ozffowyffaf uyth yny 
gaffOyf chwedleu y Ozth uy nei. ^e heb y math. 
duO auo nerth itt. JLc yna kychOynnu a Onaeth ef 
a dechzeu rodyaO racdaO. 9 rodyaO gOyned a Onaeth 
aphoOys yny theruyn. dOedy daruot idaO rodyaO 
uelly. ef a doeth hyt yn aruon. ac a doeth y ty uab 



78 

eillt ym maenaOz bennard., JKfgynnu yny ty aOnaeth 
a thzigyaO yno ynos honno. (SOz yty aedylOyth 
adoeth y myOn. ac yndiwethaf ydoeth ymeichat. 
(SOz yty adywaOt Ozth ymeichat. 1|awas heb ef 
a doeth dy hOch di heno y myOn. Jj)oeth heb ynteu. 
yzaOz honn ydoeth att ymoch. )ParyO gerdet heb 
ygOydyon yffyd aryz hOch honno. )Pan agozer y 
creu beunyd yd a aHan. nycheir craff arnei. ac 
ny wybydir pa ffozd yd a. mOy no chynn elei yn y 
dayar. Hwney di heb ygOydyon yrofi nat agozych 
ycreu. yny vOyfi yny neillparth yz creu ygyt athi. 
gOnaf yn HaOen heb ef. |f gyfgu yd aethant y nos 
honno. 8 phan welas y meichat IliO ydyd. ef ade- 
ffroes wydyon: achyuodi aOnaeth gOydyon agOifg- 
aO ymdanaO. adyuot ygyt ar meichat. a feuyll Ozth 
y creu. If meichat a agozes y creu. y gyt ac y hegyz 
Ityma hitheu ynbOzO neit allan. acherdet yn bzaff 
aOnaeth. agydyon ae kanlynOys. ftchymryt gOzth- 
Oyneb auon a Onaeth. 8 chyzchu nant a Onaeth a elOir 
weithon nant ylleO. 8c yno gOaftattau aOnaeth a 
phozi. "I'nteu wydyon a doeth y dan * y pzenn. 8c 
aedzychaOd pabeth ydoed yzhOch yny bozi. 8c ef 
awelei yz hOch ynpozi kic pOdyz achynron. jlef 
a wnaeth ynteu edzych ym blaen y pzenn. a phan 
edzych ef a Oelei eryz ym blaen y pzenn. & phan ym- 
yfgytOei yz eryz . y fyzthei y pzyuet ar kic pOdyz o 
honaO. HrhOch ynyffu yrei hynny. Jlef aOnaeth 
ynteu medylyaO mae HeO oed yz eryz. a chanu eglyn. 
Jar a dyf y rOng deu lenn. gozduwrych awyz a glen, 
ony dywetafi eu oulodeu. ITeO panyO hynn. 



768J flDatb, son of flftatbonwp. 79 

aOnaeth ynteu yz eryz. ymellOng ynyuyd yg ky- 
mherued y pzenn. jlef a wnaeth ynteu wydyon canu 
eglyn aralT. Jlar adyf yn arduaes. nys gOlych glaO. 
nys mOytaOd. naO ugein angerd abozthes. ynyblaen 
IleO HaOgyffes. JLc yna ymellOng idaO ynteu yny 
uyd yn y geing iffaf oz pzenn. danu eglyn idaO ynteu 
yna. J)ar adyf dan anwaeret. mirein medur ym 
ywet. ony dywedaf i ef. dydaO He6 ym harffet. 8c 
y dygOydaOd ynteu ar lin gOydyon. $Lc yna y treOis 
gOydyon ahutlath ynteu yny uyd yny rith ehunan. 
^ywelfei neb arOz tremynt truanach hagen noc 
aoed arnaO ef. nyt oed dim onyt croen ac afcOzn. 
*f na kyzchu kaer dathyl a wnaeth ef. Sc yno y duc- 
pOyt agahat o uedic da yg gOyned OzthaO. ^yn kyuyl 
yzulOydyn yd oed ef yn holliach. HrglOyd heb ef Ozth 
uath uab mathonCy. madOf oed y mi kaffel iaOn gan 
ygOz ykeueis ouut gantaO. J)ioer heb y math ny 
eiH ef ymgynnal ath iaOn di gantaO. ^e heb ynteu 
gozeu yO gennyf i bo kyntaf ykaffOyf iaOn. ^na 
dygyuozyaO gOyned aOnaethant. achyzchu ardudOy. 
dOydyon agerdOys yny blaen. a, chyzchu mur caftell 
aozuc. jlef aOnaeth blodeued clybot eubot yn 
dyuot kymryt y mozynyon ygyt a hi. achyzchu y 
mynyd. athzOy auon gynuael. kyzchu Itys aoed ar 
y mynyd. 8c ny wydynt gerdet rac ovyn. namyn ac 
eu hOyneb dzaekeuyn He yna nywybwant yny fyzth- 
affant yny Itynn. acybodyffant oil eithyz hi ehunan~ 
Jlc yna ygozdiwedaOd gwydyon hitheu*. ac ydywaOt 
Ozthi. ^yladafi di. mi a6naf*yffyd waeth itt. $ef 
yO hynny dyeTIOng yn rith ederyn. 9c o achaOs y 



8o flDatb, son of flftatbonwp. [768. 

keOilyd awnaethoft di y leO HaO gyffes. na beidych 
ditheu dangos dy wyneb HO dyd vyth. a hynny rac 
ouyn yz hoH adar. 8 bot yn anyan udunt dy uaedu. 
ath amherchi ylle yth gaffonU ac na chollych dy enO. 
namyn dy alO vyth blodeuwed. jlef y6 blodeuwed 
tylluan oz leith yz aOz honn. Sic oachaOs hynny y 
mae digaffaGc yz adar yz tylluan*- He ef a elwir ettwa 
y tylluan yn vlodeuwed. "^nteu gronO pebyz agyzch- 
Oys pennllynn., ac odyno ymgennattau awnaeth^ 
Sef kennadOzi a anuones. gouyn a wnaeth y Ie6 IlaO 
gyffes. a vynnei ae tir ae dayar ae eur ae aryant am 
y farhaet. ^achymeraf y du6 y dygaf uygkyffes heb 
ef. a Hyma y peth Heiaf a gymeraf y gantaO. Mynet 
yz He yz oedOn i o honaO ef pan ym byzyaOd ar par. 
aminheu ylle yz oed ynteu*, agadel y minheu y 
vOzO ef a phar. 8 hynny yn Heihaf peth a gymeraf y 
gantaO. l|ynny auenegit yronO pebyz. ^e heb 
ynteu. dir y6 ymi gOneuthur hynny. Tyggwyzda 
kywir am teulu ambzodyz maeth. aoes ohonaOch 
chOi agymero yzergit dzoffofi. !^ac oes dioer heb 
Oynteu. ac oachaOs gomed ohonunt Cy, diodef un 
ergit dzos eu harglOyd. y gelwir Oynteu yz hynny 
hyt hediO. trydyd aniweir deulu. Je heb ef mi ae 
kymeraf., Jic yna y doethant eH deu hyt ar lann 
auon gynuaeL Jic yna y feuif gronO yn y lie yd oed 
IleO IIa6 gyffes pan y byzyaOd ef. alleO ynylle yd 
oed ynteu. JLc yna ydwaOt gronG pebyz Ozth leO. 
arglOyd heb ef. kanys o dzyc yftryO gOzeic y gOneuth- 
um i ytti a wneuthum^ f|inneu a archaf y ti yz duO. 
Ilech awelaf arlan yzauon^ gadel im dodi honno 



769 .] fl&atb, son of fl&atbonwp. 81 

y ryngof ar dyznaGt. Jioer heb y IleO nyth ommedaf 
o hynny. Je heb ef duO a dalo itt. JLc yna y kymerth 
gronO y Ilech^ ac ydodes yryngtaO ar ergit. J[c yna 
y byzyaOd TTeO ef ar par. ac y gOant y Itech trOydi. 
8c ynteu diOydaO yny dytr ygeuyn. JLc yna yllas 
gronO pebya^ flc yno y mae y Hech ar lann auon 
gynuael ynardudOy ar tOl! trOydi. ^lc oach*aOs hynny 
ettwa y gelwir hi Hech gron6~ Ynteu IleO ITaO gyffes 
eilweith a oiefgynnGyy y wlat. ac ae gOledychOys yn 
IIGydyannus. aherwyd ydyweit ykyuarwydyt ef auu 
arglOyd wedy hynny ar wyned. He veHy yteruyna 
y geing honnoz mabinogi^ *.*, ~ 



flfeayen's Bream. 



TTpma tuei&Ogt maien toleuic. 

/T\ axen wledic oed amheraOdyz yn ruuein. a 
VI f_ theccaf gOz oed adoethaL agozeu awedei 
yn amheraOdyz ozavu kyn noc ef. ftdadleu bzen- 
hined a oed arnaO diwarnaOt. ac ef adywaOj: yan- 
nwyleit. Miui heb ef a vynnaf avozy vynet y hela. 
luannoeth y boxe ef agychwynnawd aenifer [698] 
ac adoeth y dyffrynn auon adygOyd y ruuein. 
a y dyffrynn awnaeth hyt panvu banner dyd. 
oed gyt ac ef hagen deudec bzenhin ar hugeint o 
vienhined cozonaOc yna ynwyz idaO. !^yt yz di- 
grifOch hela ydhelei yz amheraOdyz yngyhyt a 
hynny. namyn y wneuth ttr yn gyuurd gOz ac y bei 
arglOyd ar y faOl vzenhined hynny. ar heul a oed yn 
vchel aryzawyz~ uch eu penn. ar gOzes ynvaOz. 
achyfcu adoeth arnaO. ^ef awnaeth yweiffon. feuyll 
kaftellu eutaryaneu ynygylch arpeleidyz gOaewar 
ynygylch rac yz heul. Waryan eur grOydyz a dodaf- 
fant dan y penn. JLc uelly y kyfcOys maxen. 8c yna 
y gOelei vzeidOyt. Sef bzeidOyt awelei. vuot yn 
kerdet dyffrynn yz avon hyt yblaen. ac yvynyd 



699.] flfcayen's Dream. .83 

uchaf ox byt y deuei. JJf a tebygei vot y mynyd yn 
gyfuch ar awyx. flphan deuei dxo? y mynyd. ef awelei 
y uot yn kerdet gOladoed teccaf a gOaftattaf awelfei 
dyn eiryoet ox parth arall yx mynyd. JL phxif auonyd 
maOx awelei ox mynyd yn kyxchu ymox. acyxmox 
rytyeu aryxauonyd ykerdei. JPyhyt bynnac ykerdei 
velly. ef adoeth yaber pxifauon vOyhaf ox awelfei 
neb. a phxif dinas awelei yn aber yx auon. a phxif 
gaer yn y dinas. a pluif dyxoed amyl amliwaOc awelei 
ar y gaer. a Hynghes a welei yn aber yx auon. H mOy- 
haf Hyghes oed honno ox awelfei neb eiryoet. a Hong 
awelei ym plith y Hynghes. a m6y o laOer a thegach 
oed honno noxrei ereill oil. awelei ef vch ymox 
ox Hong, yneill yftyllen awelei ef yneureit arllaH 
yn aryanneit. ]^ont a welei o afcOxn moxuil ox Hong 
hyt y tir. ac ar hyt y bont y tebygei y vot yn dyuot 
yxllong. 1|6yl adyxcheuit ar yllong. ac ar vox a 
gOeilgi y kerdit a hi. JJf awelei y dyuot y ynys 
deckaf ox hoH vyt. a gOedy y kerdei ar dxaOs yx ynys 
ox mox py gilyd hyt yx ymyl eithaf ox ynys. Kym- 
eu awelei adiffOys acherric uchel eithyx agarO am- 
dyfrOys ny rywelfei eiryoet y gyfryO. JLc odyno ef a 
welei yn y mox gyuarwyneb ar tir amd yfrOys hOnnO. 
ynys. ac y rygtaO ar ynys honno ygOelei ef gOlat 
a oed kyhyt y maeftir ae mox. Kyhyt y mynyd ae 
choet. Ac ox mynyd hOnnO avon awelei yn kerdet 
an traOs- y m wlat yn kyxchu y mox. Jlc yn aber yx 
auo ef awelei pxifgaer deckaf ox awelfei dyn eir- 
yoet., aphoxth ygaer awelei ynagoxet 8 dyuot yx 
* gaer awnaeth. J&f awelei neuad dec yny gaer. 

G 2 



84 flfcayen'e Bream. [090. 

toat y neuad atebygei y vot yn eur oil. ant y neuad 
atebygei yuot yn vein Hywychedic gOyzthuaOz ae 
gilid. Jlozeu y neuad a tebygei eu bot yn eur oil. 
Heithigeu eureit awelei yn y neuad. a byzdeu aryant. 
ar ar y Heithic kyfarwyneb ac ef y gOelei deu vackOy 
wineuon ieueinc yngOare gOydbOyll. laOz aryant 
awelei yz wydbOylL agOerin eur arnei. dOifc y 
mackOyeit oed bali purdu. flractaleu orudeur yn 
kynnal eugOallt. a mein mawrweithaOc Hywychedic 
yndunt. 1|udem a gem pob eilwerf yndunt. ac am- 
henxhon mein. dOintaffeu ogozdwal newyd ameu 
tract. aHafneu o rudeur yn eu kayu. ac ymon colofyn 
y neuad y gOelei g6z gOynllwyt y myOn cadeir o afcGm 
eliphant. adelO deueryz arnei o rudeur*, Breich- 
zOyfeu eur oed amyvzeicheu. amodzOyeu amyl am 
y dOylaO. a gozdtozch eur am y vynOgyl. a ractal eur 
yn kynnal ywaTIt. ac anfaOd erdzym arnaO. laOz 
oeur agOybOyH rac y vzonn. a Hath eur yny laO. 
a Ilifeu dur. ac yn tozri gGerin gOydbOyll. H mozOyn. 
a welei yn eifted rac y vzonn y myOn kadeir o zudeur. 
mwy noc yddoed haOd difgOyl aryzheul pan vei 
teckaL nyt oed ha6s difgOyl arnei hi rac ythecket~ 
ryffeu ofidan gOynn a oed amyuozwyn^ achaeeu 
o rudeur rac y bzonn. a sOzcot o pali eureit ym danei. 
8 ractal o rudeur am y phenn~ a rudem a gem yn y 
ractal. 9 mein mererit pob eilwers. acamherodzon 
vein. Agwregis orudeur ym danei. ac yn teckaf 
golOc o dyn edrych arnei. ft chyuodi a ozuc y uozwyn 
oz gadeir racdaO. J[ dodi a wnaeth ynteu y dOylaO 
am vynOgyl y uozwyn. ac eifted a wnaethant ell deu 



700.] flDayen's Bream, 85 

yn y gadeir eur. JLc nyt oed gyuyghach y gadeir 
udunt ell deu noc yz uozOyn e hun. Jl phan yttoed 
ef ae dOylaO am uynOgyl y vozOyn. Sc ae rud Ozth y 
grud hitheu. rac angerd y kOn Ozth eu kynHauann. 8c 
yfcOydeu ytaryaneu ynymgyhOzd ygyt. apheleid yr 
y gOaewar yn kyflad. agOeryzat ymeirch aceupyftyl- 
at. J)effroi awnaeth yzamheraOdyz. J[phan deffroes. 
!^oedel nac einyoes * na bywyt nyt oed idaO am y 
vozOyn ry welfei trOy y hun. l[yg(>n vn afcOzn yndaO. 
na mynnwes vn ewin yghwaethach He avei v6y no 
hOnnO nyt oednybei gyflaOn ogaryat yuozwyn. JLc 
yna y dywaOt y teulu OzthaO. JfrglOyd heb 6ynt. neut 
yttiO dios amfer itt kymryt dy vOyt. ^Ic yna yd 
efg^ynnOys yi amhera6d yr ar y balffrey yn diiftaf gOz 
awelfei dyn eiryoet. acykerdwys y ryngtaO aruuein. 
JLc uelly y bu yz wythnor ar y hyt. ^ an elhei y teulu 
y yvet ygOin ar med 01 eurleftri^ nyt aey ef ygyt 
a neb o nadunt 6y. Jan elhynt h6y y warandaO kerd- 
eu adidanOch. nyt aey ef ygyt ac Oynt. Ac ny cheffit 
dim gantaO. namyn kyfcu yngyfynychet acykyfgei. 
y wreic vOyhaf a garei a welei trOy y hun. p*yt na 
chyfgei ynteu ny handei dim am danei. kany wydyat 
01 byt pale yd oed. JlcydywaOt gOaf yftafell OzthaO 
diwarnaOt. 3,c yi y vot ynwas yftauell. bzenhin ro- 
mani oed. HrglOyd heb ef y mae dy wyi oil yth gablu. 
JPaham ycablant 6y vyui heb yz amheraOd yr . ach- 
aO? nachaffant gennyt na neges nac atteb ozageiff 
gOyz gan eu harglOyd. H Ilyna yz achaOs ar cabyl yffyd 
arnat. 1|a was heb yz amheraOd yr . dOc ditheu doeth- 
on ruvein ym kylch i, a mi a dy\vedaf paham yd Oyf 



86 flDayen'0 Dream* [70L 

trift i. Jic yna y ducpOyt doethon ruvein yg kylch 
yz amheraOd 3 *. 3,c y dyvvaOt ynteu. doethon ruuein 
heb ef. BzeudOyt aweleis iacyny vzeudOyt y gOelOn 
mozOyn., ^oedyl nabywyt nac einoes nyt oes im 
am y vozOyn. JlrglOyd heb Oynteu. kanys arnam 
ni y berneift ti dy gyghoz. ni ath gyghozOn di. & Hyna 
an kyghoz ni yttL eHOng kennadeu teir blyned y ter 
rann y byt*. y geiffaO dy vzeudOyt. 8 chany Odoft pa 
dyd panos ydelchwedleu daattatt hynny oobeith 
ath geidO. f na y kerdOys y kennadeu hyt ym penn 
y vlwydyn ygrOytraO ybyt acygeiffaO chOedleu y 
Oith y vieudOyt. ^an doethan dzacheuyn ympenn 
y vlOydyn. ny wydynt vn geir mOy noz dyd y kych- 
wynnyffant. Sthziftau aozuc yi amheraOdyz yna o 
tebygu * nachaffei byth chwedleu amywreic vOyaf 
agarei. Jic yna ydywawaOt bzenhin romani Ozth 
yi amheraOdyt. HrglOyd heb ef kychwyn y hela y ffozd 
y gOelut dy uot yn mynet aeparth ardwyzein ae 
parth ar gozllewin. J[c yna ykychwynnOys yz am- 
heraOdyz yhela. acydoeth hyt ygglann yzauon, 
Ityma heb ef ydoedOn i pann weleis y vzeudOyt 
3,c y ghyueir blaen yz auon y tu ar gozllewin y 
kerdOn. Jic yna ykerdaffant trywyz ardec yngen- 
nadeu yz amheraOdyz. 3,c oe blaen y gOelfant mynyd 
maOz adebygynt yuot 6zth yz awyz. jSef anfaOd 
oed ar y kennadeu yn eu kerdetyat. vn Hawes aoed 
ar gapan pob un o nadunt oz tu racdaO yn arwyd 
eu bot yn gennadeu pa ryueltir bynnac y kerdynt 
yndaO nawnelit dzOc udunt. jlc ualydoethant dzos 
y mynyd hOnnO. wynt awelynt gOladoed maOz gwaftat. 



702 .] flDayen'0 Dream, 87 

a phzif ouonyd dzOydunt yn kerdet. Jilyma heb Oynt 
y tir a welas an harglOyd ni. Yz moz rydyeu ar yz 
auonyd y kerdaffant*. yny doethant y pzif auon a wel- 
ynt yn kyzchu y moz. a phzif dinas yn aber yz auon. 
ft phzif gaer yny dinas. aphzifdyzoed amliwaOc ar 
ygaer. Jrlyghes vOyhaf ozbyt awelynt yn aber yz 
auon. a Hog oedvOy noc vn ozrei ereill. Hyman 
ettwa heb yz Oynt y bzeudOyt a welas an harglOyd ni. 
Jlc yn y Hog uaOz honno y kerdaffant ar y moz. ac 
y doethant yynys p^dein. ar ynys agerdaffant yny 
doethant y eryri. Jllyman ettwa heb yz Oynt ytir 
amdyfrwys a welas an harglOyd ni. wynt a doethant 
racdunt ynywelynt mon gyuarwyneb acwynt. ac 
yny welynt heuyt aruon. Ityma heb Oynt y tir a welas 
an harglOyd ni trOy yhun. ac aber sein awelynt ar 
gaer ynaber yzauon. )Pozth ygaer awelynt yn 
agozet. "fzgaer y doethant. neuad awelfant ymyOn 
y gaer. flyman heb Oynt y neuad a welfam ni trOy 
yhun. wynt a doethant yz neuad. acwynt awelfant 
ydeu vackOy yngware yzwydbOyll. aryHeithic eur. 
JLc awelfant ygOz gOynllOyt ymon ygolofyn. yny 
gadeir afcOzn yn tozri gOerin yz OydbOyll. 8c a wel- 
fant y uozOyn yn eifted y myOn * cadeir o rud eur. 
a goftOng ar tal eu glinyeu a wnaethant y kennadeu. 
amherodzes ruuein hanpych gOell. Ipawyzda heb 
y uozwyn anfaOd gOyz dylyedaOc a welaf arnaOch^ ac 
arwyd kenadeu. Pywattwar awneOchchOi amdanafi. 
T^awnaOn arglOydes vngOattwar amdanat. ^amyn 
amheraOd yr ruuein ath welas trOy y hun. ^oedel nac 
einyoes nyt oes idaO amdanat., Jlewis arglOydes 



88 flDayen'0 Dream, [702. 

ageffy ygennym ni. aedyuot gyt ani yth wneuthur 
ynamherodzes yn nmein. ae dyuot yz amheraOdyz 
yma yth gymryt ynwreic idaO. Ipawyzda heb y 
uozOyn amheu yzhynn adywedOch chOi nyfgOnafi. 
l|ae gredu heuyt yn owned, ^arnyn os miui a gar 
yz amheraOdyz. deuhet hyt yman ymoL ac yrOng 
dyd anos ykerdaffant ykenadeu dzacheuyn. &c ual 
y diffykyei eu meirch y pzynynt ereiH o newyd. JLc 
ual ydoethant hyt yn ruuein. kyuarch gOell yz am- 
heraOdyz aOnaethant. ac erchi eukoeluein. ahynny 
agaOffant ual y notteynt. l|i avydOn gyuarOyd itt 
arglOyd heb 6ynt arvcu ac artir hyt y lie ymae y 
wreic vOyhaf a gery. a ni a wdam y henO ae chyftlOn 
ae boned, acyndiannot ykerdOys yz amheraOdyz yn 
yluyd. argOyz hynny yn gyuarwyd' udunt. )Parth 
acynys p^dein ydoethant dzos voz agOeilgi. JLc 
y gozefgynnOys yz ynys ar veli mab manogan ae 
ueibon. He ygyzrOys ar uoz wynt. ac y deuth racdaO 
hyt yn aruon. acydadnabu yz amheraOdyz ywlat 
mal ygOelas. Ac ual ygOelas kaer aber sein. weldy 
racco heb ef y gaer y gOeleis i y wreic vOyhaf a garaf 
yndi. ac ydoeth racdaO yzgaer. ac yzneuad,. JLc 
ygOelas yno kynan uab eudaf. ac adeon uab eudaf 
yngOare yzwydbOylT. ac awelay eudaf uab karadaOc. 
yn eifted y myOn kadeir o afcOzn yn tozri gOerin yr 
6ydbOyH- ^uozwyn awelas trOy yhun ef aegwelei 
yn eifted y myOn kadeir o eur. ftmherodzes ruuein 
heb ef hanpych gOell. jl mynet dOylaO mynOgyl idi 
awnaeth yz amheraOdyz. Ar nos honno ykyfgOys 
genthi. Ji thzannoeth y boze yd erchis y uozOyn y 



703J flDayen'0 Bream* 89 

hagOedi amychaffel ynuozwyn*. He yntev aerchis 
idi nodi y hagwedi. a hitheu a node? * ynys pzydein 
yO that, o voz rud hyt ym moz Iwerdon. ar teir rac 
ynys ydala dan amherodzes ruuein. 8 gOneuthur teir 
pzif gaer idi hitheu yny He ydewiffei ynynys p^dein. 
8c yna ydewiffaOd gOneuthur ygaer uchaf ynaruon 
idi. acy ducpOyt egOeryt ruuein yno. hyt pannuei 
iachuffach yz amheraOdyz y gyfcu. ac y eifted ac y 
ymdeith. dyna y gOnaethpOyt ydOy gaer ereill idi. 
!^yt amgen kaer Ilion achaer vyzdin. adiwarnaOt 
ydaeth yz amheraOdyz y hela ygaer vyzdin. ac yd 
aeth hyt ympenn y vzevi vaOz. athynnv pebyH 
awnaeth yz amhaOdyz yno. Jlchadeir vaxen ygelw- 
ir ypebyllua honno yihyt hediO. achaOs ynteu 
gOneuthur ygaer ovyzd o wyz y gelwit kaer vyzdin^ 
dyna ymedylywys elen gOneuthur pzif ffyid obob 
kaer hyt y gilyd ar traOs ynys pzydein. ac y gOnaeth- 
pwyt y ffyzd. J[c o achaOs hynny -ygOnacthpO y 
gelwir Oynt ffyzd elen luydaOc Ozth yhanuot hi o 
ynys pzydein- ac na wnaei wyz ynys pzydein y Huyd- 
eu maOz hynny yneb namyn idi hi. ^eith mlyned 
ybu yz amheraOdyz ynyz ynys honn. Jlef oed deuaOt 
gOyz ruuein yn yz amfer hOnnO. JPa amheraOdyz byn- 
nac adrickyei yggOladoed ereill ynkynnydu feith 
rnlyn 6 * 1 *, trickyei aryozefcyn. acnychaffei dyuot y 
ruvein dzacheuyn. Jfcyna ygOnaethat Oynteu am- 
heraOdyz new. ac yna y gOnaeth hOnnO lythyz bygOth 
ar vaxen^ !^yt oed hagen o lythyz. namyn o deuy 
di ac o deuy di byth y ruuein. ac hyt yg kaer Ilion 
ycloeth yllythyz hOnnO aruaxenn ar chOedleu. Ac 



90 flfcaj:cn'0 Bream. [704, 

odyna ydanuones ynteu lythyt ar ygOz adywedei y 
uot yn amheraOdyz ynruuein. IJyt oed yny ITythyz 
hOnnO heuyt dim. namyn ot af ynheu yruuein ac 
ot af. JLc yna ykerdwys Maxen yny luyd parth 
a ruuein. JLc y goiefgynnOys ffreinc a bOagOyn ar hoTI 
wlatoed hyt yn ffreinc ruuein. acydeiftedaOd Oith 
gaer ruuein. JJlOydyn ybu yz amheraOdyz Oth y gaer. 
nyt oed nes ida6 ychael noi dyd kyntaf. acynyol 
ynteu y doeth biodyz y elen luydaOc o ynys ezydein 
allu bychan gantunt. agOell ymladwyz oed yny Hu 
by*chan hOnnO. noc eudeu kymeint owyt Ruuein. 
He ydywefpOyt ytamheraOdyz owelet yllu yndif- 
gynnvynymyl ylu ynteu ac ynpebyllyaO. JLc ny 
welfeidyn eiryoet Iludegach nachyweirach nacar- 
Oydon hardach noc oed hOnnO yn y ueint. ac y doeth 
elen y etrych y IIu. ac yd adnabu arOydon y bzodyz. 
^[c yna y doeth kynan uab eudaf ac adeon uab eudaf 
y ymwelet ar amheraOdyt. He y bu lawen y* am- 
h er a6dy* Ozthunt. acydaeth dOylaO mynOgyl udunt~ 
JLc yna yd edzychaffant Oy ar wyz ruuein yn ymlad 
ar gaer. ac ydywaOt kynan Ozth yvmOt. "^yni a 
geiffOn ymlad ar gaer yn gaUach no hynn. JLc yna y 
meffuraffant Oynteu hyt nos uchet y gaer. He yd 
eHygaffant eu feiri yz koet. ac y gOnaethpOyt yfcaOl 
y pob petwar g6yr onadunt. jlgOedy bot hynny yn 
baraOt gantunt. Jeunyd pob hanner dyd ykymerei 
y deu amheraOdyz eubOyt,, acypeidynt ac ymlad 
o bop parth yny darffei ybaOp vOytta. jlrbozedyd 
ykymerth g6yz ynys eu bOyt. ac yvet awnaethant 
yny yttoedynt vaOyfkeit. H phan yttoedynt y deu am- 



705J flDayen's Dream. 91 

heraOdyz areu bOyt ydoeth ybzytanyeit Ozth ygaer 
adodi euhyfgolyon Ozthi. ac yndiannot ydaethant 
dzos y gaer ymyOn. ^y chauas yz amheraOdyz newyd 
aruot ywifgaO yarueu ymdanaO*. yny doethant am 
ypenn ae lad. allawer ygyt ac ef. atheirnos athzi- 
dieu y buant yngOaftattau ygOyz aoedynt yny gaer 
ac yngozefgyn ykaftell. J[r ranneu ereiH onadunt 
yn cadO y gaer rac dyuot neb o lu maxen idi. yny 
darffei udunt hOy gOaftatau paOb Ozth eu kyghoz. jlc 
yna y dywaOt Maxen Ozth elen luydaOc. ^yued maOz 
yO gennyfi arglOydes heb ef nat ymi ygozefgynnei 
dyvzodyz di ygaerhonn. JlrglOyd amheraOdyz heb 
hitheu. gOeiffon doethaf oz byt yO vymbzodyzi. ados 
ditheu racco yerchi ygaer. ac os Oynteu aemed hi. 
ti ae keffy ynllawen. J[c yna ydoeth yz amheraOdyz 
ac elen yerchi ygaer. Jlc y dywedaffant Oynteu 
Ozth yz amheraOdyz. nat oed weithzet y neb y gaffel 
ygaer. nac yO rodi idaO ynteu. na*myn ywyz ynys 
pzydein. acyna ydagozet pyzth kaerruuein. acyd 
eiftedwys yz amheraOdyz yny gadeir. jlc ygOedwys 
idaO paOb owyz ruuein~ J[c yna ydywaOt yz amher- 
aOdyz Ozth gynan ac adeon. ^awyzda heb ef cObyl 
ageueis i om amherodzaeth. arlluhOnn mi ae rodaf 
y chOytheu y ozefgyn y gyueir y mynnoch ar y byt. He 
yna y kerdaffant Oynteu ac y gozefgynnaffant gOledyd 
a cheftyll a dinaffoed. 3.C y Iladaffant eu gOyz oil. 3.C 
y gadaffant y gOzaged yn vyO. JLc uelly y buant yny 
yttoed y gOeiffon ieueinc adathoed ygyt acOynt yn 
wyz Ilwydon. rac hyt ybuaffynt ynygozefgyn hOnnO. 
JLc yna y dywaOt kynan Ozth adeon yvzaOt. Jeth 



92 flDayen'0 Bream* [705. 

avyny di hebef aetrigyaO yny wlat honn. clemynet 
yz wlat yd hanOyt o honei. jSef y kauas yny gyghoz 
mynet y wlat aHawer ygyt SLC ef. fie yno y trigywys 
kynanar rann arall gyt ac ef ypzeffOylaO. JLc y 
kaOffant yneu kyghoz Had tauodeu y gOxaged. rac 
Ilygru euhieith. 9c oachaOs tewi ozgOzaged ac eu 
hieith. y gelOit gwyz HydaO bzytaen. EC odyna ydoeth 
ynvynych oynys pxydein ac ettwa y da6 yz ieith 
honno. 8r chwedyl hOnn aelwir. BxeudOyt maxen 
wledic amheraOd^ ruuein. tic yman y mae teruyn 
arnaOt, *, ~ 



3Llubb anb 




ttpma gpfranc Itun 

beli maOz uab manogan y bu tri meibc. Hud. 
a chaffwallaOn. a nynnyaO. a herOyd y kyuar- 
wydyt pedweryd mab idaO uu Ileuelys. 8g6edy 
marO beli adygOydaO teyznas ynys pzydein ynllaO 
Hud. y uab yz hynaf. cle HywyaO o lud hi yn 116yd- 
yann us . ef a atnewydwys muroed Hundein. o anriu- 
edic tyzoed ae damgylchynOys. HgOedy hynny a 
ozchymynnOys yzkiwtawtwyz adeilat tei yndi megys 
na bei yn y teyznaffoed. tei kyfurd ac auei yndL 
Jlc y gyt a hynny ymladwz da oed. a hael ac ehal- 
aeth y rodei v6yt a diaOt y baOb or ae keiffei. 2L chyt 
bei lawer o geyzyd a dinaffoed idaO honn a garei ef 
yn vCy noz vn. 3,c ynhonno yp re ff6ylei yrann vOyhaf 
oz vlOydyn^ 8c Ozth hynny ygelwit hi kaerlud. clc 
ozdiwed kaer lundein. ^[gOedy dyuot eftraOn gen- 
edyl idL y gelwit hi lundein. neu ynteu lOndzys^ 
* MOyhaf oe vzodyz y karei lud y Ileuelys. kanys 
gOz pzud adoeth oed. JLgtoedy clybot ryuarO bzen- 
hin heb adaO etiued idaO namyn vn uerch. 3c ada6 
y kyuoeth yn IlaO honno. ef a doeth att lud y vzaOt 



94 lllufct) anb Xlevelps. [706, 

yerchi kyghoz anerth idaO. 8c nyt ynvOyhaf yzlles 
idaO ef. namyn yz keiffaO achwanegu enryded ac 
vzdas a theilyngdaOt y eu kenedyl o gaUei vynet y 
teyznas ffreinc yerchi yuozOynhonno ynwreic idaO. 
JLc ynylle y vzaOt agytfynnyaOd ac ef. EC auu da 
gantaO y gyghoz ar hynny. JLc yn y He paratoi Hong- 
eu ac euTIanG o varchogyon arva6c~ achychwyn 
parth a ffreinc. BcynyHe gOedy eudifgynnu. anuon 
kenadeu a ozugant y uenegi y wyzda freinc yftyz y 
neges ydothoed oecheiffaO. 8c o gyt gyghoz gGyzda 
freinc ae thywyffogyon yrodet yuozwyn yleuerys 
a chozon ydeyznas ygyt a hi. JlgOedy hynny ef 
a lywyaOd y gyuoeth yn pzud ac yn doeth. ac yn 
detwyd hyt tra barhaaOd y oes. JL gOedy HithiaO 
talym o amfer. teir gcttmes adygOydwys ynynys 
pzydein. arnywelfei neb <n ynyffed gynt eukyfryO. 
^yntaf onadunt oed ry6 genedyl a doeth aelwit 
y coaanneit. clchymeint oed eugOybot ac nat oed 
ymadzaOd dios wyneb yi ynyy y% iffet y dywettit 
oz kyuarffei y gOynt ac ef nys gOypynt ac Ozth hynny 
nyellit daOc udunt. ^i eil ozmes oed. diafpat adodit 
pob nos kalan mei. vch bob aelOyt yn ynys p^dein. 
ahono aaei trOy gallonneu ydynyon. ac aehofn- 
ockaei yngymeint ac ycollei ygOyi euIIiO ac eu 
nerth. ar gOtaged eu beichogyeu. ar meibon ar 
merchet a gollynt eu fynhOyzeu. ar holl aniueileit 
argOyd ardayar. ardyfred aedewit yn diffrOyth*, 
^zyded ozmes oed yz meint uei y darmerth ar arlOy. 
abarattoit ynllyffoed y bzenhin. kyt bei arlOy vlOydyn 
ovOyt adiaOt. ny cheffit vyth dim o honaO. namyn 



707.] Xlubfc anfc Xlcvdps. 95 

atreulit yx vn nos gyntaf. ar d6y oxmes ereill nyt oed 
neb awyppei pa yftyx oed ud|dunt. JfcOxth hynny 
mOy gobeith oedkaffel gOaret ox gyntaf. noc oed ox 
eil neu ox dxyded. flc Oxth hynny Ilud vxenhin a 
gymerth pryder maOx a goual yndaO. kany wydyat 
pa ffoxd y kaffei waret rac y goxmeffeu hynny. 8 galO 
attaO aoxuc holl wyxda ygyuoeth. agouyn kyghox 
udunt pabeth awnelynt yn erbyn y goxmeffoed hynny. 
He ogyf*fred gyghox y wyxda. Hud uab beli aaeth att 
leuelis y vxaGt bxenhin freinc. kanys g6x maOx ygygox 
adoeth oed hOnnO ygeiffaO kyghox ygantaO. 8c yna 
parattoi Ilyghes awnaethant. a hynny yndirgel ac 
yn diftaO. rac gOybot ox genedyl honno yftyx y neges. 
nac o neb dy eithyx y bxenhin ae gyghoxwyx. Jfg^edy 
eubot yn baraOt Oynt aaethant yn eullynghes. Ilud 
ac aethole y gyt ac ef. a dechxeu rOygaO y moxoed 
parth a freinc. a gOedy dyuot y chwedleu hynny att 
leuelis. kany wydyat achaOs Ilyghes y vxaOt. ydoeth 
ynteu ox parth arall yn y erbyn ef. a Hynghes gantaO 
diruaOxy meint. SgOedy gOelet olud hynny. ef a 
edewis yholl longeu ar yweilgi allan dy eithyx vn 
Ilong. ac yn yx vn honno y doeth yn erbyn y vxaOt. 
Ifnteu y myOn vn Hong arall a doeth yn erbyn y 
vxaOt agOedy eu dyuot ygyt pobun onadunt aaeth 
dOylaO mynOgyl y gilyd. ac o vxaOdoxyaOl garyat pob 
vn areffawaOd y gilyd onadunt. JtgOedy menegi 
oludyvxaOt yftyr y neges. Ileuelis adywaOt ygOyd- 
yat ehun yftyx ydyuodyat yx gOladoed hynny. JLc 
odyna y kymeraffant kyt gyghox y ymdidan am eu 
negeffeu yn amgen no hynny. megys nat elei y gOynt 



9$ 3Llut>fc anb ILlevelps. [708. 

am eu hymachaOd. rac gOybot cu coiannyeit a dy- 
wettynt. J[c yna y peris Heuelis gOneuthur com 
hir o euyd. a thzOy y coin HOnnO ymdywedut. & phy 
ymadzaOd bynnac a dywettei yz vn o nadunt Ozth y 
gilyd. trOy y coin, ny dodei ar yi vn o nadunt. namyn 
ymadzaOd goatcas gOzthOyneb. 8g6ed gOelet oleuelis 
hynny a bot y kythzeul yn eu HefteiryaO. He yn ter- 
uyfcu trOy ycozn. y peris ynteudodi gOin ynycozn 
ae olchi. a thzOy rinnwed yg(in gyaru y kythzeul oz 
coin*. JttgOedy bot-eufeet eu hymadzaOd yn dilefteir^ 
y dywaOt Heuelis Ozth y vzaOt y rodei idaO ryO bzyuet. 
H gadu rei o nadunt yn vyO y hiliaO. rac ofyn dyuot 
eilweith o damwein y ryO ozmes honno. 3, chymryt 
ereiTI oz pzyuet ae bziwaO ym plith dOuyz. ac ef a 
gadarnhaei bot yn da hynny y diftriO kenedyl y 
cozanyeit. !^yt amgen gOedy y delei adzef y deyanas. 
dyuynnu yz holl bobyl y gyt y genedyl ef. a chen- 
edyl y cozanyeit yi vn dadleu. ar uedOl gOneuthur 
tageued yryg*tunt. J[phanvei baOp o nadunt y gyt. 
Kymryt y dOuyz rinwedaOl hOnnO. ae vOiO a paOp yn 
gyfredin. JLc ef a gadarnhaei y gOennGynei y dOfyz 
hOnnO genedyl y cozannyeit. ac naladei. ac nat eid- 
igauei neb oe genedyl ehun. "|fz eil ozmes heb ef 
yffyd yth gyuoeth di. dzeic y6 honno. a dzeic eftraCn 
genedyl arall yffyd ynymlad a hi. 8c yn keiffaG 
ygozefgynn. acOzth hynny heb ydyt ych dzeic ch6i 
diafpat engiryaOl. Jtc ual hynny y gelly kaffel gOybot 
hynny. dwedy delych atref. par ueffuraO yr ynys 
oe hyt ae Ilet. ac yn y Tie y keffych di y pjnt perued 
yn iaOn. par gladu y He hOnnO. ac odyna par dodi 



700 J Xlufcfc anb 1Uevelp0. 97 

kerOyneit 01 med gozeu a alter ywneuth ur ymyOn 
yclad hOnnO. allenn opali arwyneb y gerwyn. ac 
odyna yth perfon dy hunan. byd yn gOylaO. ac yna 
ti awely ydzeigeu ynymlad ynrith aruthter aniueil- 
eit. 8c ozdiwed yd ant yn rith dzeigeu ynyz awyz. 
ac yn diwethaf oil gOedy darffo udunt o engiryaOl 
agirat ymlad vlinaO. Oynt afyrthant yn rith deu 
harebell hyt ar yllenn. EC afudant gantunt yllenn. 
ftcae tynnant hyt yggOaelaOt y gerwyn. ftcayvant 
y med yngObyl. ac agyfcant gOedy hynny. fLc yna 
ynylle plycca ditheu y Henn yneu kylch Oynteu. EC 
yny Hekadarnhaf ageffych yth gyfoeth ymyOnkift 
uaen clad Oynt. achud y myOn ydaear. a hyt tra 
vont hOy yny He kadarn hOSKL nydaO gozmes yynys 
pzydein ole arall. HchaOy y tryded ozmes y6 heb ef. 
ilOi HeturithaOc kadarn yffyd yn dOyn dy vOyt athlyn 
ath darmerth. ahOnnO te6 y6 yhut aeleturjth abeir 
y baOp kyfcu. JLc Oxth hynny y mae reit y titheu 
yth perffon dyhun gOylaO dywledeu ath arOyleu. ac 
rac gozuot oe gyfcu ef arnat. bit gerOynet o dOfyz oer 
geyx dy Ia6. aphanvo kyfgu yntreiffaO arnat. dos 
ymyOn y gerwyn^ He yna ydymchoeles Ilud dia- 
cheuyn y wlat. ac yndiannot y dyuynnOys attaO paOb 
ynTIOyz oegenedyl ef. ac 01 cozanneit. He megys y 
dyfgaOd Heuelis idaO. bziwaO ypzyuet aozuc ymplith 
ydOfyz. abOzO hOnnO yngyffredin ar baOp. He yn 
diannot ydiffeithaOd holl giwtaOt y cozanneit uelly 
heb echzys arneb oz bzytanyeit. He ympenn yfpeit 
gOedy hynny. Hud a beris meffuraO yzynys aryhyt 
ac ar yllet^ * flcynrytychen y cauas y pOynt 

H 



98 Xluto anb OLlcvel^e. [709. 

perued. ac ynylle hOnnO y peris cladu ydayar. 2Lc 
ynyclad hOnnO goffot kerwyn ynllaOn ozmed gozeu 
aallwyt y wneuthur. flllenn opali ar ywyneb. JLc 
ef ehun ynos honno yngOylyat. ac ual ydoed ueHy. 
ef awelas ydzeigeu ynymlad. AgOedy blinaO onad- 
unt adiffygyaO. 6ynt a difgynnaffant ar warthaf y 
Henn. ae thynnu gantunt hyt yggOaelaOt ygerOyn. 
agOedy daruot udjdunt yuet ymed. kyfcu aozugant. 
ac yneu kOfc Hud ablygOys y Ilenn yneu kylch. ac 
yny ITe diogelaf agauas yneryri ymyOn kift vaen 
ae kudywys. jlef ffuruf ygelwit yUe hOnnO gOedy 
hynny. dinas emreis. achyn no hynny dinas ffara- 
on dande. tlzydyd crynweiffat uu hOnnO atozres y 
gallon anniuiged. ac ueHy y peidywys ydymheftlus 
diafpat aoed yny kyuoeth. JtgOedy daruot hynny. 
Ilud vzenhin a beris arlOy gOled diruaOz y meint. 
agOedy ybot ynbaraOt goffot kerwyn yn Ha6n odOfyz 
oer geyz ylaO. J|c ef ehun yny piiaOt perfon ae 
gOylwys. ac ual ybyd uelly ynwifcedic o arueu^ 
val am y tryded wylua oz nos. nachaf y clyO Ilawer 
o didaneu odidaOc. ac amryuaelyon gerdeu. ahun 
yny gymell ynteu y gyfcu~ j[c ar hynny fef aozuc 
ynteu rac HefteiryaO ar ydarpar ae ozthzymu oe hun. 
mynet ynvynych ynydOfyz. 9c ynydiwed nachaf 
gOz diruaOz y veint yn wifcedic oarueu trymyon 
kadarn yn dyuot ymyOn achaweTT gantaO. ac megys 
ygnottayffei yndodi yzhoIT darmerth ar arlOy ovOyt 
allyn yny cawell. ac yn kychwynv ac ef ymeith. ac 
nyt oed dim ryuedach gan lud noc eigaG yn y kaweH 
hOnnO peth kymeint a hynny. ac ar hynny Hud 



710.] Xlufcb anfc 1Lle\>els0. 99 

vienhin agychwynnOys yny ol. 3,c adywaOt OzthaO 
val hyfu clrho 2.rho heb ef. kyt rywnelych di far- 
haedeu ITawer a cholledeu kynno hynn. nys gOney 
bellach. ony barn dy vilwryaeth dy uot yn diech 
acyn dewrach no mi. clcyndiannot ynteu aoffodes 
y kawell ar y HaOi. Sic ae arhoes ef attaO. He angerd- 
aOl ymlad avu y rygtunt. yny oed y tanTTachar yn 
ehedec cnarueu. ac oxdiwed ymauael aozuc Hud 
ac ef. 8r dyghetuen awelas damwheinaO y uudugol- 
yaeth ylud. gan vOzO yzozmes yryngtaO ar * daear. 
JlgCedy gcnuot arnaO o rym ac angerd. erchi naOd 
aoiuc idaO. )Pawed heb y bienhin ygallOn i rodi 
naOd ytti wedy y gyniuer collet afarhaet rywnaeth- 
oft titheu ymi. J)y holt golledeu eiryoet heb yx 
ynteu oz awneuthum i ytti. mi ae henniHaf itt yn 
gyftal ac ydugym. a,c ny wnaf ygyffelyb o hynn 
allan. 3-gOz ffydlaOn vydafi ytti bellach^ Jtrbienhin 
agymerth hynny y gantaO. ^[cuelly y gOaredaOd 
Hud y teir gozmes y ar ynys pzydein. 9c o hynny hyt 
yndiwed yoef yn hedOch lOydyannus y IlywyaOd 
Hud uab beli ynys pzydein. Hr chwedyl hOnn aelwir 
kyfranc Hud alleuelys. He uelly y teruynha^ ^ ~ 



H 2 



ioo [810. 



Ikulbwcb anb Iwen. 



7, 
$lyd mab kelydon wledic a uynnei wreic 

\kynmwyt ac ef. jlef gOzeic avynnnaOd goleu- 
dyd merch anlaOd wledic. dwedy yweft 
genthi. mynet y wlat yggOedi malkaOn ageffynt 
ettiued. 8 chaffel mab o honunt trOy wedi y wlat. Ac 
ozaOz ydellis beichogi. ydaeth hitheu yggwyJItaOc 
heb dygredu anhed. fan dyuu ythymp idi. efa 
dyuu y HiaOnbOyH idi. $ef y dyuu. mynyd yd oed y 
meichat ynkadO kenuein o uoch. 8c rac ouyn y moch 
engi aozuc yvzenhinef. & chymryt y mab aozuc y 
meichat hyt pan dyuu yz Hys. abedydyaO y mab 
awnaethpOyt. a gyzru kulhOch arnaO. Ozth y gaffel 
yn retkyzr hOch. Jonhedic hagen oed y mab. keuyn- 
der6 y arthur oed. clrodi ymab awnaethpOyt ar 
ueithzin. JlgOedy hynny cleuychu mam ymab 
goleudyd merch anlaOd wledic. jSlef aozuc hi gal6 
ychymar attei. Jlc yna ydywat hi OzthaO ef. marO 
uydaf i oz cleuyt hOnn. agOzeic arall a uynny ditheu. 
arecdouyd ynt ygOzaged weithon. ^zOc yO itti 
hagen Ilygru dy uab. Jlef y harchaf itt na mynnych 
wreic. hyt panwelych dzyffien deu peinaOc ar vym 
bed i. clc adaO aozuc ynteu hynny idi. dal6 yhathzo 



8UJ Ikulbwcb an& <>lwen. 101 

attei aozuc hitheu. ac erchi idaO amlynu ybed bop 
blOydyn hyt nathyuei dim arnaO. f|ar6 uu y vzen- 
hines. Jlef aOnaei ybzenhin gyzru gOas bop boze y 
edzych adyuei dim arybed. dOallocau aozuc yz 
athzo ympenn y feith mlyned yz hynn aadaOffei yz 
urenhines. JliwarnaOt yn hely y brenhin. dygyzchu 
ygozdlan aozuc y bzenhin. gOelet y bed avynnei 
trO y kaffei wreicka. agOelet ydzyffien aozuc. JLc 
mal ygOelas. mynet aozuc ybrehin ygkyghoz pale y 
kaffei wreic. l|eb un 01 kynghoiwyr. mi awydOn 
wreicka da itt awedei. jlef y6 honno gdeic doget 
vaenhin. ^ynghot uu gantunt y chyachu. a Had 
ybienhin. 3,dOyn y wreic gantunt aoaugant. ac un 
uerch oed idi gyt ahi. agoiefgyn tir ybxenhin a 
Onaethant*, * JydgOeith ydaeth y wreicda aHan y 
ozymdeith. y deuth ydy hen wrach oed yny dief heb 
dant yny phenn. 8c ydywaOt y urenhines. ha wrach 
adywedy di y mi ypeth aovynnaf itt yi du6. ble mae 
plant y gOi am IlathrudaOd yggoxdOy. !eb y wrach 
nyt oes blant idaO. neb y urenhines. gOae uinneu 
vyndyuot at anuab. ac yna y dyOaOt y wrach. nyt 
reit itti hynny. Jtarogan y6 idaO kaffei etiued o 
honat ti. yi nafkaffo oarall. ^awnadaiftit heuyt 
un mab yffyd idaO. Hynet aozuc y wreic da yn IlaOen 
atref. Jlc y dywaOt hi 6zth y chymar. Pa yftyz y6 
gennyt ti kelu dy blant ragof .i. Heb y bzenhin. 
aminheu nyfkelaf weithon. Kennattau y mab a 
ozucpOyt. adyuot acef yzllys. ^ywedut aozuc y 
lyfuam OzthaO. @0zeic yffyd da itti ychael. Bmerch 
yffyd imi g6i6 ybob g^Ozda ynybyt. ^ dywaOt y 



102 Ikulbwcb ai^ I wen. [812. 

mab. nyt oet ymi ettwa wreicka. Ac yna ydywaOt 

hitheu. ||i atynghaf dynghet itt nachyflado dy 

yftlys Ozth wreic. hyt pan geffych olwen merch yfpad- 

aden pennkaOz. HiwaO aozuc y mab. amynet ferch 

yuozOyn ympob aelaOt idaO yznafgOelfei eiryoeU 

JLc yna ydywaOt ydat OzthaO. T|a uab py liuy di. 

)Py dzOc yffyd arnat ti. Ty Hyffuam adynghOys im 

nachaffOyf wreic by th hyt panngaffOyf olwen merch 

yfpadaden benn kaOz. 3|awd yO itti hynny heb 

ydat OzthaO. Arthur yffyd geuynderO itt. dos att 

arthur y diwyn dy wallt. ac erchych hynny idaO 

yngyuarOs itt. f ynet aozuc y mab ar ozwyd penn 

HuchlOyt pedwar gayaf gauyl gygOng karn gragen. 

fl ffrOyn eur kymibiaOc yn y benn. a chyfrOy eur 

anllaOd y danaO. adeupar aryannhyeit Iliueit yny 

laO. dleif penntirec yny laO. kyuelin dogyn gOz 

od>z6m hyt aOch. y gOaet ar y gOynt adygyzchei. bydei 

gynt noz gOlithin kyntaf oz konyn hyt y IlaOz pan uei 

uOyhaf ygOlith vis meheuin. dledyf eurdOzn ar y 

glun. aracllauyn eur idaO. a chzoes eur grOydyz 

arnaO. alliO ITuchet nef yndL 8. Hugozn eliffeint yndi. 

a deu vilgi uronwynnyon vzychyon tu racdaO. a gOzd 

tozch * rudem am vynOgyl pob un o gnOch yfgOyd. 

hyt yfgyuarn. vz hOnn a uei ozparth affeu avydei 

ozparth deheu. J[r hOnn a uei ozparth deheu 

auydei ozparth affeu. mal dOy uozwennaOl yndarware 

yny gylch. ^edeir tywarchen aladei bedwarcarn 

y gozOyd. malpedeir gOennaOl ynyz awyz uch y benn. 

gOeitheu uchot. gOeitheu iffot^ Ilenn o bozffoz pedeir 

ael ymdanaO. ac aual eur Ozth bop ael idi. canmu 



813.] Ikulbwcb anb <>lwen. 103 

oed werth pob aual. dfwerth try chan mu o eur 
gwerthuaOz oed yn y archenat. ae warthafleu fang- 
narOy obenn yglun hyt ymblaen yvys. ^ychzym- 
ei vlaen bleOyn y danaO rac yfcaOnet tuth y gozwyd 
oed y danaO yn kyzchu pozth Hys arthur. Y dywaOt 
y mab. aoef bozthaOz. es athitheu nybo teu dy 
benn byzr y kyuerchy di. f|i auydaf bozthaOz y 
arthur bop duO kalan ionaGz. am raclouyeit hagen 
y vlOydyn eithyz hynny~ l|yt amgen huandaO. 
agogigOc. allaeskenym. Hphennpingyon aymda ar y 
benn yz arbet y dzaet. nyt Ozth nef. nyt Ozth dayar. 
namyn ual maen treigyl ar laOz Ilyf. agoz ypozth. 
fj/ac agozaf. JPy yftyz naf agozy di. KyUell aedyO 
ym bOyt allynn ym bual. ac amfathyz neuad arthur. 
namyn mab bzenhin gOlat teithjaOc. neu ygerdaOz 
adycko y gerd. ny atter ymyOn. Ilith yth gOn acyth 
ueirch. agolOython poeth pebzeid y titheu. agOin 
gozyfgalaOc. adidan gerdeu ragot. J0yt degwyz 
arugeint adaO attat yz yfpytty. ^no ybOyta pellen- 
nigyon. Si mabyon gOladoed ereill. nyt ergyttyo 
kylch ynllys arthur. !^y byd gGaeth inn yno. no 
chyt ac arthur yny Ilys. @0zeic y gyfcu genthi. 
adidan gerdeu rac dy vzonn. cluozy pzyt anterth pan 
agerer y pozth rac y niuer adeuth yma hediO. 5yd- 
haOt ragot ti gyntaf ydagozir y pozth. achyfeifted 
awnelych yny He adeOiffych yn neuad arthur. oe 
gOarthaf hyt ygOaelaOt. Jyw 6 ^ 111 aozuc ymab ny 
wnaf i dim ohynny. (Dt agozy ypozth da yO. nyy 
agozy mi adygaf angclot ytharglOyd^ * adzyc eir 
y titheu. a mi adodaf teir diafpat ardzOf y pozth hOnn. 



104 Ikulbwcb anb Iwen. [813. 

hyt nabo agheuach ympenn pengOaed yngkernyO. ac 
yggOaelaOt dinfol yny gogled. ac yn efgeir oeruel yn 
iwerdon. ac yffyd o wreic ueichaOc yny Ilys honn 
methaOd eubeichogi. 8c arnyt beichaOc onadunt 
ymchoelaOd eu kallonnev yn OzthzOm heint arnadunt 
mal na bont ueichaOc byth o hediO aHan. l|eb y 
gleOlOyt gauaeluaOz- ^a diafpettych di bynnac am 
gyfreitheu Ilys arthur. nyth ellyngir di y myOn. yny 
elOyfi y dywedut y arthur gyffeuin~~ 

He yna y doeth gleOlOyt yz neuad. ac ydywaGt 
arthur OzthaO. hOedleu pozth gennyt. "Jf 
ethyO gennyf deuparth vy oet. adeuparth y teu dith- 
euw Mi auum gynt ygkaerfe. ac affe. ynfach. afal- 
ach. yn lotoz. affotoz. |fi auum gynt ynyiindiauaOz. 
ar india vechan. f|i <* vum gyntynymlad deu ynyz. pan 
ducpOyt y deudec gOyftyl olychlyn. 61 mi auum gynt 
yn y% egrop. H mi auum ynyz affric. ac yn ynyffed coz- 
fica. 6lc ygkaer bzythOch. abzythach. anerthach. ||i 
a uum gynt panledeift di deulu cleis mab merin. Jan 
ledeift mil du mab ducum. Mi a uum gynt pan ozef- 
gynneift roec 6zth parth y dOyzein. ff i auum gynt yg 
kaer oeth. ac anoeth. JLc ygkaer neuenhyz na6 
naOd teyzn. dynyon tec awelfam ni yno. nyweleis i 
eiryoet dyn kyuurd ar h6nn yffyd yn dz6s y pozth yz 
aOz honn. He y dywaOt arthur. s ardy gam y doeth- 
oft y my6n. dos ar dy redec aHan. ar faOl aedzych 
y goleu. ac aegyz ylygat. acaekae anghengaeth 
idaO. JL gOaffanaethet rei o vuelin gozeureit. 8c 
ereiH agolOython poeth pybzeid hyt pan vo paraOt 
b6yt allyn idaO. Ysdyhed abeth gadu dan wynt a 



814 J Huilbwcb anb <>lwen. 105 



glaO y kyfryO dyn adywedy di. ^eb y kei. myn Ha6 
vygkyueillt pei gOnelhit vygkyghoz i ny thozrit kyf- 
reitheu yllys yzdaO. ^awir kei wynn ydym wyzda 
hyt tra yn dygyzcher. yd yt uo mOyhaf y kyuarOf 
arodhom. ||0y vOy vyd * yngOzdaaeth ninneu ac an 
clot, ac anhetmic. ac ydoeth glewlOyt yz pozth. ac 
agozi y pozth racdaO. 8c yi y paOb difgynnu Ozth y 
pozth ar yz yfgynnvaen. nysdifgynnaOd ef. namyn ar 
y gorOyd y doeth y myGn. 8c y dywaOt kulOch. hen- 
pych gOell penteyzned yz ynys honn. ny bo gOaeth yz 
gOaelaOtty. nocyz gOarthafdy. ^oet yngyftal yth 
deon ath niuer ath gatGzidogyon y bo y gOell hOnn. 
!^ybo didlaOt neb ohonaO malymae kyflaOn ykyu- 
ercheis i well itti. )Poet kyflaOn dy rat titheu. ath 
glot athetmic ynyz ynys honn. 1|enpych gOell dith- 
eu heb yz arthur. JJifted yrOg deu oz milwyz a 
didangerd a geffy rac dyuron. a bzeint teyzn arnat 
gOzthzychyat teyznas py hyt bynnac y bych yma. 
Jlphan rannOyf uynda y ofpeit a phellennigyon. Bint 
yth Ia6 pan y dechzeuwyf yny Hys honn. l|eb y mab. 
ny deuthum i yma yz ffraOdunyaG bOyt allyn. l^amyn 
ozkaffaf vygkyuarOs ydalu aeuoli awnaf. nys 
kaffaf dOyn dy agclot ti awnaf hyt y bu dy glot ym 
pedzyual byt bellaf. !eb yz arthur yna. Kan ny 
thzigyy di yma unben. ti ageffy ykyfarOs a notto dy 
benn ath dauaOt. hyt y fych gOynt. hyt y gOlych glaO. 
hyt y treigyl heul. hyt yd amgyffret moz. hyt yd ydiO 
y dayar. eithyz vy Hong, am Ilenn. achaletuOlch uyg 
cledyf. arongomyant uyggOaeO. ac wyneb gOzth 
ucher uyntaryan. acharnwenhan vygkyHell. a gOen- 



106 Ikulbwcb anb I wen. [815. 

hOyuar vyg gOzeic. (BOir duO arhynny ti ae keffy 
yn Ilawen. !^ot anottych. Jiwyn vyggOaTIt a uyn- 
naf. 1j>i ageffy hynny. Kymryt crip eur o arthur. 
a gOelleu a doleu aryant idaO. achzibaG y benn a 
ozuc. a gouyn pOy oed a ozuc arthur. mae vyg 
callon yntirioni Ozthyt. mi a On dy hanuot om gwaet. 
dywet im pOy 6yt. J)ywedaf heb y mab. Kul- 
hwch mab kilyd. mab kyledon wledic. o oleudyd 
merch anlaOd wledic vy mam. d6ir y6 hynny heb 
yz arthur. keuynderO Cyt titheu ymi. ^ot anottych 
athi aekeffy. anotto dy benn ath dauaOt. gOir du6 
im arhynny a gOir dy deyznas. ti ae keffy yn Ilawen. * 
l^odaf arnat. Kaffel im olwen merch yfpadaden pen 
kaOz. ae haffOynaO awnaf ardy uilwyz. JJ/fwyn- 
a6 ygyuarOs ohonaO argeL a bedwyz. 9greidaOl 
gaUdouyd. SgOythyz uab greidaOl. Hgreit mab eri. 
Schyndelic kyuarOyd. Hthathal tOyH goleu. S mael- 
Oys mab baedan. HchnychOz . m ab . nes. 9 chubert m. 
daere. flphercos .m. poch. JL Huber beuthach. a 
choiiiil beruach. 8 gOyn .m. efni. JlgOynn .m. nOyf- 
ure. 8. gOynn m. nud. 8c edern m. nud. He adOy mab 
gereint. 8 ffleOdur fflam wledic. jl ruaOn pebyi m . 
dozath. 8. bzatwen o> . moaen mynaOc. B moren myn- 
aOc ehun. a dalldaf eil kimin cof. 8 mab alun dyuet. 
a mab faidi. a mab gdyon. He uchtrut ardywat kat. 

8 chynwas curuagyl. a gOzhyz gOarthecuras. He Ifperyi 
ewingath. H gallcoyt gouynynat. H duach. 9 grathach. 
H nerthach. <X)eibon gOaOidur kyzuach. o Ozthtir 
uffern pan hanoed y gOyz hynny. H chilyd canhaftyz. 

9 chanhaftyz kanllaO. JL chozs cant ewin. 9c efgeir 



816J Hwlbwcb anfc <>lwen. 107 

gulhOch gouynkaOn. 8. dzuftOzn hayarn. 8 gleOlOyt 

gauaeluaOz. ft Iloch ITaOwynnyaOc. JLc annwas adein- 

aOc. 8 fmnoch mab feithuet. 8 gOennOynwyn mab naO. 

8 bedyO mab feithuet. 8 gobzGy m . echel uozdOyt tOTI. 

JLc echel uozdOyttOH ehun. 9 mael .A), roycol. JL 

datweir dallpenn. JtgarOyli eilgOythaOc gOyz. a gOyth- 

aOc gOyz ehun. 1 gozmant . <x> . ricca. 9 menO . <x> . 

teirgwaed. 8 digon ^ alar. 61 felyf m . finoit. 8 gufc 

. <x> . atheu. JL nerth <x> kedarn. J[ dzutwas . <x> . try- 

ffin. HthOich (X) perif. athOzch <x> annOas. 9 lona 

urenhin ffreinck. BL sel <x> felgi. 8 theregut <x> |[aen. S 

fulyen <x> Jaen. 3 bratwen a> |[aen. 9 Mozen m. |aen. 

H siaOn d) ^aen. JlchzadaOc (X) ^aen. @oyz kaer 

tathal oedynt kenedyl y arthur obleit ydat. |j)irmyc 

<x> ka6. 8 |[uft:ic o> kaO. He etmic d) kaO. He angaOd o> 

kaO. Jlc ouan. mab kaO. & chelin A) kaO. H chonnyn 

d) kaO. ^ mabfant <X) kaO. Jl gOyngat <x> kaO. S 

ITOybyz <vj> kaO. a choch (X) kaO. & meilic (X) kaO. 

j| chynwas 0) kaO. He ardOyat <x> kaO. He ergjayat 

(X) kaO. 8. neb <x> kaO. ftgilda <x> kaO. * a chalc- 

as (V) kaO. a hueil mab ka6. nyt affOynOys eir- 

yoet yn Ha6 arglOyd. a famfon uinfych. a theleeflin 

pennbeird. amamaOydan <x> ITyz. allary <x> kafnar 

wledic. jlc yfperin (X) fflergant bzenhin HydaO. a 

faranhon <x> glythwyz. a HaOz eil er6. 9c annyannaOc 

<X) menO . > . teirgOaed. JL gOynn (X) nOyvze. a fflam 

<x> nOyvze. 9 gereint <x> erbin. ^[c erinit (X) erbin. 

JL dyuel <x> erbin. 8 gOynn (X) ermit. H chyndzOyn <x> 

ermjt. a hyueid unllenn. 9c eidon uaOz urydic. 8 

reidOn arOy. 9 gozmant <x> ricca. bzaOt y arthur o 



io8 Ikulbvocb airt <>lwen. [817. 

barth y uam. JPennhynef kernyO y tat. JL HaOnrodet 
uaruaOc. 8 nodaOl varyf tOzch. 8 berth <x> kado. 8 
reidOn o> beli. 8c ^fcouan hael. ac ^fcawin a> panon. 
9 mozuran eiltegit. ny dodes dyn y araf yndaO yg 
katgamlam rac yhaccret. pawb adebygyt y uot yn 
gythzeul canhozthOy. bleO oed arnaO ual bleO hyd. 
JL fande bzyt agel. ny dodes neb y waeO yndaO yg 
kat gamlan~ rac ydecket. f aOb a debygynt yuot yn 
agel kanhozthGy. a chynnOyl fant. |f trydyd g6z 
adihengis o gatkamlan. ef a yfgarOys diwethaf ac 
arthur y ar hen groen y uarch. ac uchtryt ) erim. 
ac eus <x> erim. Jl henwas adeinaOc <x> erim. ahen- 
beteftyz <x> erim. 8c sgilti yfcaOntroet <x> erim. lieir 
kynnedyf a oed ary trywyx hynny. ^enbedeftyz ny 
chauaf eiryoet ae kyfrettei o dyn. nac ar uarch. nac 
ardioet~ l|enwas adeinaOc ny allOys mil pedwar 
troetaOc eiryoet y ganhymdeith hyt un er6. yg- 
hwaethach a ue bellach no hynny. jigilti yfgaOn- 
dzoet panuei wyn hOyl kerdet yndaO Oith neges y 
arglwyd. ny cheiffOys fozd eiryoet amgOypei pale 
yd elei. namyn trauei ymyOn coet arvric y coet y 
kerdei. He yn hyt yoes ny fflygOyf konyn dan y 
dzoet. yghwaethach tozri rac yyfgaOnet. l>eithi 
hen . ) . gOynhan. a ozefgynOys moz y kyuoeth. ac 
y dihengis ynteu o vzeid. ac y doeth att arthur. 
achynnedyf a oed ar ygyllell. yzpandeuth yma ny 
thzigyaOd earn arnei vyth^ Sc Ozth hynny y * tyuaOd 
heint yndaO. anychtaOt hyt tra uu uyO. ac o hynny 
ybu uarO. Scharnedyz <v>. gouynyon hen. JlgOen- 
wynOyn &) naf gyffeuin ryffOz arthur. SHyfgatrud 



817 J Ikulbwcb anb <)lwen. 109 

emys. 8 gOzbothu hen. ewythzed arthur oedynt 
vzodyi yuam. ^uluanaOyt a) gozyon. allenuleaOc 
wydel o bentir gamon. a dyuynwal moel. a dunart 
bzenhin y gogled. H>eirnon tOzyf bliant. a thecuan 
gloff. a thegyz talgellaOc^ @6zdiual mab ebzei. 8 moz- 
gant hael. dOyftyl mab. ^un <x> nOython. 8 IlOydeu 
a) nOython. $L gOydze <v> IlOydeu. o wennabOy merch 
kaO y uam. "^ueil y ewythyz ae gOant. Jlc amhynny 
ybu gas rOng hueil ac arthur am yz archoll. Jfpzem 
vab dzemidyt. awelei o gelli wic ygkernyO^ hyt ym 
penn blathaon ym pzydein. pan dyzchauei y g6yd- 
bedyn y boze gan yz heul. 8c eidyol (X) ner. a glOy- 
dyn faer. awnaeth ehangOen neuad arthur. 1|ynyz 
keinuaruaOc. ^ei adywedit y uot yn vab idaO. ef 
a dvwaOt 6zth y wreic. o fit rann y mi oth uab di 
uozOyn oer vyth vyd y gallon. 8c nybyd gOzes yny 
dOylaO. kynnedyf arall arnaO. s mab imi uyd 
kyndynnyaOc uyd. ^ynnedyf araH a uyd arnaO. ]^an 
dycko beich namaOz nabychan uo. ny welir vyth 
nac rac ywyneb na thzaegeuyn. ^ynnedyf arall 
heuyt a uyd arnaO. ny pheit neb adOuyz ac a than 
yn gyftal ac ef. ^ynnedyf araTI a uyd arnaO. ny byd 
gOaffanaethOz nafOydwr mal ef. ^enwas. a hen wyn- 
eb. a hen gedymdeith y arthur. OaHgoyc un arall. 
ydzef y delhei. kyt bei trychant tei yndi. ozbei 
eiffeu dim arnaO. ny adei ef hun vyth ar lygat dyn 
tra uei yndi. JJerOyn mab gerenhir. ft pharis bzenhin 
ffreinc. ac am hynny y gelwir kaer baris. 8c ofla 
gyllelluaOz. Bymdygei bzonllauyn verr Hydan. pan 
delei arthur ae luoed y uronn IlifdOz y keiffit He 



no ikulbvpcb anb <>lwen. [818. 

kyuing ar ydGuyi. ac ydodit ygyTIell yny gOein 
ar diaOs y HifdOz. digaOn o bont uydei y lu teir ynys 
piydein. ae their rac ynys ac eu hanreitheu. dOydaGc 
<V)ab meneftyz * aladaOd kei. ac arthur aHadaGd 
ynteu. ae urodyz yn dial kei. daranwyn mab kei. ac 
amren <V)ab bedwyz. ac ely a myz. a reu rOyd dyiys. 
8 run rudwern^ ac eli. a thzachmyz penkynydyon 
arthur. 8 IlOydeu mab kelcoet. JL hunabOy mab 
gOzyon. SgOynn gotyfron. a gOeir dathar wennidaOc. 
J[ gOeir <X) kadellin tal aryant. H gOeir gfahyt enn- 
wir. agOeir baladyi hir. ewythzed y arthur vzodyz 
y uam. <X)eibon IlOch HaO wynnyaOc 01 tu dzaO y uoz 
terwyn. IlenHeaOc wydel. ac arderchaOc pzydein. 
as mab faidi. Ozvan gOallt auOyn. agOyllennhin 
bzenhin ffreinc. flgOittart mab oed bzenhin Jwerdon. 
ilarfelit wydel. ]^anaOz pen bagat. JL fflendoz mab 
naf. dOynn hyuar maer KernyO adyfneint. ynaOuet 
gOz a yftoues katgamlan. !^eli. a chueli. 9 giTIa goes 
hyd. trychannerO alammei yny un Han penn Ilem- 
hidyd ^werdon oed hOnnO. Jlol. agOadyn offol. 
agwadyn odyeith. ^ol aallei feuyll undyd ary 
untroet. dwadyn offol. pei fafhei arbenn ymynyd 
mOyhaf yny byt. ef a uydei yntyno gOaftat dan 
y tract : dOadyn o deith kymeint ar vas tOym pan 
tynnit 01 eueil oed tan Hachar y wadneu. pangyuarffei 
galet acOynt. ef aarllOyffei ffozd y arthur yny ITud^ 
*^ir erOm. a Hir atrOm ydyd y delynt y weft, try 
chantref a achubit yn eu kyf |ueir gOeft hyt naOn a 
wneynt adiotta hyt panvei nos pan elynt ygyfgu. 
JLc yna penneu y pzyuet a yffynt rac newyn mal pei 



819J Ikulbwcb anfc <S>lwen. m 

nat yffynt uOyt eiryoet. JPan elhynt y weft nyt edew- 
ynt Oy na theO. na thenev. na thOym. nac oer. na 
fur. na chzoeO. nac ir na hallt. na bzOt. nac of. Tpuar- 

6 

war mab aflaOn a nodes ywala ar arthur yny gy- 
uarOs. trydyd gozdibla kernyO vu pan gahat y wala 
idaO. ny cheffit gOynn gOen arnaO vyt. namyn trauei 
laOn. dOare gOallt euryn. J)eu geneu gaft rymi. 
gOydzut. a gOydneu aftrus. jiugyn <X). fucnedyd. 
a fucnei y mozaGl ybei * dzychanllong arnaO. hyt 
na bei namyn traeth fych. JJzonllech rud aoed 
yndaO. ^acymOzi gOas arthur. dangoffit yz yfcubaOz 
a uynnjt idaO. kytbei rOyf dec erydyz arhugeint 
yndi. ef ae traOei affuft hayarn hyt nabei well yz 
rethzi ar troftreu. ar dulatheu. noc yz mangeirch yng 
gGaelaOt yz yfcubaOz yny ueifcaOn. cldygyfl(>ng ac 
anoeth tieidaOc. ahir eidyl. & hir amren deuwas y 
arthur oedynt. a dOeuyl mab gOeftat. ydyd ybeidzift 
y gollyngei y Heill weuyl idaO y waeret hyt y uogel. 
ctrllall auydei yn pennguch ar ypenn. Tchdzyt 
uaryf dzaOs. a uyzyei y uaryf goch feuydlaOc aoed 
idaO dzos Oyth dzaOst a deugeint a oed yn neuad 
arthur. ^lidyz gyfarwyd*- vfkyzdaf. ac yfcudyd. deu 
waf y wenhOyuar oedynt. kynn ebzOydet oed eu tract 
Ozth eu neges ac eu medOl. iys uab bzyffethach o 
dal y redynaOc du obzydein. a GzudlOyn gozr. J&Olch. 
achyuOlch. afefOlch. Meibon cledyf kyfOlch. wyzon 
cledyf difOlch. ^eir gozwen gOenn eu teir yfgOyd. 
Uzi gouan gOann eu tri gOaeO. ^>zi benyn byneu eu 
trichledyf. <81as. Oleffic. @leif?at. eutrichi. ^all. 
uall. Sauall. eu tri meirch. "^OyzdydOc. a dzOcdydO^. 



H2 Ikulbwcb atto <S>lwen. [820, 

a IlOyz dydOc. eu teir gOzaged. ch. agErym. a diaf- 
pat. eu teir wyzyon. Ituchet. a neuet. 3,c eiffiwet. eu 
teir merchet. J)z6c. acOaeth. a gOaethaf oil. JSuteir 
mozOyn. J&heubzyt merch kyfOlch. dozafcGzn merch 
nerth. dOaedan merch kynuelyn keudaOt pOyll han- 
ner dyn. ^Onn dj effic unben. ^iladyz mab penn 
Harcan. 1[yuedyz wyllt <x>ab hettOn tal aryant. J8aOyl 
benn uchel. dOalchmei <x>ab gOyar. dOalhauet (X)ab 
gOyar. dOzhyz gOaftaOt ieithoed. yz holt Jeithoed 
awydyat. 3,r kethtrOm offeirat. luft mab cluft- 
ueinat. peicledit feith cuplpyt yny dayar. deng milltir 
adeugeint y clywei ymozgrugyn yboze pan gychOyn- 
nei yar y 16th. ||edyz vab methzedyd. auetrei y 
dzyO ynefgeir oeruel yn Iwerdon trOy ydOygoes 
yn gythzymhet ogelli wic. dOiaOn lygat cath. aladei 
onggyl ar lygat * ygOydbedyn. heb argywed. 1 
mab olOyd feith mlyned kyn noe eni aducpOyt moch 
ydat. Jlphan dyzchauaOd ynteu yn Oz yd olrewys 
ymoch. ac ydeuth adzef ac Oynt yn feith kenuein. 
J^etwini efcob auendigei v6yt allynn arthur. yz 
mOyn merchet eur dyzchogyon yz ynys honn. 

Yam wenhOyuar penn rianed yz ynys honn~ a 
gOennhOyach y chwaer. 8 rathtyeu merch 
unic clememhiH. 9 relemon merch kei. 9 
thannwen merch weir dathar wenidaOc. dOennalarch 
merch kynnOyl canhOch. Jlurneit merch clydno eidin. 
eneuaOc merch uedwyz. JJnrydzec merch tutuathar. 
dOennwledyz merch waledur kyzuach. ^rdutuul. 
ff)erch tryffin. ^urolwen merch wdolwyn gozr. tiel- 
eri merch peul. ^ndec <X)erch arOy hir. Horuud merch 



821 J Ikulbwcb anb Iwen. us 

uryen reget. (UOenTIian dec yuozOyn uaOzvzydic. 
reidylat merch Hud HaO ereint. y uozOyn uOyhaf 
y maOzhed auu ynteir ynys ykedyzn. ae their rac 
ynys. J[c am honno y mae gOythyz <x>ab greidaOl. 
agOynn mab nud yn ymlad bob du6 kalan mei vyth 
hyt dydbzaOt. JJIIylO merch neol kynn croc, a honno 
a uu teir oes gOyz yn vy6. JJffyllt vinwen ac effyllt 
vin gul. ftrnadunt oil y haffOynOynOys kulhOch <x>ab 
kilyd y gyuarOs~ ~ 

Hrthur adywaOt yna. clunbenn ny ry giglef i 
eirmoet dim y Oith y uozOyn adywedy di. 
nae rieni. ff i aellyngaf gennadeu oe cheiffaO yn 
IlaOen. dyxo ym yfpeit y cheiffaO. ^mab adyOaOt 
rodaf ynllaOen 01 nos heno hyt y Hall ympenn y 
vlOydyn. jlc yna y gy*r6ys arthur y kennadeu 
ybop tir ynyderuyn y geiffaO y uo*6yn honno. 9c 
ympenn y vlOydyn ydoeth kennadeu arthur dzache- 
vyn. heb gaffel na chOedyl na chyuarOydyt y Ozth 
olwen mOy noi dyd kyntaf. JLc yna y dywaOt kulOch. 
paOb agauas y gyuarOs aminneu ydOyf yn eiffywedic 
ettwa. Hynet awnaf i ath wyneb di adygaf i 
gennyf. Yna y dywaOt kei. 8 unben rOy y gOerthey 
di arthur. Jy gyich di gennym ni hyt pan dywet- 
tych di nat ydiO yuozOyn honno * yny byt. neu 
ninneu aekaffom. Nyt yfcarOn athi. ^yuodi kei 
yna. clngerd oed argei. naO nos a naO diOarnaOt hyt 
y anadyl. y dan dOfyz. *^aO nos a naO diwarnaOt y 
bydei heb kyfgu. leuydaOt kei ny allei uedic 
ywaret. ^udugaOl oed gek Kyhyt ar pzenn uchaf 
yny coet vydei panuei da gantaO~ Kynnedyf arall 



H4 Ikulbwcb anb <S>lwen, [822. 

oed arnaO. pan uei uOyaf yglaO. dyznued uch ylaO. ac 
arall is y Ia6 y bydei yn fych. vzhynn auei ynylaO rac 
meint yangerd. Jlphanuei vOyhaf yannOyt ar y 
gedymdeithon difkymon uydei hynny udunt ygynneu 
tan. dal6 aozuc arthur ar uedwyz yz hynn nyt 
arfOydOyy eiryoet yz neges ydelei gei idi vynet. nyt 
oed neb kyfret acef ynyz ynys honn. namyn arthur 
adzych eil kibdar. ahynn heuyt kyt bei unllofyaOc. 
nyt anwaedwys tri aeruaOc yn gynt noc ef yn un uaes 
ac ef. angerd arall oed arnaO un archoll a uydei yny 
waeO. a naO gOzthwan. dalO o arthur ar gyndelic 
kyuarOyd. J)os di y^ neges honn gyt ar unbenn. 
achaOs nyt oed waeth kyfuarOyd yny wlat nys 
rywelfei eiryoet noc yny wlat ehun. alG gOzhyz 
gOalltaOt ieithoed. achaOs yzholl ieithoed awydyat. 
al6 gOalchmei mab gOyar kanny deuth adzef eiryoet 
heb y neges yd elhei ycheiffaO. dozeu pedeftyz oed 
a goxeu marchaOc. nei y arthur uab y chwaer. ae 
geuynderO oed, alO o arthur ar uenO uab teirgOaed. 
kanys ot elynt y wlat angkret. mal y gallei yzru 
Hetrith arnadunt a hut. hyt nafgOelei neb Oynt. ac 
OyntOy aOelynt pa6b-.^ 

y'TXynet aozugant hyt pandeuthant y uaeftir 
V I f^ maCz. ynyuyd kaer uaOz awelynt teckaf 
o geyzyd ybyt. ^erdet aozugant ydyd hOnnO hyt 
ucher. Jan debygynt hOy eubot yngyuagos yz 
gaer. nyt oedynt nes noz boze. JLr eildyd ar try- 
dyd dyd y kerdaffant^ ac o vzeid y doethant hyt yno. 
9 phan deuant ym bzonn y gaer. yny uyd dauat- 
tes uaOz aOelynt heb ol. * a heb eithaf idi. a 



822.] Ikulbwcb anb <>lwen. 115 

heuffaOz yncadO ydeveit arbenn gozfedua. aruchen 
o grOyn ymdanaO. agauaelgi kedenaOc ach ylaO. oed 
vOy noc amOs naOgayaf. J)euaOt oed arnaO nychollet 
oen eiryoet ganthaO. agwhaethach HOdyn maOi. !^yt 
athoed gyweithyd hebdaO eiryoet. ny wnelei ae anaf 
ae adoet arnei. "|f faOl uarObzenn athOympath auei 
arymaes. a lofgei y anadyl hyt y pzid dilis. yna 
y dywaOt kei. gOzhyz gOalftaOt ieithoed. J)os y 
gyfrOch ardyn racco. 1|ei heb ef nyt edeweis i 
uynet namyn hyt yd elut titheu. J)oOn ninheu 
y gyt Y no ne b y kei. 1|eb y menO mab teirgwaed. 
nauit amgeled gennOch. mynet yno. ff i ayzraf let- 
rith ar y ki hyt nawnel argywed y neb. Jlyuot 
aozugant mynyd oed yzheuffaOz. 3,c ydywedaffant 
OithaO. berth yd Oyt heuffaOz. 1|y bo berthach byth 
y boch chOi no minneu. MynduO kan Oyt penn. nyt 
oes anaf ymHygru. namyn vympziaOt. ^ieu y 
deueit agedwy di neu bieu y gaer racko. Meredic 
awyx y6ch dzos y byt ygOys panyO kaer yfpadaden 
penkaOz y6. !^eu ditheu pOy Oyt. duftennin yn 
gelwir uab dyfnedic. ac am vympziaOt ym rylygrOys 
vymbzaOt yfpadaden pen kaOz. !^eu chOitheu pOy 
yOch. Kennadeu arthur yffyd yma ynerchi olwen 
merch yfpadaden penn kaOi. Tb wyz naOd duO 
ragoch. yzybyt nawneOch hynny. ny doeth neb 
eiryoet y erchi yi arh honno a elei ae vywyt gantaO. 
^yuodi aozuc yi heuffaOz y uynyd. 8c ual y kyuyt 
rodi modiOy eur aotuc culhOch idaO. ^eiffaO gOifgaO 
y uodzOy honno o honaO. ac nyt aei idaO. cle dodi 
aozuc ynteu ymys y uanec. 9 cherdet aozuc atref. 

I 2 



u6 Ikulbwcb anfc lwen. [823. 

a rodi y uanec att y gymhar y gad6. ^chymryt 
aozuc hitheu yvodzGy or uanec. pan yryattei. y 
dywaOt hitheu. g6z y uodzGy hon nyt oed vynych itt 
gaffel bud. $$i aeuthum heb ef. y geiffaO mozuGyt 
yz moz. nachaf kelein awelOn yndyuot gan y tonneu. 
ac ny weleis i eirmoet kelein degach no hi. 8c y vys 
ef y keueis y uodzGy honn. iaOz kanyat ymoz 
ma*rO dlOs yndaO. dangos ymi y gelein honno. 
3|a wreic y neb pieu y gelein ti ae gOely yma y 
chOinfaf. JPOy y6 hOnnO heb y wreic. 1|ulh6ch mab 
kilyd. mab kelydon wledic. o oleudyd merch anlaOd 
wledic y uam. a doeth y erchi olwen yn wreic idaO. 
J)eu fynnOyz oed genthi. Itawen oed genti dyuot 
y nei vab y chwaer attei. JL thzift oed genthi. kany 
welfei eiryoet yuynet ae eneit ganthaO adelei y erchi 
y neges honno. 1|yzchu aozugant hOy pozth Hys 
cuftenin heuffaOz. clybot ohonei hitheu eutrOft Oy 
yn dyuot. !^edec o honei yn eu herbyn o leOenyd. 
oglyt aozuc kei ympzenn oz glut weir, ae dyuot 
hitheu yn eu herbyn y geiffaO mynet dOylaO mynOgyl 
udunt. goffot o gei eiraf y rOng ydOylaO. dGafcu 
o honei hitheu yz eiras yny yttoed yn 6den diednedic. 
1|a wreic heb y kei pei mi awafcut ueHy ny ozuydei 
ar arall vyth rodi y ferch arnaf. dzycferch oed hOnnO. 
J)yuot aozugant h6y yz ty. a gOneuthur eugOaffan- 
aeth. Iffmpenn gOers pan aeth paOb aHan y chOare. 
agozi kib uaen a oed yn tal y penntan aozuc y wreic. 
achyuodi gwas pengrych melyn o honei. l|eb y 
gOzhyz yf oed gryffyn kelu y ryO was hOnn. dOnn nat 
ydzOc ehun adielir arnaO. !eb y wreic yfgohilyon 



824 J Ikulbwcb anb Iwen. 

hOnn. tri meib arhugeint a ladaOd yfpadaden penn- 
kaOz ymi. nyt oes oueneic y mi ohOnn mOy noc oz rei 
ereiH. Jlc yna ydywaOt kei. dal|let gedymdeithas 
ami. flc nynlledir namyn ygyt. jOytta ohonunt. 
3,c y dywat y wreic. pa neges y doethaOch chOi yma 
oe hachaOs. l|i a doetham y erchi olwen yz g6as 
hOnn. l|eb y wreic yna. f z duO canych gOelas neb 
ozgaer ettwa. ymchoelGch dzacheuyn. JKiO awyz nat 
ymchoelOn hyt pann welhom y uozOyn. T|eb y kei 
a daO hitheu yma yn teruyn y gweler. l|i adaO 
yma bopduO fadOm yolchi yphenn. ^c yny Hefty z 
yd ymolcho yd edeu y modzOyeu oil. na hi nae 
chennat nydaO byth amdanunt. 9 daO hi yma ony 
chennetteir. JIuO awyz na ladafi vy eneit. na 
thOyHafi amcretto. !^amyn orodOch gret nawneloch 
gam idi. mi aekan*nattaaf. ^odOn heb Oynteu. 
y chennattau aozucpOyt. Jyuot aomc hitheu. 8 
chamfe fidan flamgoch ymdanei. & g6zddo:ch rud eur 
am vynOgyl y uozOyn. ^mererit gOerthuaOz yndi a rud 
emeu. Helynach oed y phenn no blodeu y banadyl. 
Gynnach oed y chnaOt no diftrych tonn. liegach 
oed y dOylaO ae byffed no channaOan gotrOyth o blith 
man gaean ffynnaOn ffynhonws. !^agol6c hebaOc 
mut. nagolOc gOalch trimut nyt oed olOc degach noi 
eidi. Oynnach oed y dOyuron no bzonn alarch 
gOynn. ochach oed y deurud nozffuon cochaf. Y 
faOl ae gOelei kyflaOn vydei oe ferch. JPedeir 
meiHonen gOynnyon. auydei yny hoi pa ffozd bynnac 
y delhei. Sc am hynny y gelwit hi olwen. J?yu0t 
yz ty aozuc. ac eifted geyz IlaO kulhOch ar dalueinc. 



us Ikulbwcb anb <S>lwen. [825. 

ac ual y gwel y hadnabu. ac y dywaOt kulhuch Ozthi. 
Tfya. uozOyn ti agereis. dyuot awnelhych gennyf. rac 
eirychu pechaOt itti ac yminneu. Hawer dyd yth 
rygereis. T|yaHafi dim o hynny. ret aerchis 
uyntat im nat elwyf hebygyghoz. kanyt hoedel 
idaO namyn hyt pan elOyf i gan 6z. vffyd yffit hagen 
cufful arodaf itt os aruolly. J)os di ym erchi i ym 
tat. aphobpeth oz anotto ef arnat ti y gael. adef 
ygel aminneu a gey. flc ot amheu ef dim mi nys 
keffy. ada yO itt oz dihengy ath uywyt gennyt. Mi 
a adaOaf hynny oil. ac ae kaffaf heb ynteu. Kerdet 
aozuc hi y hyftauell. Kyuodi ohonunt Cynteu yny 
hoi hi yz gaer. 3 Had ynaO pozthaOz aoed arynaO 
pozth. heb difgyzyaO un gOz. 8. naO gauaelgi heb 
wichaO vn. 9 dyuot racdunt aozugant acyzneuad. 
1|enpych gOell heb Oy yfpadaden penkaOz odu6 ac 
odyn. I|euch6itheu pan doethaOch. neur doetham 
y erchi olwen dy uerch y gulhOch mab kilyd mab 
kelydon wledic. ||ae vyngOeiffon dzOc am direitwyz. 
dyzcheuOch y ffyzch y dan vyn d6y ael a dygOydaOd 
ar vyHygeit hyt pan welwyf defnyd vyndaO. Hynny 
awnaethpOyt^ J)o6ch yma auozy chOi ageffOch atteb. 
Kyuodi ymeith aozugant 6y. 9c ymauael * aozuc 
yfpadaden penkaOz yn un oz tri HechwaeO gOennOyn- 
nic oed geir y Ia6. ae dodi ar eu hoi. ae aruoll aozuc 
bedwyz aeodif ynteu. agOan yfpadaden pennkaOz 
trOy aual y garr yngythzymet. If dywaOt ynteu. 
"Ymendigeit annOar da6 hanbyd gOaeth byth yd 
ymdaaf gan annOaeret. mal dal cleheren ym toftes 
yz haearn gOennCynic hOnn. boet ymendigeit y gof 



825 J Ikulbwcb anb I wen. 119 

ae digones. 2ir eingon y digonet arnei moz doft yO. 
dOeft aozugant ynof honno heuyt yn ty guftennin 
heuffaOz. f i eil dyd gan uaOzed. agyzru g6iO grib 
ymyOn gOall y doethant yz gaer ac y myOn yz neuad^ 
Jpywedut aozugant. yfpadaden penn kaOz. dyzo in dy 
uerch dios y hengOedi ae hamwabyz y titheu aedOy 
gares. He onys rody dy angheu ageffy amdanei. 
IfdywaOt ynteu. HI aephedeir gozhenuam. aephed- 
war gozhendat. yffyd vy6 ettwa. reit y6 im ymgyghoi 
acOynt. ^ybi itti hynny heb Oynt. a6n ynbOyt. 
Mai y kyuodant kymryt aozuc ynteu yzeil Hech waeO 
aoed ach ylaO. aeodif areuhol. 3,e aruoll aoiuc 
MenO mab teirgOaed. ae odif ynteu ae wan yn alauon 
y d6y uron. hyt pandardaOd yz meingeuyn aHan. 
'Ymendigeit annwar daO heb ynteu ^ maldala gel 
bendoll ym toftes yz hayarn dur. JPoet ymendigeit 
yffoc yberOit yndi argof ae digones moz doft yO. 
pan elOyf yn erbyn allt atuyd ygder dOyuron arnaf 
weithon. achyllagOft. amynych lyfuOyt. ^erdet 
aozugant h6y y eu bOyt. 3, dyuot y trydyd dyd yz 
Ilys. "^ dywaOt yfpadaden pennkaOz. !^a faethutta 
vi bellach onyt dy uarO auynny. ||ae vygOeiffon. 
dyzcheuGch y ffyzch vy aeleu a fyzthOys ar aualeu 
vy Hygeit hyt panngaffOyf edzych ar defnyd uyndaO. 
Ryuodi aozugant hOy. 3.c ual y kyuodant. kymryt 
aozuc yfpadaden pennkaOz ya ejj- trydyd IlechwaeO 
g^OennOynnic. ac odif ar eu hoi. He aruoll a ozuc 
culhOch. ae odif ynteu ual y rybuchei. <3.e wan trOy 
aual y lygat hyt pan aeth trOy y wegil allan. "^men- 
digeit anwar daO. hyt tra ymgatter ynvyO hanbyd 



120 Ikulbwcb anb <S>lwen. [826. 

gwaeth diem vy Hygeit panelwyf ynerbyn gOynt. ^ * 
berwi awnant. atuyd gal penn aphendzo arnaf 
ar ulaen pob Iloer. Joet emendigeit ffoc yt gOeirOyt 
yndi. maldalaki kanderaOc y6 gennyf malymgOant 
yi hayarn gOennOynnic hOnn. f|ynet onadunt yeu 
bOyt. Inannoeth ydoethant yzllys. He y dywedaffant. 
na faethutta ni beHach. namyn anaf ac adoet. a 
merthyiolyaeth yffyd arnat. ac auo mOy os mynny. 
Jyzo inn dy uerch. aconys rody ti ageffy dyagheu 
ymdeni. Mae yneb yffyd yn erchi vy merch L dos 
yma lie ydymwelwyf athi. l[adeir a dodet y danaO 
wyneb yn wyneb ac ef. 

YdywaOt yfpadaden penn kawr. ae ti a eirch 
uy merch i. f|i neD y kulhwch. ret a uyn- 
naf gennyt na wnelych waeth no gOir arnaf. 
}Pan gaffOyf anottOyf arnat ti. titheu a geffy vy merch~ 
ti agehy ynllawen heb ykulhOch^ notta yz hynn a 
vynnych. l|odaf heb ynteu. awelydi y garth maOi 
dzaO. dOelaf. JiwreidaO hOnnO ozdayar auynnaf 
ae lofgi ar wyneb y tir. hyt pan uo yn He teil ida6~ ae 
eredic ae heu yn undyd ae uot yn aeduet. a hynny 
gouot undyd. 8c oz gOenith hGnnG-ftftk y mynnaf i 
gOneuthur bOyt a Hynn tymeredic yth neithaOz di ti 
am merch i. J[ hynny oil auynnaf ywneuthur yn un 
dyd. 1|a6d y6 gennyf kaffel hynny. kyt tybyckych 
di nabo ha6d. ^yt keffych hynny yffyd ny cheffych. 
amaeth a amaetho y tir hOnnO nac ae digonho moi 
dyzys yO nyt oes. namyn amaethon uab don. nydaO 
ef oeuod y gennyt ti. nyellyditheu dieis arnaO ef. 
HaOd y kaffafi hynny kyt tebyckych di nabo haOd. 



827 J Ikulbwcb anb <S>lwen. 121 

Kyt keffych ditheu hyny yffit naf keffych. douannon 
uabdon y dyuot ypenn y tir y waret yz heyzn^ ny 
wna ef weith oe uod namyn y urenhin teithiaOc. ny 
elly ditheu dzeis arnaO ef. 1|aGd yO gennyf i hynny. 
Kyt keffych di hynny. yffit naf keffych. $eu ychen 
gOlwlyd wineu yndeu gytpzeinyaOc yeredic ytir 
dyzys dzaO yn wych. nys ryd ef oe uod. ny eHy ditheu 
* (dz)eis arnaO ef. l|awd yO gennyf i kaffel hynny. 
\yt keffych hynny yffit naf kaffy. "J melyn gOann- 
Oyn. ar ych bzych yn deu gyt bzeinaOc auynnaf auyn- 
naf. HaOd yO gennyfi kaffel hynny. kyt keffych 
hynny yffit naf keffych. J)eu ychen bannaOc. yTIeiH 
yffyd ozparth hOnt yz mynyd bannaOc. ar Hall oz parth 
yma. aceudOyn ygyt a dan yz un aradyz. JSef yO y 
rei hynny. nynnyaO. apheibaO arithOys du6 yn ychen 
am y pechaOt. 1|aGd yO gennyf kaffel hynny. Ityt 
keffych hynny yffit naf keffych. clwely di y keibedic 
rud diaO. Oelaf. Jan gyuaruum gyffeuin amam 
y uoiOyn honno. yd hewyt na6 heftaOz Ilinat yndaO na 
du na gOyn ny deuth o honaO ettwa. J[r meffur hOn- 
nO yffyd gennyfi ettwa. ar Ilinat hOnnO a uynnaf i y 
gaffel y heu yny tir newyd diaO. hyt pan uo ef auo 
pennlliein gOynn am penn uym merch i ar dy neithaOz 
di. T|a6d yO gennyf kaffel hynny kyt tebyckych di 
nabo ha6d~ \yt keffych di hynny yffit naf keffych^ 
Hel auo chwechach na6 mod no mel kynteit. heb 
wychi ac heb wenyn yndaO a vynnaf y vzagodi y 
wled. I|a6d yO gennyf kaffel hynny. Kyt tebyckych 
di nabo haOd. Kib HOyz uab HOyzyon yffyd bennHat 
yndi. Kan nyt oes leftyz yny byt adalyo y Ilyn kadarn 



122 Ifculbwcb anb <>lwen. [828. 

hOnnO. namyn hi. nys keffy di hi oe uod ef. ny elly 
ditheu dzeis arnaO ef. I|a6d y6 gennyf kaffel hynny 
kyt tebyckych na bo ha6d. kyt keffych hynny. yffit 
naf keffych. MOys gOydneu garanhir. kyt delei y byt y 
gyt bop trinaO wyz. y bOyt avynno paOb Ozth y uryt a 
geiff yndi. mi a vynnaf vOytta o honno y nos y kyfco 
vym merch gennyt. nys ryd ef oe uod y neb. ny elly 
ditheu y dzeiffaO ef. 1|a6d y6 gennyf gaffel hyny kyt 
tybyckych di nabo haOd. 1[yt kefFych hynny. yffit 
naf keffych. (iozn gOlgaOt gogodin y wallaO arnam y 
nos honno~ nyfryd ef oe uod ny elly ditheu y dzeiffaO 
ef. I|a6d y6 gennyf kaffel hynny. kyt tebyckych na 
bo haOd. Kyt keffych hynny yffit naf keffych. Welyn 
teirtu ymdidanu y nos honno. * panuoda gan dyn 
canu awna e hunan. pan uynner idi tewi hi a teu. a 
honno nyfryd ef oe uod. ny elly ditheu dieis arnaO ef. 
1|a6d yO gennyf kaffel hynny. Kyt tebyckych na bo 
haOd^ l[yt keffych hynny yffit naf keffych. )Peir 
diOznach wydel. maer odgar mab aed bzenhin iwerd- 
on. y uerOi bOyt dyneithaOz. !^awd yO gennyf 
kaffel hynny kyt tebyckych nabo haOd. ^yt keffych 
hynny yffit naf keffych. IJeit ymi olchi vympenn ac 
eiHaO uymbaraf. yfkithyz yfkithyzwyn penn beird a 
uynnaf y eiHaO ym. ny hanOyf well ohonaO onyt yn 
vyO y tinnir oe penn. I|a6d y6 gennyf kaffel hynny 
kyt tebyckych nabo haOd. kyt keffych hynny. yffit 
naf keffych.- l|yt oes ynybyt ae tynho oe penn 
namyn odgar mab aed bzenhin iwerdon. 1|aGd yO 
gennyf kaffel hynny. l[yt keffych hynny yffit naf K. 
t ymdiredaf y neb ogadO yz yfkithyz namyn -y 



829.] Hwlbwcb ant) <>lwen. 123 

gado o pzydein. trugein cantref pzydein yffyd y dan- 
a6 ef~ ny daO ef oe uod oe deyznas. ny elly ditheu 
dzeis arnaO ynteu I|a6d y6 gennyf kaffel hynny kyt 
tebyckych nabo haGd- l[yt keffych hynny yffit naf 
keffych. !^eit yO ym eftynnu uymbleO Ozth eillaO ym. 
nyt eftOng vyth ony cheffir gwaet y widen ozdu. 
merch y widon ozwenn o pennant gouutyggOzth- 
tir uffern. 3|a6d y6 gennyf kaffel hynny. kyt tebyc- 
kych na bo h"a. kyt K. Tijy mynnaf y gOaet onyt yn 
dOym y keffych. nyt oes leftyz yny byt a gattwo gOres 
y ITynn a dotter yndaO. namyn botheu gOidolwyn gozr 
agatwant gOzes yndunt. pan dotter yny dOyzein yndut 
y Ilynn. hyt pan deler yz gozIIeOin. nys ryd ef oe uod. 
ny ellyditheu ydzeiffaO ef. 1|a6d yO gennyf =t cet"a^ 
!^yt K. Itefrith awhennych rei. nyt aruaeth kaffel 
Hefrith y baOp nes kaffel botheu rinnon rin barnaOt 
ny fura uyth Ilynn yndunt. nys ryd ef oe uod y neb 
ny elly ditheu dzeis arnaO eL 1|a6d yO genyf K. 
^yt keffych h*\, !^yt oes yny byt crib agOeHeu y 
galler gOzteith uyggOallt ac Oynt rac y rynnet. namyn 
* ygrib ar gweHeu yffyd y rOng deugluft tOzch trOyth 
mab tared wledic. nys ryd ef oe uod t ceta~ "^aOyd 
yO gennyf. kyt keffych. h. t c. f yhelir tOzch 
trOyth yny gaffer dzutwyn keneu greit mab eri. I|a6d 
yO. kyt kefT, !^yt oes yny byt kynTTyuan adalyo 
arnaO. namyn kynllyuan kOzs cant ewin. !^aOd yO g". 
kyt kefT. h"^ ^ytoeftozch yny byt adalhyo y 
gynllyuan. namyn tozch canhaftyz canllaO. I|a6d t c". 
kyt keffych hynny yffit naf keffych ~ ^adOyn kilyd 
canhaftyz y dala y doich gyt ar gynllyuan. *a6d y<>. 



124 Ikulbwcb anb Iwen. [830. 

Kyt Ic. t c*~ Nyt oes yny byt kynyd a digono kynnyd- 
yaeth arki hOnnO. onyt mabon mab modzon. aduc- 
pOyt yn teir noffic yOzth y vam. ny wys padu ymae. 
na pheth yO ae byO ae marO. I|a0d yO. Kyt K t c. 
(UOynn mygdOn march gOedO kynebzOydet yO athonn. 
y dan vabon yhela ytOzch trOyth. nyfryd ef oeuod. 
=tc. !faOdyOg . K. ^effych. h\ ^ycheffir mabon 
uyth kany wys patu y mae. nes caffel eidoel y gar 
kyffeuinmab aer. kanys diuudyaOc uyd yny geiffaO. 
y geuynderO yO. 3|aOd t c~ Kyt E. darfclit wydel 
pennkynyd iwerdon yO. ny helir tOich trOyth vyth 
hebdaOc. ^aOd yO. Kyt K. ^ynllyuan ouaryf diffull 
uarchaOc. kanytoes adalhyo y deu geneuhynny. na- 
myn hi. He ny ellir mOynnyant a hi. onyt ac ef yn 
vyO y tynnir oe uaryf. aegnithyaO achyHellbzenneu. 
nyat oeuywyt gOneuthur hynny ida6~ ny mOynha 
hitheu yn uarO kanys bzeu vyd. !^aOd yO. Kyt 
keffych hynny. =t c- !fyt oes kynyd yny byt adalyo 
y deu geneu hynny. namyn kynedyz wyllt mab hettOn 
glafyiaOc. gOyTItall naO mod y6 hOnnO noi gwydlOdyn 
gOylltaf yny mynyd. nyf keffy di ef byth. na merch 
inneu nyf keffy. !^aOd yO g. Kyt keff"^ ^y helir 
tOzch trOyth nef kaffel gOynn uab nud. arydodes du6 
aryal dieuyl annOuyn yndaO rac reOinnyaC y bieffen. 
ny hebkoair ef odyno. !aOd y6. Kyt. K. !^yt oes 
uarch yny byt adycko y wynn yhela tOzch trOyth. 
namyn du march mozo oeruedaOc. ]|aOd yO. Kyt. 
K. IT. * T|es dyuot gilennhin urenhin ffreinc. ny helir 
tOich trOyth vyth hebdaO. Hagyi yO idaO adaO y deyzn- 
af yz ot ti. ac ny daO ef vyth yma. ^aOd yO. Kyt K. 



830 J Ikulbwcb anb <>lwen. 125 

* c*. ^yhelir tOzch trOyth vyth heb gaffel mab alun 
dyuet. gell|nyng0z dayO hOnnO~ 1|aOd yO. kyt. 
t cet"a- l|y helyz tOzch trOyth vyth nes caffel anet ac 
aethlem. kynebrOydet ac awel wynt ynt. ny ellyngOyt 
eiryoet arlOdyn nyfledynt. I|a0d t c. kyt keffych 
h. Arthur ae gedymdeithon y hela tOzch trOyth. gOz 
kyuoethaOc yO. flc ny daO ef yzot ti. ny elly ditheu 
dzeis arnaO ef. !|aOd. =t c". Kyt. Ic. t c". !f yellir 
hela tOzch trOyth vyth nef kaffel bOlch a chyuOlch. a 
syuOlch. meibon kilyd kyfuOlch^ wyzyon kledyf 
diuOlch. teir gozwenn gOenn eu teir yfcOyd. tlni 
gouan gOan eu trigOaeO. lui benyn byn eutrichled- 
yf. las. ileiffic dleiffac. eu tri chi. all. duall 
auall. eu tri meirch. ^OyzdydOc. a J)zOcdydOc. 3, 
IlOyzdydOc. eu teir gOzaged^ ch agaram. adiafpat. 
eu teir gOzeichon., ^Jiluchetc, a vynet. Sic eiffiwet. eu 
teir merchet. J)zOc. 8gOaeth. & gOaethaf oIT^ eu teir 
mozOyn. ^ trywyz hynny aganant eu kyzn. clphaOp 
ozrei ereill adiafpedant^ yny debycko paOb dygOyd- 
aO y nef ar ydayar. 1|aOd yO t c. kyt. K. ledyf 
Oznach gaOz- nyledir vyth. namyn ac ef. nys ry ef 
oeuod nacarwerth nac ynrat. nyeHy ditheu dzeis 
arnaO ef. T|aOd yO. t c. kyt keffych ~ Qnhuned heb 
gyfcu nos ageffy yn keiffaO hynny. ac nys keffy. am 
merch inneu nyf keffy. |eirch agaffaf Ineu amarch- 
ogaeth. amharglOyd gar arthur ageiff imi hynny oil. 
ath verch ditheu a gaffaf i. ath eneit a golly ditheu. 
^erda nu ragot^ nyozuyd arnat nabOyt nadillat ym 
merch i tra geiffych hynny. 8 phangefTych hynny 
oil oz anoetheu. vy merch inneu ageffy yn ueu itt. 




Ikulbwcb anfc <>lwen. [831. 

a ozugant hOy y dyd hOnnO educher. 

ynyuyd kaer uaOz awelynt~ vOyhafozbyt. 

^achafOzdu mOy oed nothrywyz y*nybyt 
hOnn yndyuot ozgaer. flc ydywedaffant Oynteu 
OzthaO. )Pan deuy di Oz. ozgaer awelwch chOi racco. 
JPieu ygaer heb Oynt~ f|eredic awyz yOch chOi. nyt 
oes yny byt ny wypo pieu y gaer honn. Oznac gaOz 
bleu, JPyuoesyffyd yofp apheHennic ydifkynnu 
yny gaer honn. T^a. unben duO ach nodho. nydeuth 
gOeftei eiryoet o honei ae vywyt gantaO. ny edir neb 
idi namyn adycko ygerd gantaO. Kyzchu y pozth a 
ozugant. JpebygOzhyz gOalftaOt ieithoed. aoes bozth- 
aOz. es. a thitheu ny bo teu dy dauaOt yth benn. 
pyrac y kyuerchy di. clgoz y pozth. l|ac agozaf. ]^y 
yftyz nas agozy di. KylleU aedyO ymbOyt aHynn ym 
bual. ac amfathyz yn neuad Oznach ga6z~ namyn y 
gerdaOz adycko ygerd ymyOn nyt agozir yma heno 
beHach. Hebykei yna^ "YpozthaOz y mae kerd gen- 
nyfi. JPagerd yffyd gennyt ti. IfflipanOz cledyueu 
gozeu yny byt Oyf i. ||i aaf y dywedut hynny y Oz- 
nach gaOz. ac adygaf atteb itt. Jyuot aozuc ypozth- 
a6z y myOn. ac y dywaOt Ornach OzthaO. hwedl- 
eu pozth y gennyt., "Iff ydynt gennyf kyweithyd yf- 
fyd yndzOs ypozth auynnynt dyuot ymyOn. aouyn- 
neift di aoed gerd gantunthOy. ouynneis heb ef. 
JLc uno nadunt adywaOt gOybot yflipanu cledyueu 
ohonaO ynda. a?oed reit ynni Ozth hOnnO. "ffgOers 
yd Oyf ynkeiffaO aolchei vygcledyf. ac nys keueis. 
@at hOnnO y myOn. kan oes gerd ganthaO. Jyuot 
aozuc ypozthaOz ac agozi ypozth. 9 dyuot kei ymyOn 



832 J Ikulbwcb anfc <S>lwen. 127 

ehun. a chyuarch gOell aozuc ef y Oznach gaOz~ 
Ijjadeir adodet ydanaO geyz bzon gOznach. JLc y 
dywaOt Omach OzthaO. HaOz ae gOir adywedir arnat 
ti. ygOdoft yflipanu cledyveu. ||i aOnn hynn ynda 
heb y kei. JpOyn cledyf Oznach awnaethpOyt attaO. 
![ymryt agalen gleis aozuc kei y dan y geffeil. clgouyn 
oz deii p6y oed ozeu gantaO~ ae gwynfeit ae grOmfeit. 
YzhOnnauoda gennyt ti malpei teu uei gOna ar- 
naO. dlanhau aozuc banner y HeiH gyHell idaO~ ae 
rodi ynylaO aozuc. clreinc dyuod di hynny. * ed 
gOell genhyf noc yffyd ym gOlat pei bei oil ual hynn. 
Jpyhed abeth bot gOz kyftal athi heb gedymdeith. 
iaOzda ymae ymi gedymdeith. Kynnydycko y 
gerd hon~ "fby yO hOnnO. aet y pozthaOz allan. ami 
adywedaf idaO y arwydon. ^enn y waeO adaO yar 
ybaladyz. 3,c yffef adygyzch y gOaet yar ygOynt. 
ac adifkyn ar y paladyz eilweith. agozi y pozth a 
wnaethpwyt. a dyuot bedwyz y myOn. ac ydywaOt 
kei. BudugaOl yO bedwyz. kynny wypo y gerd honn. 
J)adleu maOz a uu gan y g6yz aoed aHan am dyuot 
bedwyz a chei y myOn^ ^Idyuot gOas ieuanc oed gyt 
ac Oynt y myOn. vn mab cuftennin heuffaOz. JSef 
aOnaeth ef ae gedymdeithon ygglyn OzthaO dyuot 
dzos y teir katlys hyt pann yttoed y myOn y gaer. 
"Y dywedaffant ygedydeithon Ozth uab cuftennin. 
ti aozugoft hynn. gozeu dyn Oyt. JLc o hynny allan 
y gelwit ef gozeu <x>ab cuftennin. GOafcaru aozugant 
Oy y eu Ilettyeu. mal y keffynt Had eu Ilettywyz. heb 
wybot yz kaOz. J[ cledyf a daruu y Ozteith. ae rodi 
aozuc kei yn IlaO Oznach gaOz. ymalphei yedzych 




128 Ikulbwcb anfc <S>lwen. [833. 

a ranghei y uod idaO y gOeith. ac y dywaOt y kaOz. 
$a yO y gOeith. a ranc bod yO gennyf. "J[ dywaOt 
kei. dy wein di a lygrOys dy gledyf. dyzo di y mi 
y diot y kyTIell bzenneu o honei. JLc y wneuthur 
ereiH o newyd idaO~ JL chymryt y wein o honaO. 
ar cledyf yny IlaO arall. 1 dyuot o honaO uch 
penny kaOz mal pei y cledyf adottei yny wein. 
Ifoffot aozuc ynteu ympenn ykaOz. a Had y benn 
yergyt yarnaO. JiffeithaO ygaer. a dOyn a 
vynnaffant ozda ar tlyffeu. J[c ygkyuenu yi un- 
dyd ym penn y vlCydyn y deuthant y lys arthur. 
achledyf Oznach gaOz gantunt 

wedut aOnaethant y arthur y ualydaruu 
udunt. Jtrthur a dywaOt. Pabeth yffyd 
iaOnaf y geiffaO gytaf 01 annoetheu hynny. ^aOn- 
af yO heb Oynteu keiffaG Mabon uab modzon. ac 
nyt kaffel arnaO nes kaffel eidoel uab aer y gar. 
yn gyntaL ^yuodi a ozuc arthur a milwyz ynys 
pzydein gantaO y geiffaO eidoel. a dyuot aoiugant 
hyt yn rackaer glini ynylleydoed eidoel ygkarch- 
ar. Jleuyll aozuc glini ar vann ygaer. acydywaOt. 
Arthur py holydi y mi pzyt nam gedy yny tarren 
honn. nyt da im yndi ac nyt digrif. nyt gOenith. nyt 
keirch im. kynny cheiffych ditheu wneuthur cam 
im. Arthur adywaOt. ^ytyzdzOc itti ydeuthumi 
yma. namyn y geiffaO y karcharaOz yffyd gennyt. Mi 
arodaf y carcharaOz ittiac ny darparyffwn yrodi y 
neb. yic ygyt a hynny vy nerth am pozth a geffy 
di. f gOyz adywaOt Ozth arthur. arglOyd dosdi 
adzef ny elly di uynet ath lu y geiffaO peth moz uan 




""" \j 

uw yftlliw ufluttf. Slvrtniv 




wf w 

(u'iflrtii mahMi urtt inoouMi. 



Wfr vtvifl^i, dovti0f tf^t 



Vrttw y #UT, ac^f (ban r: 



uvr j)flH*wH) uvt fer ifrti w . 

' aim im 

rtJiMit^mt:():(f ittu 
tiittmt ymu .umitim vfi^< 

, mt mvtttl 



834 J IRulbwcb anfc Ivoen. 129 

ar rei hynn. Arthur a dywaOt. dOzhyz gOalftaOt 
ieithoed itti y mae iaOn mynet yz neges honn. |fz 
holl ieithoed yffyd gennyt. a chyfyeith 6yt ar rei 
ozadar ar anniueileit. JJidoel ittiymae iaOn myn- 
et y geiffaO dy geuynderO y6. gyt am gOyz i. 1[ei 
abedwyz. gobeith * yO gennyf y negef yd eloch 
ymdanei y chaffel. JjOch im yz neges honn. ^erdet 
clozugant racdunt hyt att vOyalch gilgOzi. douyn 
aozuc gOzhyz idi yzduO aOdoft ti dim yOzth uabon 
uab modzon. aducpOyt ynteir noffic odyrOng y vam 
arparet. ^uOyalch adywaOt. pandeuthumi yma 
gyntaf. eingon gof aoed yma. a minneu ederyn 
ieuanc oedOn. ny wnaethpOyt gOeith arnei. namyn 
trauu uyggeluin arnei bob ucher. HediO nyt oes 
kymmeint kneuen o honei heb dzeulaO. dial du6 arnaf 
ochigleu i dim yOzth ygOz aovynnOch chOi. JPeth 
yffyd iaOn hagen. adylyet ymi y wneuthur ygen- 
nadeu arthur mi aegOnaf. Kenedlaeth vileit yffyd 
gynt rithOys du6 no mi. mi aaf yn gyuarwyd ragoch 
yno. |pyuot aozugat hyt ynlle yd oed karO redynure. 
KarO redynure yma ydoetham niattat. kennadeu 
arthur kany Odam aniueil hyn no thi. dywet. awdoft 
di dim yOzth uabon uab modzon. aducpOyt yndeir 
noffic y Ozth y uam. ^ karO adywaOt. JPandeuthumi 
yma gyntaf. nyt oed namyn vnreit oboptu ympenn. 
ac nyt oed yma goet namyn un o gollen derwen. ac 
ytyfwys honno yndar can keing. 8c ydygOydOys 
ydar gOedy hynny. ahediO nyt oes namyn Oyftyn 
coch o honeL ^z hynny hyt hediO yd 6yf i yma. ny 
chigleu i dim oz neb aouynnOch chGL jfy'm'i hagen 

K 



130 IRulbwcb anb <>lwen. [835. 

auydaf gyfarOyd yOch * kanys kennadeu arthur yOch 
hytlle ymae aniueil gynt arithOys duO no mi. Jyuot 
aozugant. hyt He ydoed cuan cum kaOlOyt. cuan c6m 
caOlOyt yma ymae kennadeu arthur. clOdoft di dim 
yOzth vabon vab modzon aducpOyt t c"~ f ei afgOypOn 
mi aedywedOn. yandeuthum i yma gyntaf. y cOm 
maOz awelOch glynn coet oed. Sic ydeuth kenedlaeth 
o dynyon idaO. ac y diuaOyt. ac y tyuOys yz eil coet 
yndaO. clr trydyd coet y6 hOnn. aminneu neut ydyd- 
ynt yn gynyon boneu vy efgyll. yz hynny hyt hediO. 
ny chiglefi dim oz g6z aouynnOch chOL Mi hagen 
auydaf gyuarwyd y genadeu arthur. yny deloch hyt 
He ymae yzanniueil hynaf yffydynybyt hOnn. a 
mOyaf adzeigyL eryz gOern abOy. iOzhyz adywaOt. 
Jlryz gwern abOy ni adoetham gennadeu arthur 
attat. youyn itt a Gdoft dim y Ozth vabon uab modzon 
a due t c , ""jffzeryz adywaOt. Mi adeuthum yma yz 
yfpel! o amfer. aphanndeuthum yma gyntaf. ||aen 
a oed ym. ac yar y benn ef ypigOn yfyz bop ucher. 
weithon nyt oes dyznuedyny uchet. yz hynny hyt 
hediO ydOyfi yma. 8cny chiglefi dim yOzth ygOz 
aouynnOch chOi. onyt un treigyl yd euthum ygeiffaO 
uymbOyt hyt ynllynn Hy6. Jtphanndeuthum i yno 
y TIedeif uygcryuangheu y my6n ehaOc o debygu bot 
vymbOyt yndaO wezs vaOz. ScytynnOys ynteuui hyt 
yz affOyf. hyt pann uu abzeid im ymdianc y gantaO. 
jief aOneuthum inheu mi am [836] holl garant myn- 
et yggOzyf OzthaO y geiffaO ydiuetha. gennadeu a, 
yzrOys ynteu y gymot ami. adyuot aozuc ynteu 
attafi. ydiot dec tryuer adeugeint oegeuyn. onyt 



837 J Ikulbwcb anb <>lwen. 

ef awyz peth oz hynn ageiffOch chOi. ny Onn i neb 
aegOypOc, Mi hagen auydaf gyuarOydyOch hyt He 
ymae*, Jpyuot aozugant hyt He yz oed. |)ywedut 
aozuc yz eryz. JJhaGc Ilyn IliO mi adeuthum attat. 
gan gennadeu arthur youyn aOdoft dim yGzth vabon 
nab modzon aducpOyt ynteir noffic yOzth yuam. 
If gymeint awypOyf i mi ae dywedaf. dan bob IlanO 
ydaf i arhyt yz auon uchot hyt pandelOyf hyt ym 
ach mur kaer loyO. ac yno y keueis i. ny cheueis eir- 
moet odzOc ygymeint. ac mal ycrettoch doet un ar 
uyndOy yfgOyd i yma o honaOch. ac yfef ydaeth 
ardOy yigOyd yi ehaOc. kei a gOzhyz gOalftaOt ieithoed. 
J[c y kerdaffant hyt pann deuthant am y uagOyz ar 
karcharaOz. ynyuyd kOynuan agriduan aglywynt am 
yuagOyzacOy. Ozhyz adywaOt. padyn agOyn yny 
maendy hOn, i aOz yffit le idaO y gOynaO yneb 
yffyd yma. Mabon uab Modzon yffyd yma ygcarch. 
ac ny charcharOyt neb kyn doftet yn IIOzO carchar 
ami. na charchar Hud IlaO ereint. neu garchar greit 
mab eri. es obeith gennyt ti ar gaffel dy ellOng ae 
yz eur ae yz aryant ae yz golut pzeffennaOl. ae yz 
catwent ac ymlad. If gymeint o honof i a gaffer 
ageffir dzGy ymlad. "fmchoelut o honunt Oy odyno. 
adyuot hyt * lie yd oed arthur. Jpywedut o honunt 
y He yd oed mabon uab modzon ygkarchar. OyffyaG 
aozuc arthur milwyzyzynys honn. amynet hyt 
ygkaerloyO ylleydoed mabon ygkarchar. Mynet 
aozuc kei abedwyz ardOy yfcOyd y pyfc. tra yttoed 
vilwyz arthur yn ymlad ar gaer. rOygaO o gei y uagOyz 
a chymryt y carcharaOz ar y geuyn. He ymlad ar gCyz 

K 2 




132 Ikulbwcb anfc Iwen. [837 b. 

ualkynt ar gOyz. Jit ref ydoeth arthur amabon 
gantaO yn ryd~ ~ 

ywedut aozuc arthur. beth laOnhaf weithon 
y geiffaO yn gyntaf 01 annoetheu. ^aOnhaf 
yO keiffaO deu geneu gaft rymhi. awys heb yzarth ur 
padu ymaehi. ^mae hebyzun yn aberdeugledyf. 
Jyuot aozuc arth" hyt ynty tringat yn aber cledyf. 
A gouyn aozuc OzthaO. aglyweift ti yOzthi hi yma. 
JPyrith ymae hi. "Ifnrith bleidaft heb ynteu. 3,e 
deu geneu genthi yd ymda. l|i a ladaOd vy yfgrybul 
ynvynych. ac ymae hi iffot ynaber cledyf ymyOn 
gogof. Sef aozuc arthur gyzru ym pzyt wenn y long 
ar uoz. He ereiH ar y tir y hela yz aft. 3,e chylchynu 
uelly hi ae deu geneu. EC eu dat rithaO o duO y arth ur 
yneurith ehunein. wafcaru aozuc IIu arthur bob 
un bob deu 

Hd ual ydoed gOythyz mab greidaOl. dydgOeith 
yn kerdet dzos vynyd. y clywei leuein agrid- 
ua girat. clgarfcon oed euclybot. ftchub aozuc ynteu 
parth ac yno. He malydeuth yno * difpeilaO cledyf 
awnaeth. 8 Had y tOynpath Ozth ydayar. ac eydiffryt 
uelly rac ytan. Sic ydywedaffant Oynteu OzthaO^ 
J)6c uendyth duO ar einym gennyt. ar hynn ny allo 
dyn vyth ywaret. ni adoOn ywaret itt. I|6ynt6y 
wedy hynny adoethant arnaO heftaOz Hinat. anodes 
yfpadaden pennkaOz ar culhOch yn ueffuredic oil heb 
dim yn eiffeu o honunt eithyz un Hinhedyn. ar moz- 
grugyn cloffadoeth ahOnnO kynnynos~ 

yttoed gei abedwyz yn eifted ar benn pum- 
lumon. argarn gOylathyz ar wynt mOyaf yny 




837 c.] ikulbwcb anb Iwen. 133 

byt. echych aOnaethant yneukylch. ac 6ynt aOelynt 
vOc ma6z parth ardeheu ympeH yOithunt heb dzoffi 
dim gan y g6ynt~ lc yna y dywaOt kei. myn TIaO 
vyngkyueillt. fylldy racco tan ryffOz. JfryffyaG a 
ozugant parth ar mOc. a dyneffau parth ac yno dan 
ymardifgOyl obeli, yny uyd diHu? uareuaOc yndeiuaO 
baed coet. Hyna hagen yryffOz mOyaf aochelaOd 
arthur eiryoet. 1|eb y bedwyx yna Ozth gei. 3,e hat- 
waenoft di ef. atwen heb y kei. Ityna dillus uarruaOc. 
nyt oes yny byt kynHyuan adalyo dmtwyn, keneu 
greit uab eri. namyn kynllyuan ouaryf y gOz awely 
di racko. clc ny mOynhaa heuyt onyt yn vy6 y tynnir 
achyllellpzenneu oe uaraf. kanys bzeu uyd ynuarO. 
||ae ankynghcu ninneu 6zth hynny heb ybedwyz. 
adOnef heb y kei y yffu ywala <n kic. agOedy 
hynny kyfcu aOna. Wza yttoed ef yn * hynny y 
buant Oynteu yngOneuthur kyltellbienneu. JanOybu 
gei yndiheu y uot ef yn kyfcu. gOneuthur poll aozuc 
danydzaet mOyhaf yny byt. atharaO dyznaOt arnaO 
anueitraOl y ueint aoauc. Sewafcu ynypOTI hyt pan 
daroed udunt y gnithiaO ynHOyx ar kyllellbzenneu y 
uaryf. agOedy hynny ylad yngObyl. J[codyna 
ydaethant elldeu hyt ygkelli wic ygkernyO. adiyn- 
ITyuann ouaryf dillus uaruaOc gantunt^ aerodi a 
oiuc kei yn IlaO arthur. ^c yna y kanei arthur yt 
eglyn hOnn. ^ynnllyua aozuc kei. o uaryf dillus 
uab eurei. pei ^ach dy angheu uydei^ JLc am hynny 
y fozres kei hyt pan uu abzeid yuilwyz yz ynys honn 
tangneuedu y rOng kei ac arthur. JLc eiffoes nac yt 
anghyfnerth ar arthur^ nac y* Had y wyz. nyt ymyz- 



134 IRulbwcb anb <S>lwen. [837 d. 

rOys kei yn reit gyt ac ef o hynny allan. jlc yna y 
dywaOt arthur. J?eth iaOnaf weithon ygeiffaO 01 
annoetheu. ^aOnaf yO keiffaO dzutwyn keneu greit 
uab eri. ^ynno hynny ychydic ydaeth creidylat 
uerch lud laO ereint gan wythyx mab greidaOl. a 
chynn kyfcu genthi dyuot gOynn uab nud ae dOyn 
y treis. ^ynnuIIaO Hu o wythyz uab greidaOl. 2, dyuot 
y ymlad a gOynn mab nud. a gomot o wyn^ a dala 
greit mab eri. aglinneu eil taran. a gOigOft letlOm. 
a dyfnarth y uab. a dala o penn uab nethaOc. a 
nOython. achyledyz wyllt yuab. a Had nOython aoxuc 
adiot y gallon. achymheH arkyledyz yffu callon y 
dat. Ac am hynny ydaeth kyledyz yggOyTIt. lybot 
o arthur hynny. 1 dyuot hyt ygogled. adyuynnv 
aozuc ef gOynn uab nud attaO. * agellOng y wyzda 
y gantaO oe garchar. a gOneuthur tangneued y rOng 
gOynn mab nud agOythyz mab greidaOl. jlef tang- 
neued awnaethpOyt. gadu y uoaOyn yn ty y that yn 
diuOyn ozdOybarth. J[c ymlad bobduO kalan mei 
uyth hyt dyd bzaOt 01 dyd hOnnO aHan. y rOng gOynn 
agOythyz. 9run aoiffo onadunt dydbzaOt kymeret 
yuozOyn. JtgOedy kymot ygOyzda hynny uelly. y 
kauaf arthur mygdOn march gOedO~ 8 chynnHyuan 
cOzs cant ewin. KOedy hynny ydaeth arthur hyt 
ynllydaO. amabon uab mellt gantaO. agOare gOallt 
euryn ygeiffaO deugi glythmyz lewic. JlgOedy eu 
kaffel ydaeth arthur hyt yggozllewin iwerdon y 
geiffaO gOzgi feueri. He odgar uab aed bzenhin iwerdo 
gyt ac ef. He odyna yd aeth arthur yz gogled. ac y 
delis kyledyz wyllt. He yd aeth yfkithyiwynn penn- 



837 e.] Ikulbwcb anb <>lwen. 135 

beid. 8c ydaeth mabon mab meTIt adeugi glythuyz 
ledewic ynylaO. adzutwyn geneu greit mab eri. ac 
yd aeth arthur e hun yz erhyl. 8 chauall ki arthur 
ynylaO. Jlc yd efgynnOys ka6 obzydein arlamrei 
kaffec arthur. ac achub yz kyfuarch. JLc yna y kym- 
erth kaO obzydein nerth bOyeTIic. acynwychyz 
trebelit y doeth ef yz baed. EC y holldes y benn yn 
deu banner. Jtchymryt aoz c kaO yz yfgithyz. l|yt 
ykOn anottayffei yfpaden argOlhOch aladaOd ybaed. 
namyn kauall ki arthur ehun, 

HdOedy Had yfgithyzwyn bennbeid yd aeth ar- 
th ur aeniu er hyt yngkelli * wic yngkernyO. 
ac odyno ygyzrOys menO mab teirgOaed yedzych 
a uei y tlyffeu y rOng deugluft tOzch trOyth. rac fal- 
wen oed uynet yymdaraO ac ef. ac onybei y tlyffeu 
gantaO. diheu hagen oed y uot ef yno. l|eur daroed 
idaO diffeithaO traean iwerdon. Uynet aozuc menO 
yymgeis ac Oynt. ^efygOelas Oynt ynefgeir oeruel 
yn Ifwerdon. JtcymrithaO aozuc menO ynrith eder- 
yn. 9 difgynnu aOnaeth uchpenn ygOal. ncheiffaO 
yfglyffyaO un oz tlyffeu y gantaO- ac ny chauas dim 
hagen namyn un oewrych. ^yuodi aozuc ynteu 
yn wychyzda. ac ymyfgytyaO hyt pan ymozdiwed- 
aOd peth oz gOenOyn ac ef. (D dyna ny bu dianaf 
menO uyth. @yzru o arthur gennat gOedy hynny 
ar odgar uab aed bzenhin iwerdon. y erchi peir di- 
0:nach wydel maeridaO. ^rchi ootgar idaO yrodi. 
*Y dywaOt diOznach^ du6 awyz pei hanffei well o 
weletun olOc arnaO nafkaffei. adyuot o gennat arth- 
ur anac genthi o Iwerdon.. ^ychOynnu aozuc arth ur 



136 Ikulbvocb anfc Iwen. [838. 

acyfgaOn niuer ganthaO amynet ympzytwen y long, 
adyuot y ywerdon. adygyzchu ty diOnnach Oydel a 
cmigant. dOelfant niuer otgar eu meint. agOedy 
bOyta onadunt acyuet eudogyn. erchi ypeir aomc 
arth ur . Y^ywaOt ynteu pei af rodei yneb. yrodei 
Cith eir odgar bzenhin ^werdon. iOedy Heueryd 
nac udunt. Kyuodi aozuc bedwy* acymauael yny 
peir. ae dodi ar geuyn * hygOyd g6as arthur. bzaOt 
oed hOnnO unuam ygachamOzi g6as arth ur ^ j@kf 
oed yfOydef ynwaftat ymdOyn peir arthur a dodi 
tan ydana6~ Heglyt olenlleaOc Oydel yg kaletvOlch. 
ae eHOng ar y rot. a Had diOznach wydel ae niuer 
achan. Jpyuot Huoed Jwerdon ac ymlad ac 6y. B 
gOedy ffo y Huoed achlan. mynet arthur aewyz yn 
eugOyd yny Hong, arpeir ynllaOn ofOHt iOerdon 
gantunt. adifkynnu ynty HOydeu mab kel coet ym 
pozth kerdin yndyuet. acyno ymae meffur ypeir 

H yna ykynnuIlOys arth ur a oed ogynifyOz 
ynteir ynys pzydein^ ae their rac ynys. 
8c aoed ynfreinc allydaO. H nozmandi agOlat yi haf. 
ac aoed o gicOz dethol. a march clotuaO*. ac yd 
aeth ar niueroed hynny oil hyt yn iOerdon. 8c y bu 
ouyn maO* ac ergryn racdaO yn Iwerdon. A gOedy 
difgynnu arthur y% tir. dyuot feint Iwerdon attaO y 
erchi naOd idaO. Ac yrodes ynteu naOd udunt hOy. 
acyrodaffant Oynteu eu bendyth idaO ef. J)yuot a 
oiuc gOyz iwerdon hyt att arth ur arodi bOyttal idaO. 
Jyuot aomc arthur hyt yn efgeir oeruel yn IOerdon. 
yny He yd oed tOzch trOyth. ae feithlydyn moch gant- 
aO. geHOng kOn arnaO o bop parth. ydyd hOnnO 



839 J Ikulbwcb anb <>lwen. 137 

educher yd ymladaOd y gOydyl ac ef. Ifthynny pym- 
het ran y iwerdon aOnaeth yndiffeith. athrannoeth 
ydym*ladaOd teulu arthur ac ef. namyn agaOffant o 
dzOc y gantaO. ny chaOffant dim o da. "f trydyd dyd 
yd ymladaOd arthur ehun ac ef naOnos. a naO nieu. 
nyladaOd namyn un parchell oe uoch. douynnOys y 
gOyi y arthur peth oed yftyz yz hOch hOnnO. ^ dy- 
waOt ynteu~ bzenhin uu. ac am y bechaOt y rithOys 
duO ef ynhOch. Ciyzru aOnaeth arthur gOzhyt gOal- 
ftaOt ieithoed. y geiffaO ymadzaOd ac ef. Hynet aozuc 
gOzhyz ynrithederyn. adifgynnv aOnaeth vchbenn y 
wal ef ae feithlydyn moch. ftgouyn aozuc g6:hyz 
gOalftaOt ieithoed idaO. %i y g6z athwnaeth ary 
de!6 honn. 01 gellOch dywedut. yharchaf dyuot un o 
honaOch y ymdidan ac arthur. GOitheb aOnaeth 
grugyn gOiych ereint. mal adaned aryant oed y 
wrych oil y ffoid y kerdei argoet ac ar uaes y gOelit 
ualyllithzei y wrych. ^ef atteb arodes grugyn. Myn 
y gOr an gOnaeth ni ar y delO honn. ny wnaOn. ac ny 
dywedOn dim yi arth ur . ed digaOn odiOc aOnathoed 
duO ynni. angOneuth ur arydelO hon. Kyny deleOch 
chOitheu y ymlad ani. Mi adywedaf yOch ydymlad 
arth ur am y grib ar eHyn ar gOeHeu yffyd rOng deu 
gluft tOich trOyth. l|eb y grugyn hyt panngaffer y 
eneit ef yngyntaf. ny cheffir ytlyffeu hynny. J|r 
boze auozy ykychOynnOnni odyma. ScydaOn ywlat 
arth ur ar meint mOyhaf aallom ni o diOc aOnaOn yno. 
^ychOyn aoiugant hOy ar ymot parth achymry. EC 
yd aeth [840] arthur ae luoed ae ueirch ae gOn ym 
pzytwen. atharaO lygat ymwelet ac Oynt. Jifgynnu a 



138 Ikulbwcb anb <)lwen. [840* 

Onaeth tOzch trGyth ympoith cleis yndyuet. Jyuot a 
ozuc arthur hyt ym mynyO y nos honno. W jannoeth 
dywedut y arthur eu mynet heibaO. ac ymoidiwes a 
ozuc ac ef yn Had gOarthec kynnwas kO*r y uagyl. j| 
gOedy Had aoed yndeugledyf odyn a mil kynndyuot 
arthur. zpandeuth arth ur ykychOynnOys tOzch 
trOyth odyno hyt ympieffeleu. jpyuot arthur alluoed 
ybyt hyt yno~ dyzruaoiuc arthur ywyz yi erhyL 
Jlly. athmchmyi. adzutwyn keneu greit maberi yn 
ylaO ehun. ^gOarthegyt uab kaO yghongyl arall. B 
deugi glythmyi letewic ynylaO ynteu. J[bedwyz a 
chauall ki arthur ynylaO ynteu. areftru aozuc y 
milwyi oil o deu tu nyuer. Jj)yuot tri meib cledyf 
divOlch. gOyi agauas clot maOi ynllad yfgith^wyn 
pennbeid^ ^cyna y kychOynnOys ynteu olynn ny- 
uer. ac y doeth y gOm kerOyn. 8c y rodes kyuarth 
yno. J[c yna y TladaOd ef bedwar ryffOt y arthur. 
gOarthegyd mab kaO atharaOc allt clOyt. areidOn uab 
eli atuer. ac ifcouan hael. ^gOedy Had y gOyi hynny^ 
y rodes yi eil kyuarth udunt ynyHe. ac ylladaOd 
gOydae uab arthur. ftgarfelit wydel. agleO uab yfcaOt. 
Jlc ifcaOyn uab panon^ 8e doluryaO ynteu yna a 
OnaethpOyt. Jlrboie ymbzonn ydyd dzannoeth yd 
ymozdiwedaOd rei 01 gOyz ac ef. jlcyna y IladaOd 
huandaO. agogigO*. aphenn pingon. tri gOeis gleOlOyt 
gauaeluaOz^ hyt nafgOydyat duO was yn ybyt ar y 
helO ynteu. eithy* Haefgenym ehunan gOi ny hanoed 
well neb ohonaO. J[c y gyt ahynny y HadaOd HaOer 
o wyz y Olat. a gOlydyn faer penfaer y arthur. jlc 
yna yd ymozdiwedaOd arthur ympelumyaOc ac ef. 9c 



841J Ikulbwcb anb <>lwen, 139 

yna ylladaOd ynteu madaOc mab teithyon. agOyn mab 
tringat <X)ab neuet * 8c eiryaOn pennllozan. JLc odyna 
yd aeth ef hyt yn aber tyOi. He yno y rodes kyuarth 
udunt. acyna ylladaOd ef kynlas mab kynan. a 
gOilenhin bzein freinc. odyna yd aeth hyt ygglynn 
yftu. JLc yna ydymgollaffant ygOyz arcOn acef. 
Jyuynnu aozuc arth ur gOyn uab nud attaO. agouyn id- 
aO aOydyat ef dim yOzth tOzch trOyth. vdywaOt ynteu 
naf gOydyat. Y hela ymoch yd aeth y kynnydyon yna 
oil. hyt yndyffryn IlychOz. ac ydigribyOys grugyn 
gOallt ereint udunt. a HOydaOc gouynnyat. 8c y Hadaff 
ykynnydyon hyt na diengis dyn yn vyO o nadunU 
namyn ungOz. jlef aoiuc arth ur dyuot ae luoed hyt 
He ydoed grugyn allOydaOc. a gellOng yna arnad- 
unt aoed ogi rynodydoed yn IlOyi. Ac Oith yi 
a6z adodet yna ar kyuarth. y doeth tOzch trOyth 
ac y diffyith Oynt. Ac yt pan dathoedynt dzos uoz 
iwerdon. nyt ymwelfei ac Oynt hyt yna~ JJpygOydaO a 
OnaethpOyt yna agOyz achOn arnaO. ^mrodi y 
gerdet o honaO ynteu. hyt ym mynyd amanO. jlc 
yna y Has banO oeuoch ef. ac yna yd aethpOyt eneit 
dzos eneit ac ef. ac y IladOyt yna tOzch IlaOin. ac yna 
y Has arall oe voch^ gOys oed y en6. ac odyna yd 
aeth hyt yn dyffrynn amanO. ac yno y Has banO a 
bennwic. !^yt aeth odyno gantaO oeuoch ynvyO. 
namyn grugyn gOallt ereint. allOydaOc gouynnyat. 
z He hOnnO yd aethant hyt yn llOch eOin. 9c ydymoz- 
diwedaOd arthur acef yno. ^odi kyuarth aOnaeth 
ynteu yna. 8c yna ylladaOd ef echel uozdOyttOH. ac 
arOyli eil gOydaOc gOydaOc gOyz. allaOer owyz achOn 



140 IRulbwcb anfc <>lwen. [842. 



heuyt. ac ydaethant odyna hyt ynHOch taOy. 
aOnaeth grugyn gOrych ereint acOynt yna. ac yd aeth 
grugyn odyna hyt yndintywi. ^|c odyna ydaeth 
hyt ygkeredigyaOn. ac eil. a thzachmyz gantaO. a 
HiaOs gyt acOynt heuyt. 8c ydoeth hyt yggarth 
gregyn. acyno y * y Has ITOydaOc gouynnyat yny 
myfc. ac ylladaGd ruduyO rys. allaOer gyt ac ef. 
JLc yna yd aeth IlOytaOc hyt yn yftrat y6. JLc yno y 
kyuaruu gGyz HydaO ac ef. ac yna y HadaOd ef hir 
peiffaOc bzenhin HydaO. a Hygatrud emys a gOzbothu. 
eOythred arth" vzodyz yuam. j|c yna yUas ynteu. 
WOzch trOyth a aeth yna y r6ng taOy ac euyas. d6yf- 
fyaO kernyO adyfneint oarthur yny erbyn hyt yn 
aber hafren. adywedut aozuc arthur Oxth vilOyz yz 
ynys honn. l6ich trOyth aladaOd HaOer om gOyz. 
Myn gCzhyt gOyz nyt ami yn uyO yd aho ef y gernyO. 
nys ymlityafi ef bellach. namyn mynet eneit dzos 
eneit ac ef awnaf. OneOch ch6i aOnelhoch. Jlefa 
daruu o gyghoz gantaO eTIOng kat o uarchogyon. a 
chOn yz ynys gatunt hytyn euyas. ac ymchoelut 
odyno hyt yn hafren. ae ragot yno ac aoed o vilwyz 
pzouedic ynyz ynys honn. ae yzru anghen yn anghen 
yn hafren. amynet aOnaeth mabon uab modzon gan- 
ta6 ar wynn mygdOn march gOedO yn hafren. a gozeu 
mab cuftennin. a menO. <X)ab teirgOaed y rOng Hynn 
IliOan ac aber gOy., adygOydaO o arthur arnaO. a ryff- 
wyz p^dein gyt ac ef. J)yneffau aozuc ofla gyllelT- 
uaOz. a manaOydan uab Hyz. a chacmOri gOas arth ur ^ 
agOyngelli. adygrynnyaO yndaO. ^[cymauael 301 
gyntaf yny tract, ae gleicaO o honunt yn hafren. yny 



843 J Ikulbwcb anb I wen. 

yttoed ynllenOi ody uchtaO. Jhathu amOs o uabon 
uab modzo oz neilparth. achael yz ellyn y gantaO. JLc 
ozparth arall ydygyzchOys kyledyz wyllt yar amOs 
arall gantaO ynhafren. ac yduc y gOelleu y gantaO. 
l|ynn kaffel diot y grib. kaffel dayar o honaO ynteu 
aedzaet. acozpan gauas y tir nyallOys nachi nadyn 
na march y ganhymdeith hyt pan aeth ygernyO. 
T|oc agaffat odzOc yn keiffaO y tlyffeu hynny y gantaO. 
gOaeth agaffat ynkeiffaO diffryt y deuOz rac eubodi. 
IjacmOzi ual y tynnit ef yuynyd y tynnei deu uaen 
ureuan ynteu * yzaffOys. fla gyllelluaOz ynredec 
yn ol y tOzch. y dygOydOys y gyHeH oe wein ac y kolles. 
aewein ynteu gOedy hynny ynllaOn oz dOfyz. ual y tyn- 
nit ef y uynyd y tynnei hitheu ef yz affOys. dyna yd 
aeth arthur alluoed hyt pan ymozdiwedaOd ac ef yg 
kernyO. Care oed a gafat o dzOc gantaO kynno hynny 
y Ozth a gaffat yna gantaO yn keiffaO y grib. dzOc y 
gilyd ykaffat ygrib y gantaO. Ac odyna y holet ynteu 
ogernyO. clcy gyzrOyt yzmoz ynygyueir. !^ywybu- 
Oytvyth o hynny aHan pale yd aeth acanet acaeth- 
lem gantaO. JLc odyno yd aeth arth" y ymeneinaO ac 
y uOzO y ludet y arnaO hyt ygkelli wic ygkernyO*- ~ ~ 

oarth ur aeef. aoes dim weithon oz 
anoetheu heb gaffel. "^ dywaOt vn oz gOyz. 
oes. gOaet y widon ozdu merch y widon ozwen openn 
nant gouut yggOzthtir uffern. ^ychOyn aozuc arth ur 
parth ar gogled. a dyuot hyt He yd oed gogof y 
wrach~ JL chynghozi owynn uab nud. agOythyz uab 
greidaOl gellOng kacmOzi. ahygOyd y uraOt.yymlad 
ar wrach. flc ual ydeuthant y myOn yz ogof y hachub 




142 Ikulbwcb anb Iwen. [844. 

aozuc y wrach. Ac ymauael yn hygGyd herOyd 
gOallt y benn. ae daraO yzIIaOz deni. f[c ymauel o 
gacmGzi yndi hitheu.herOyd gOallt yphenn. ae thynnu 
yar hygOyd yz IlaOz. ac ymchoelut aozuc hitheu ar 
kacmOzi. ac eu dygaboli ylldeu. ac eu diaruu. ae gyzru 
allan dan euhub ac eu hob. a IlidyaO aozuc arth ur 
owelet ydeu was hayachen., wedy eu Had acheiffaO 
achub yz ogof. He yna y dywedaffat gOynn a gOythyz 
OzthaO. nyt dec ac nyt digrif genhym dy welet yn 
ymgribyaO agOzach. geHOng hiramren ahir eidyl 
yzogof. a mynet aozugant. ^cozbudzOc trafferth 
y deu gynt. gOaeth uu dzafferth ydeu hynny. hyt naf 
gOypei duO y vn ohonunt ellpedwar allu mynet 
ozlle. namyn mal ydodet ellpedwar. arlamrei kaffec 
arthur. J[c yna achub aozuc arth ur dzOs yz ogof. He 
yar ydzOs a uyzyei y wrach acharnwennan y gyHell. 
ae tharaO am y hanner yny uu yn deu gelOzn hi. 
a * chymryt aozuc kaO o bzydein gOaet y widon 
aegadO ganthaO 

H yna y kychOynnOys kulhOch. 8. gozeu uab 
cuftennin gyt ac ef. ar faOl a buchei dz6c y 
yfpadaden pennkaOz- ar anoetheu gantunt hyt ylys. 
JtdyuotkaO o bzydein y eillaO y uaryf. kic achzoen 
hyt afgOzn ar deugluft yn IlOyz. ac y dyOaOt kulhOch. 
a eillOyt itti Oz. ^iHOyt heb ynteu. ae meu y min- 
neu dy uerchdi.weithon. ||eu heb ynteu. acnyt reit 
itt diolOch ymi hynny. namyn diolOch y arthur y gOz 
ae peris itt. (Dm bod i nys kaffut ti hi vyth. am 
heneit inheu ymadOs y6 ydiot. j|c yna ydymauael- 
aOd gozeu mab cuftennin yndaO herOyd gOallt ypenn. 



844 J Ikulbwcb anfc Iwen. 143 

JtelufgaO ynyolyadom. allad ypenn aedodi arbaOl 
y gatlys. ^goiefgyn ygaer acnuc aegyuoeth. Hr 
nos honno ykyfcOys kulhOch gan olwen. Hhiauu 
un wreic idaO trauu vyO. JlgOafcaru Huoed arth ur 
paOb y wlat. JLc uelly y kauas kulhOch olwen merch 
yfpadaden penn kaOz*. ~ *. *, 



H4 [555. 



1Rbonabw\>'s Bream. 




ftzeu&ftpt 

adaOc uab maredud aoed idaO powys yny 
theruyneu. ^ef y6 hynny opozfozd hyt yg 
* gwauan yggwarthaf arwyftli. Jfcynyz am- 
fer hOnnO bzaOt aoed idaO. nyt oed kyuurd gOzac 
ef. Sef oed hOnnO Ifozwoerth uab maredud^ 8h6nn6 

J vS/ 

agymerth goueileint maOz yndaO atluiftOch owelet 
yi enryded ar medyant aoed y v*a6t ac ynteu heb 
dim~ JlcymgeiffaO aoauc ae gedymdeitho aevzod- 
oxyon maeth. ac ymgyghoz acOynt beth awnelei am 
hynny \, jief agaOffant yneukyghox. eHOng rei o 
nadunt y erchi goffymdeith idaO. fef y kynnigywys 
madaOc idaOc, y pennteuluaeth achyftal ac idaO ehun. 
a meirch ac arueu. ac enryded*, 9 gOzthot hynny a 
oiuc iozwoerth. a mynet ar herO hyt ynlloeger. a 
Had kalaned allofgi tei. adala karcharozyon aozuc 
^ozwerth. Schyghoz agymerth madaOc agOyz poOys 
ygyt acef. ^ef ykaOffant yneukyghoz goffot kanwr 
ym pop tri chymOt ym powys oe geiffaO^ JL chyftal 
ygOneynt rychtir powys. oaber ceiraOc ymallictOn 
ver ynryt wilure arefyznOy. artri chymOt gozeu 



556.] IRbonabw^'0 Dream, 145 

oed ym powys. ar ny vydei da idaO ar teul\i ym po- 
wys. arnybei da idaO yny rychtir hOnnO~ ahytyn 
nillyftOn trefan yny rychtir f>OnnO yd ymrannaffant 
ygOyzhynny. HgOz aoedarykeis hOnnO. fef oed 
y enO 1[pnabOy. * a,c y doeth ronabOy a chynnwric 
vzychgoch gOz ovaOdOy. achadOgaOn vzas gOz ovoel- 
ure ygkynlleith y ty heilyn goch uab kadOgaOn uab 
idon yn ran. ^phan doethant parth ar ty. Jkf y 
gOelynt hen neuad purdu tal unyaOn. amOc ohonei 
digaOn y ueint. JL phan doethant y myOn y gOelynt 
laOz pyllaOc anwaftat. yny He ybei vzynn arnaO. a 
bzeid y glynei dyn arnaO rac Hyfnet y IlaOt gan viff- 
Oeil gOarthec aetrOnc. yny Tie ybei bOII dios vyn- 
Ogyl ytroet ydaei ydyn gan gymyfc dOfyx athzGnc 
y gOarthec. agOzyfc kelyn yn amyl ar y IlaOi. gOedy 
ryyffu ox gOarthec eu bzic. Jlphan deuthant y kynt- 
ed y ty y gOelynt partheu Ilychlyt goletlOm. a gOz- 
wrach ynryuelu aryneiHparth, aphandeelei annOyt 
arnei y byryei arffedeit oz us ampenn y tan hyt 
nat oed haOd y dyn oz byt diodef y mOc hOnnO yn 
mynet y myOn ydOy ffroen. ac ar y parth araH y gOel- 
ynt croen dinaOet melyn ar y parth. & blaenbzen oed 
gan vn onadunt agaffei vynet ar y croen hOnnO. 
flgOedy euheifted gof 5 aoiugant yzwrach padu yd 
oed dynyon y ty. flc ny dywedei y wrach Ozthunt 
namy g^Ozth gloched. 8c ar hynny nachaf y dynyon 
yn dyuot. gOz coch goaruoel gogrifpin. a beich gOzyfc 
ar y gefyn. a gOzeic veinlas vechan. a cheffeilOzn genti 
hithev. 8 glafreffaOu awnaethant arygOyz. achyn- 
neu tan gOryfc udut a mynet ypobi aozuc ywreic. 

L 



146 IRbonabwp's Bream. [557. 

a dOyn y bOyt udunt. bara heid a chaOs aglaftGfyz 
llefrith. 8carhynny nachaf dygyuoz owynt aglaO 
hyt nat oed haOd yneb vynet yzaghenedyl. ac rac 
an*nefmOythet gantunt eu kerdet dyffygyaO abzug- 
ant amynet ygyfgu. JlphanedzychOyt y dyle nyt 
oed arnei namyn byzwellt dyfdlyt chOeinHyt. aboneu 
gOzyfc yn amyl trOydaO. 8 gOedy ryuffu oz dinewyt 
ymeint gOellt a oed uch eu penneu ac is eu tract 
arnei. Jfzeckan lOytkoch galetlom toll adannOyt 
arnei. 8 Ilenlliein vzaftoll trychwanaOc aruchaf y 
vzeckan. agobennyd Iletwac flthudet govudyz idaO 
ar warthaf y Henlliein. 8c y gyfcu yd aethant. 8 chyf- 
cu a difgynnOys ar deu gedymdeith ronabOy yn trOm. 
gOedy y goualu oz chwein ar an nefmOythder. J[ ron- 
abOy hyt na aHei na chyfcu na gozffowys. medylyaO 
aozuc bot ynllei boen idaO mynet argroen ydina- 
wet melyn yr parth y gyfgu. Jlc yno y kyfgOys. Jtc 
yngytneit acydaeth hun ynylygeit yrodet dzych 
idaO y vot ef ae gedymdeithon yn kerdet ar traOs 
maes. argygroec aeohen aevzyt adebygei yuot 
parth a ryt ygroe? arhafren. J[c val ydoedynkerdet 
yclywei tOzyf. achynhebzOyd yz tOzyf hOnnO nyfry- 
glyOffei eiryoet. Jlc edzych aozuc dzae gefyn. Jlef y 
gOelei gOzaenc penngrych melyn. ae varyf yn newyd 
eiHaO y ar varch melyn. ^[c open ydOygoes a thai y 
deulin y waeret yn las. 9 pheis o bali melyn am y 
marchaOc. wedy ry wniaO ac adaued glaf. & chledyf 
eurdOzn ary glun. HgOein ogozdwal newyd idaO. 
Jcharrei oledyz ewic. JlgOaecerni o eur. JLc ar 
warthaf hynny Henn o pali melyn wedy ry wniaO a 






558J IRbonabwp'0 Dream. 147 

fidan glas. agodzeon yllennlas acaoed las o wife 
y marchaOc ae uarch aoed kynlaffet aoed kynlaffct 
adeil y * ffenitwyd. acaoedvelyn ohonei aoedkyn 
uelynet a blodeu y banadyL aracdzuttet ygOelynty 
marchaOc^ dalaofyn awnaethant adechzeu ffo. ac 
euhymlit aozuc y marchaOc. aphanrynnei y march 
yanadyl y OzthaO y pellaei ygOyz y OzthaO. J[phan 
ytynnei attaO y neffeynt Oynteu attaO hyt ymbzon 
ymarch*, aphan ygozdiwedaOd erchi naOd aozug- 
ant idaO. dhOi ae keffOch ynllaOen. ac na vit ofyn ar- 
naOch. l|avnben kan rodeift naOd ynn. adywedy 
ynn pOy Oyt heb yronabOy. ^ychelaf ragot vyg 
kyftlOn. ^daOc uab mynyo. Ac nyt om henO ym 
clywir yn vOyaf. namyn omllyfenO. adywedy di ynni 
pOy dy lyffenO. dywedaf. |[daOc cozd pzydein ym 
gelwir. T|a vnbenn heb y ronabOy payftyz yth elwir 
ditheu velly. ||i aedywedaf itt yz yftyz. vn oedOn 
oz kenadeu yg katgamlan y rOng arthur a medzaOt 
ynei. HgOz ieuanc dzythyll oedOn i yna. ac rac vy 
chwannocket y vzOydyz y t er vyfgeif y rygtunt. jlef y 
ry6 teruyfc aozugu. pan ymgyzrei.i. yzamh er a6dyz 
arthur yvenegi y vedzaOtyuot yndatmaeth ac yn 
ewythyz idaO. ac rac Had meibo teyzned ynys pzyd- 
ein aegOyzda y erchi tagnefed. Aphandywettei 
arthur yz ymadzaOd teckaf Ozthyf oz a allei. y dy- 
wedwn ynneu yz ymadzaOd hOnnO yn haccraf aallOn 
Ozth vedzaOt. ac o hynny y gyzrwyt arnaf ynneu id- 
aOc cozdbzydein. aco hynny ydyftovet ygatgam- 
lan. Ac eiffoes teirnos kynn gozffen y gatgamlan. yd 
ymedeweis acOynt. Acyjdeuthum hyt ar yUech 

L 2 



148 IRbonabwp'0 Bream. [550. 

las ympzydel ypenytyaO. Ac yno ybum feithmlyned 
ynpenydyaO. Athzugared agefei9~ Srhynny nach- 
af yclywynt tOzyf oed vOyolaOer noztOzOf gynt. 
Aphan edzychaffant tuartOzyf. nachaf way melyn- 
goch ieuanc heb varyf aheb * dzaOffOch arnaO. JL 
gofged dylyedaOc arnaO yarvarch maOz. Jcopenn 
ydOy yfgOyd. athalydeulin ywaeret yz march ynvel- 
yn. agOifcymdan y gOz opali coch gOedy rywniaO a 
fidann melyn. a godzeon yllen ynvelyn. Hcaraoed 
velyn oewifc ef aevarchaoed kynuelynet ablodeu 
ybanadyl. 8c a oed goch ohonunt yngyngochet ar 
gOaet cochaf oz byt. Jfcyna nachaf ymarchaOc yn 
eugozdiwes. He yngofyn y |fdaOc agaffei ran ozdyn- 
yon bychein hyny gantaO. f ran aweda ymi yrodi 
mi aerodaf. bot yngedymdeith udunt ual y bun yn- 
neu. fthynny aozuc ymarchaOc a mynet ymeith~ Jd- 
aOc heb y ronabOy pOy oed y marchaOc hOnn. !^0a0n 
bybyz uab deozthach wledic. JIc yna y kerdaffant 
ar traOs maes maOz ar gygroec hy t yn ry t y groes ar 
hafren. ftmiHtir yOzth yryt o pobtuyzffozd y gOel- 
ynt ylluefteu arpebylleu. adygyfoz olu maOz. $Lc 
y Ian yryt y deuthant. ^ef ygOelynt arthur yn 
eifted myOn ynys waftat is y ryt. ac oz neiUparth 
idaO betwin efcob. flc oz parth araTI gOarthegyt vab 
kaO. agOas gOineu maOz yn feuyH rac eubzonn. ae 
gledeu trOy ywein ynylaO. Jlpheis achapan o pali 
purdu ymdanaO. J[c yngyn wynnet y wyneb ac afcOzn 
yzeliffant. 9c yngyn duet y aeleu armuchud. JLc 
ny welei dyn dim oe ardOzn y rOng y venic ae lewys. 
Oynnach oed nozalaO. abzeifgach oed no mein ef- 




Iu1 vi ttrrtiiir 



>tt 



560J IRbonafcv^'s Bream. 149 

keir milGz. He yna dyuot o ^daOc ac Oynteu ygyt 
ac ef hyt rac bzonn arth ur . achyfarch gOell id- 
aO. J)uO arodo da ytt heb yz arth ur . ]JPa du idaOc y 
keueift di ydynyon bychein hynny. f|i ae keueis 
arglOyd uchot ar yfozd. flef aozuc yzamheraOd yr 
glas owenu. HrglOyd heb * |[daOc beth achwerdy 
di. JdaOc heb yz arthur. nyt chOerthin a Onaf nam- 
yn truanet gennyf vot dynyo ky vaOhet a hynn yn 
gOarchadO yzynys honn. gOedy gOyz kyftal ac ae 
gOarchetwis gynt. Jfcyna ydywaOt ^daOc. ^onabOy 
awely di yvodzOy armaen yndi arlaO yx amh er aOdy2. 
gOelaf heb ef. *m o rinwedeu y maen yO. dyuot cof 
yti aweleift yma heno. aphei nawelut ti ymaen ny 
doei gof ytti dim o hyn o dxo. fl gOedy hynny y gOelei 
vydin yn dyuot tuarryt. |fdaOc heb yronabOy pieu 
y vydin racko. Ifieclyn^dth 011 rOaOn pebyz uab de- 
oithach wledic. J[r gOyz racko a gaffant med a bia- 
gaOt yn enryded" 5 ^ ^tc a gaffant gozderchu merche t 
teyzned ynyspiydein yndiwaravun ac Oynteu ae dy- 
lyant hynny. kanys ympob reit ydeuant yny vlaen 
ac ynyol. &c ny welei amgen H6 nac arvarch nacar 
Oz ox vydin honno. namyn eu bot yn ky gochet ar 
gOaet. yic 01 gOahanei vn oz marchogyon y 6zth 
y vydin honno. Rynhebic ypoft tan vydei ynkych- 
wynnu yz aOyz. JLr vydin honno yn pebyllyaO uch 
yryt. JLc ar hynny ygOelynt vydin araH yn dyuot 
tu ar ryt. Jlc oz kozueu blaen yz meirch y uynyd yn 
gy wynnhet ar alaO. 3.C o hynny y waeret yn gy duet 
ar muchud. flef y gOelynt varchaOc yn racvlaenu ac 
yn bzathu march yn y ryt yny yfgeinOys y dOfyz am 



150 lRbonabwp'0 Bream. [561. 

penn arthur arefcob. acaoed yny kyghoz ygyt ac 
Oynt. yny oedynt kynwlypet achyt tynnit ozauon. 
JLc ual yd oed yn troffi penn y varch. ac atraOei y 
gOas oed yn feuyll rac bzonn arthur y march ar y 
dOyffroen ar cledyf trOy y wein. yny oed * ryu- 
ed beitrewit ardur nabei yffic ygkwa|aethach aikic 
neuafcdn. Hthynnu aomc y marchaOc y gledyf hyt 
am y hanner y wein. a gofyn idaO paham y treweift 
ti vy march i. ae yz amarch y mi ae yz kyghoz arnaf. 
!^eit oed itt Ozth gyghoz. JP a ynvydzOyd awnaei y 
tti varchogaeth yn gy dzuttet ac y hyfteynei y dOfyz 
oz ryt am penn arthur ar efgob kyffegredic. ac eu 
kyghozwyz yny oedynt kyn wlypet a chyt tynnit oz 
auon. H inneu ae kymeraf yn He kyghoz. ac ym- 
choelut penn y uarch dzachefyn tu ae vydin. |da6c 
heb y ronabOy pOy y marchaOc gynneu. ^ gOas ieuanc 
kymhennaf adoethaf awneir yny teyinas honn. adaon 
uab teleffm. )P6y oed y gOz adiewis y varch ynteu. 
d6as traOs fenedic. elphin uab gOydno. JLc yna y 
dywaOt gOz balch telediO. ac ymadzaOd bangaO ehaOn 
gantaO. bot yn ryued kyffeigaO IIu kymeint a hOnn yn 
He kygyfyghet ahOnn. clc a oed ryuedach ganthaO 
bot yma y^a0^honn aadaOei eubotyggOeith uadon 
erbynn hanner dyd yn ymlad ac ofla gyllellwar. 8 dew- 
is di ae kerdet ae na cherdych. Miui agerdaf. Oir 
a dywedy heb y* arthur. a cherdOn ninneu y gyt. 
IdaOc heb y ronabOy pOy ygOz adywaOt yn gyn 
arutluet 6zth arth ur . acydywaOt ygOx gynneu. dOz 
adylyei dywedut yngynehofnet acymynnei OzthaO. 
karadaOc vzeichuras uab Ilyz mariui penn kyghozOz 



562 J IRbonabwp's Dream. 151 

ae gefynderO. Ac odyna ^daOc agymerth ronabOy 
is y gil. ac y kychOynnyffont y Hu maOz hOnnO bop 
bydin yny chy weir parth a chevyn digoll. jl gOedy 
eudyuot hy t ym perued y ry t ar hafren. troi aomc 
idaOc penn y varch dzaegefyn acedzych a ozuc. ron- 
abOy ardyffryn hafren. $ef y gOelei dOy vydin waraf 
yndyuot tuar ryt ar hafren. & bydin eglurwenn * 
yn dyuot. a Henn o bali gOyn am bop un o nadunt. a 
godzyon pob vn ynpurdu. a thai eudeulin aphenneu 
eu dOy goes yz meirch yn purdu. ar meirch yn gan- 
we!6 oil namyn hynny. ac eu harwydon yn purwynn. 
8 blaen pob un o honunt yn purdu. ^daOc heb y 
ronabOy pOy y vydin burwenn racco. dOyz Ilychlyn 
yO y rei hynny. a march uab meirchaOn yn tywyffaOc 
ar nadunt. RefynderO y arthur yO hOnnO. Jlc odyna 
y gOelei vydin a gOifc purdu am bop un o nadunt. 
agodzeon pob Hen yn purwynn. acopenn eu dOy 
goes a thai eu deulin yz meizch yn purwynn. ac eu 
harOydon ynpurdu. JL blaen pob vn o honunt yn 
purwynn. ^daOc heb y ronabOy pOy y vydin purdu 
racco ~ dOyz denmarc. ac edern uab nud yntywyf- 
faOc ar nadunt. JL phan oadiwedaffant y Hu. neur 
difgynnaffei arthur aelu ykedym od is kaer vadon. 
Hr ffozd y kerdei arthur y gOelei ynteu yuot ef ac 
idaOc yn kerdet JL gOedy y difgynnv y klywei tdyf 
maOi abzOyfgyl aryHu. JLr gOi auei arymyl yHv 
yz aOz honn. a vydei ar eu kanaOl elchOyl. 9r hOnn a 
vydei yn y kanaOl a vydei aryzymyL Sc ar hynny 
nachaf y gOelei varchaOc yndyuot aHuruc ymdanaO. 
ac am y varch ky wynnet y modzOyeu ar alaO gOyn- 



J52 iRbonabw^s Dream. [563. 

naf. achyngochet y hoelon argOaet cochaf. ahOnnO 
yn marchogaeth ymplith yllu. ^daOc hebyronabOy 
aeffo awna y Hu ragoL nyffoes yz amh er a6dyz arthur 
eiryoet. aphei clywit arnat yz ymadzaOd hOnn gOz 
diuethaf vydut. namy ymarchaOc awelydi racko. 
Kei y6 hOnnO. teckaf dyn a varchocka yn Hys arthur 
yOkei. argOz arymyl yllu yffyd ynbzyffyaO ynol y 
edzych ar kei yn marchogaeth. ar gOz yn y kanol 
yffyd ynffo yz ymyl rac * y vziwaO oz march. 8 hynny 
y6 yftyz kynnOzyf y Hu. Hr hynny fef y clywynt galO 
argadOz iarll kernyO. nachaf ynteu ynkyuot. achled- 
yf arthur yn y laO. a Hun deu farf ar y cledyf o eur. 
J[phan tynnit y cledyf oe wein. ual dOy fflam o tan 
awelit oeneueu y feirf. 9 hynny nytoed haOd yneb 
edzych arnaO rac y aruthzet. JLr hynny nachaf y IIu 
yn arafhau ar kynnOzyf ynpeidaO. JLc ymchoelut 
oz iarH yz pebyll. JdaOc heb y ronabOy p6y oed y 
gOz a due y cledyf y arthur. 1|ad6z iarll kernyO 
gOz a dyly gOifgaO y arueu am y bzenhin yn dyd 
kat ac ymlad. ac ar hynny y clywynt galO ar eiryn 
wych amheiby gOas arthur gOz garOgoch anhegar. 
athzaOffOchgoch idaO. ableO feuedlaOc arnei. nachaf 
ynteu yndyuot ar uarch coch ma6z. gOedy rannu 
y vOng o boptu y vynOgyl. afOmer ma6z telediO gan- 
taO. 6ldifgyn aozuc y gOas coch maOz rac bzon arth ur . 
athynnu kadeir eur ozfOmer allenn opali kaeraOc. 
J[thanu yllenn aozuc rac bzonn arthur. Ac [a]ual 
rudeur Ozth bop koghyl idi. agoffot y gadeir ar 
y Henn~ achymeint oed y gadeir ac y gaUei tri milOz 
ynaruaOc eifted. dGenn oed enO yllenn. 8c vn 



564 J IRbonabw^'s Dream. 153 

ogenedueu y Henn oed. ydyn ydottit ynygylch. 
nywelei neb euo ac euo awelei baOp. acny tluigyei 
116 arnei vyth. namyn y IliO ehun. jlceifted aozuc 
arth" ar y Henn. JLc owein uab uryen yn feuyll rac 
y uron. wein heb arthur a chwaryy di wydbOTI. 
dwaryaf arglOyd heb owein. J| dOyn ozgOas coch yz 
wydbOyll * y arthur ac owein. dOerin eur. aclaOz 
aryant. adechzeu gOare awnaethant. Jtphanyttoed- 
ynt uelly yndigrifaf gantunt eugOare uch yzwydbOyll. 
nachaf y gOelynt o pebyH gOynn penngech adelOfarf 
purdu arpenn ypebyll. 8 Hygeit rudgoch gOenwynic 
ym penn y farf. ae dauaOt ynfflamgoch yny vyd 
mackOy ieuanc pengrych melyn Hygatlas ynglaffu 
baryf yn dyuot. a pheis a fOzcot o pali melyn ymdanaO. 
adOy hoffan o vzethyn gOyzdvelyn teneu am y tract. 
EC uchaf yz hoffaneu dOy wintas ogozdwal bzith. 
achaeadeu o eur -e^ttf am vynynygleu y dzaet yn eu 
kaeu. Schledyf eurdOzn trOm tri chanaOl. agOein 
ogozdwal du ida6. afOch orudeur coeth arpenn 
y wein yn dyuot tu ar He yd oed yz amh^aOd^ ac owein 
yn gOare gOydbOyl. Hchyuarch gOeH aozuc y mackOy 
y owein. ftryuedu o owein yz mackOy gyuarch gOell 
idaO ef ac naf kyfarchei yz amheraOd 1 ' 1 ' arth ur . a gOybot 
aOnaeth arthur panyO hynny auedylyei owein. a 
dywedut Ozth owein. !^avit ryued gennyt yz mackOy 
gyfarch gOell ytt yz aOz honn. ef ae kyfarchOys y 
minheu gynneu. acattat titheu ymae yneges ef. JLc 
yna y dywaOt y mackOy Ozth owein. ArglOyd ae oth 
gennyat ti ymae gOeiffon bychein yz amh er aOdyz ae 
uackOyeit yn kipzis ac yn kathefrach ac yn blinaO dy 



154 IRbonabwp's Dream. [565. 

vzein. JLc onyt oth gennyat. par yz amh er aOd yr eu 
gOahard. jlrglOyd hebyz ovvein^ ti aglywy adyweit 
y mackOy os da genhyt gOahard Oynt y Ozth vy mranos. 
dOare dy chware heb ef. JLc yna yd ymchoeles y 
mackOy tu ae bebyTI. Weruynu y gOare hOnnO a 
Onaethant. adechzeu arall. Aphan yttoedynt am 
harm" y gOare Hyma * was |feuanc coch gobengrych 
gOineu HygadaOc hydOf gOedy eillaO y varyf yn dyuot 
o pebyll puruelyn. a delO IleO purgoch arpenn ypebyll. 
apheis o pali melyn ymdanaO yn gyfuch ameiny 
efceir. gOedyygOniaO ac adaued o fidancoch. adOy 
hoffan am y dzaet o vOckran gOyn teneu. JLc ar 
uchaf yz hoffaneu dOy wintas ogozdwal du amy 
dzaet. agwaegeu eureit arnadunt. achledyf maOz 
trOm tri chanaOl yny laO. agOein o hydgen coch idaO. 
a fOch eureit arywein yn dyuot tu arlle ydoed 
arthur ac owein yngOare gOydbOyll. achyuarch gOeTI 
idaO. adiOc yd aeth ar owein gyuarch gOeH idaO. ac 
ny bu waeth gan arthur no chynt. "J[ mackOy adyw- 
aOt Ozth owein ae oth anuod di y mae mackOyeit yz 
amheraOdyz.yn bzathu dy vzein. acynllad ereill. 9c 
yn blinaO ereiH. 8c os anuod gennyt. adolOc idaO y 
gOahard. ArglOyd heb owein. gOahard dy wyz os da 
gennyt. ware dy whare heb yz amh er aOd yr . Jtc 
yna yd ymchoeles y mackOy tu ae pebyll. f gOare 
hOnnO ateruynOyt adechzeu arall. 8c ual yd oedynt 
yndechzeu yfymut kyntaf ar ygOare. Jlef ygOelynt 
ruthur y Ozthunt pebyll bzychuelyn mOyhaf oz awelas 
neb. adelO eryz oeur arnaO~ amaengOerthuaOz ym 
penn yzeryz. ^n dyuot oz pebyll ygOelynt vackOy 



566.] 1RbonabW'0 Dream. 155 

agOallt pybyzuelyn ar y benn yntec gofgeidic. aHenn 
o pali glas ymdanaO. agOaeH eur yny Henn aryz 
yfgOyd deheu idaO. kynvzaffet a garanvys milOz. 
adOy hoffan am y tract otwtneis teneu. cldOy efgit 
o gozdwal bzith am y tract. SgOaegeu eur arnadunt. 
If gOaf yn vonhedigeid y bzyt wyneb gOyn grudgoch 

t) 

idaO. allygeit maOz hebogeid. ^nllaO y mackOy 
ydoed paladyz bzafvzithuelyn. ftphenn neOydlif ar- 
naO. 8c ar ypaladyz yftondard amlOc. Jyuot aoauc 
y mackOy ynllidyaOc * angerdaOl. athuth ebzOyd 
gantaO tu ar He yd oed arthur yn gOare ac owein vch 
pen yi OydbOyll. <5c adnabot a ozugant y vot yn 
HidiaOc. J[chyuarch gwell eiffoes y owein aozuc ef. 
Hdywedut idaO rydaruot Had y bzein arbennickaf 
onadunt. 8car ny las onadunt Oynt avjathGyt ac 
avziwyt yngymeint ac nadigaGn yxvn onadut kych- 
(jynnv y hadaned un gOzyt y Ozth y dayar. Ji^rglOyd 
heb yz owein gOahard dy wyz. Care heb ef os 
mynny. jlc yna y dyOaOt owein Oith y mackOy. dos 
ragot ac yn y He y gOelych y vzOydyz galettaf. dyichaf 
y% yftondard y vynyd. ac avynno du6 derffit^ JLc. yna 
y kerdOys y mackOy racdaO hyt y He yd oed galettaf y 
viCydyi arybzein. adyzchauel yz yftondard. J[c ual 
y dyzchefit y kyuodant Oynteu yz aOyz yn HidiaOc 
angerdaOl ozaOenus. y elTOng gOynt yneu hadaned acy 
vOzO y Tludet yarnunt. JtgOedy kaffel euhangerd. 
aceubudugolyaeth. yn HidyaOc ozawen us yngytneit y 
goftygaffant yz IlaOz ampenn ygOyz. awnathoedynt 
lit agoueileint a choTIet udunt kyn no hynny. 
JPenneu rei adygynt Hygeit ereill. achlufteu ereiTI. 



156 1RbonabvD\>'9 Bream. [567. 

abzeicheu ereiH. ae kyuodi yz awy* a wneynt. a 
chynnOzyf maOz a uu yn yi awyx gan afgeHwrych 
y bzein gozawenus ac eu kogoz. achynnOzyf maOz 
araTI gan difgyzyein ygOy*. yn eu biathu ac yn 
eu hanauu ac ynHad ereiH. Hchanarutluet uu gan 
arthur. achan owein vch benn yz wydbOyll kly- 
bot ykynnOzyf. Jtphan edzychant y klywynt march- 
aOc ar varch erchlas yn dyuot attunt. IliO enryued 
aoed aryuarch yn erchlas. ar vzeich deheu idaO yn 
purgoch. oc o penn ygoeffeu hyt ymynwes yewin- 
ed y garn yn puruelyn idaO. y marchaOc yngyweir 
ae varch oarueu trymyon eftronaOl. dOnfallt y varch 
en gozof vlaen idaO y vynyd yn fyndal purgoch. Jlc 
01 gozof y waeret yn fyndal puruelyn. d ledyf eurdOm 
maOz unmin arglun ygOas. a^^in burl^5 ida6 newyd 
af6ch. ar y wein. o lattOn yz yfpaen. gOzegys y cledyf 
o gOidOal ewyzdonic du. a tlnoftreu gozeureit arnaO. 
a gOaec o afg6*n elifant arnaO. 9 ba*laOc purdu ar y 
waec. l|elym eureit arpenn y marchaOc. amein maOz 
weirthaOc gOyzthuaOz yndi. He ar penn yz helym delO 
HeOpart melyn rud. adeu vaenrudgochyon yny pen^ 
mal ydoed aruthur yvilOx yx kadarnet vei y gallon 
edzych yn wyneb y Ilewpart aghwaethach yn wyneb 
y miKtt. dOaell paladyzlas hirtrOm yny laO. ac oedOzn 
y vynyd ynrudgoch. Jenn ypaladyz gan waet y 
bzein ac eu pluf. Jpyuot aozuc y marchaOc tu arUe 
ydoed arthur ac owein vch penn y*wydb0yll. JLc 
adnabot aozugant yuot ynlludedic HtyaOcvlin yn 
dyuot attunt. f makOy a gyuarchaOd gOell y arthur 
ac adywaOt vot bzein owein ynHad y weiffon bychein 



568 J IRbonabwp's Bream, 157 

ae vackOyeit. Jc edzych aozuc arthurth ur ar owein. 
a dywedut. gOahard dy vzein. JtrglOyd heb yz owein 
gOare dy chware. a gOare aOnaethant. Ymchoelut 
aozuc y marchaOc dzachefyn tu ar vzOydyz. ac ny 
wahardOyt y bzein mOy no chynt. H phan yttoedynt 
gOedy gOare talym. fef y klywynt kynOzyf maOz. 
a difgyzyein gOyz. a chogoz bzein yn dOyn y gOyz yn 
eu nyzth yz awyz ac yn eu hyfcoluaethu rydunt. ac yn 
eugoIlOng yndzyTIeu yz HaOz. JtcyOzth y kynnOzyf 
y gOelynt uarchaOc yn dyuot ar uarch kanwelO. ar 
ureich affeu yz march yn purdu hyt ymynnOes y garn. 
Y marchaOc yngyweir ef aevarch o aruev trymleiffon 
maOz. Onfallt ymdanaO o pali kaeraOc melyn. a go- 
dzeon y gOnfallt ynlas. KOnfallt y uarch yn purdu. ae 
odzeon yn puruelyn. J[r glun y mackOy yd oed gled- 
yf hirdzOm trichanaOl. agOein oledyz coch yfgythz- 
edic ida6. nrgOzegis ohydgen newydgoch. ^Ithzo- 
ftreu eur amyl arnaO. HgCaec oafgOzn mozuil ar- 
naO. a balaOc purdu arnaO. * ^elym eureit ampenn 
y marchaOc. El mein faffir rinwedaOl yndi. He ar penn 
yz helyrn. delO HeO melyngoch. ae dauaOt yn fflam- 
goch troetued oepenn aHan. allygeit rudgochyon 
gOennOynic ynybenn. y marchaOc yndyuotaphaladyz 
Hinon bzas yny laO. 51 phenn newyd gOaetlyt arnaO. 
allettemeu aryant yndaO. H chyfarch gOell aozuc y 
mackOy yz amh"aOdyz. jlrglOyd heb ef. neur derO 
Had dyuackOyeit ath weiffon bychein ameibongOyz- 
da ynys pzydein. hyt na byd haOd kynnal yz ynys 
honn byth o hediO allan. wein heb arthur. gOahard 
dy vzein. dOare arglOyd heb oOein y gware hOnn. 



158 TRbonabw^'0 Bream. [509. 

$aruot awnaeth y gware HOnnO adechreu arall. 1 
phan yttoedynt ar diwed y gOare hOnnO. nachaf y 
klywynt gynnOzyf maGz. adifgyzyein gOyz aruaOc. 
achogoz bzein ac eu hafgellwrych ynyzawyz. ac yn 
goIIOng yz arueu yn gyfan yz Ha6z~ He yngoIIOg y gOyz 
armeirch yn dzyHeu yz HaOz. Jtc yna ygOelynt uarch- 
aOc yar varcholwyn du pennuchel. 8 phenn ygoef 
affeu yz march yn purgoch. ar vzeich deheu idaO hyt 
ymynwes ygarn ynpurwyn. ^marchaOc ae uarch 
yn aruaOc o arueu bzychuelynyon. wedy eubzithaO 
a lactOn yz yfpaen,, 8 chOnfallt ymdanaO ef ac ymdan 
y uarch deu hanner gOynn aphurdu^ ^godzeon y 
gOnfallt opozffozeureit^ acaruchaf y gOnfallt cled- 
yf eurdOzn gloeO trichanaOl. gOzegis y cledyf o eurllin 
melyn. agOaec arnaO o amrant mozuarch purdu. 9 
balaOc oeur melyn ar y waec. l|elymloyw ampenn 
ymarchaOc o lactOnn melyn. amein criftal gloeO yndi. 
9c ar penn yz helym Hun ederyn egrifft. Emaen 
rinwedaOl yny penn. Jaladyz Hinwyd palatyz grOn 
ynylaO. gOedy yliwaO ac afur * glas. penn newyd 
gOaetlyt ar y paladyz. gOedy y lettemu ac aryant 
coeth. J[dyuot aozuc ymarchaOc ynllidiaOc yzlle 
ydoed arthur adywedut daruot yz bzein lad ydeulu 
ameibon gOyzda yz ynys hon. 3,cerchi idaOperi y 
owein wahard y vzein. ^ na yderchis arth" y owein 
wahard yurein. Jfcyna ygOafgOys arth 1 "" ywerin 
eur aoed ar y claOz yny oedynt yn dOft oil. 3c yd 
erchis y owein wers uab reget goftOng y vaner. JLc 
yna ygoftyghOyt ac y tagnouedwyt pob peth. ^na 
y govynnOys ronabOy y ^daOc p6y oed y trywyz kyn- 



570.] IRbonabwp'0 Dream. 159 

taf adeuth at owein. y dywedut idaO uot yn Had y 
vzein. ac y dywaOt idaOc. gOyz oed dzOc ganthunt dy- 
uot collet y oOein. Rytunbynn idaO achedymdeith- 
on. Jklyf uab kynan. ganvyn opowys~ flgOgaOn 
gledyfrud^ agOzes uab reget. ygOz aarwed y uaner 
yndydkat acymlad. JPOy heb y ronabOy y tryGyz 
diwethaf adeuthant att arthur^ y dywedut idaG ryuot 
ybzein yn Had y wyz. J gOyz gozeu heb yz IdaOc a 
deOzaf. a hackiaf gantunt golledu arth ur o dim. bla- 
thaon uab mOzheth. a rOaOn pebyz uab deozthach 
wledic- a hyueid unHenn. ^|c ar hynny nachaf 
pedwar marchaOc ar hugeint yn dyuot y gan offa 
gylleHwaOz. y erchi kygreir y arthur hyt ympenn 
pythewnos amis. $ef awnaeth arthur kyuodi a 
mynet y kymryt kyghoz. fef ydaeth tu arUe yd oed 
gOz pen grych gOineu maOz rynaOd y OzthaO. EC yno 
dOyn y gyghozwyz attaO. 

JJetwin efcob. agOarthegyt uab kaO. amarch 
uab meirchaOn. a chradaOc ureichuras. a gOalchmei 
uab gOyar. ac edyzn uab nud. ^ rOaOn pebyz uab de- 
ozthach wledic. 1 riogan uab bzenhi |fwerdon. ^ 
gOenvynnwyn uab naf * l|owel uab emyz HydaO. 
Gilim uab rOyf freinc. H danet <v> ab . oth. 8. gozeu cuf- 
tennin. a mabon (X) ab modzon. a pheredur paladyz hir. 
JL heneidOn Hen. a thOzch . m ab . perif. !^erth <X) ab . 
kadarn. a gobzO . m ab . echel uozdOyt twyll. gOeir m ab 
gOeftel. ac ad6y uab gOereint. jpyzftan mab talluch. 
Hozyen manaOcc- granwen mab Ilyz. allacheu mab 
arthur. aHaOuroded uaryfaOc. achadOz iarll kernyO. 
J|ozuran eil tegit. aryaOd eil mozgant. adyuyz uab 



160 iRbonabw^'s Dream. [570. 

alun dyuet. gOzyr gwalftot ieithoed. adaon mab tel- 
yeffin. H Hara uab kafnat wledic. JL ffleudur fflam. 
agreidyal gall dofyd. filbert mab katgyffro. MenO 
mab teirgOaed. gyzthmOl wledic. T|a6zda uab karad- 
aOc vzeichuras. (Hildas mab kaO. karieith mab feidi. 
8 Hawer owyz Ilychlyn a denmarck. allaOer owyz 
groec ygyt ac Oynt. JL digaOn olu adeuth yz kyg- 
hoz hOnnO. |daGc heb y ronabGy. )P6y ygOz gOineu 
y deuthpOyt attaO gynneu. l^un uab maelgOn gOyned 
g(Jz y mae o vzeint ida6 dyuot paOp y ymgyghoz ac 
ef. JaachaOs yducpOyt gOas kyieuanghet ygkyg- 
hoz gOyz kyvurd arrei racko. mal kadyzieith mab 
faidi. Ozthnat oed ympzydein gd Ozdarch ygyghoz 
noc ef. Be ar hyny nachaf ueird yn dyuot ydatkanv 
kerd y arthur. ac nytoed dyn aadnapei ygerd honno. 
namyn kadyzieith ehun. eithyz yuot ynuolyant y 
arth ur ~ Jtcarhynny nachaf pedeir affen arugeint ac 
eupynneu oeur ac aryant yndyuot. agOz Hudedic vlin 
ygyt a phobun ohonunt yndOyn teyznget y arthur 
o ynyffed groec. Yna yderchis kadyzieith mab faidi 
rodi kygreir y ofla gyHeHwaOz hyt ympenn pythew- 
nos amis, a rodi yz affennoed * adathoed ar teyznget 
yzbeird. ac aoed arnunt ynUe gobyz ymaros. 8c 
ynoet ygygreir talu eu kanu udunt. ^[carhynny 
ytrigywyt. ^onabOy heb ^daOc ponyt cam gwar- 
auun yz gOas ieuanc arodei gyghoz kyhelaethet 
ahOnn vynet ygkyghoz y arglOyd. J[c yna y kyuodes 
kei ac y dywaOU p6y bynnac a vynno kanlyn arthur., 
bit heno yghernyO gyt ac ef. JLc ar nys mynno. bit 
yn erbyn arthur hyt ynoet ygygreir. 8c rac meint y 



57t] IRbonabwp'0 Bream. 161 

kynnOiGf hOnnO deffroi aoxuc ronabOy. ^phande- 
ffroes ydoed ar groen ydinawet melyn. gOedy rygyfcu 
o honaO teirnos athii dieu. nryftozya honn aelwir 
bieidwyt ronabOy. Ellyma yi achaOs naOyineb y 
vzeidwyt. na bard na chyfanvyd heb lyuyz. o achaOs 
y geniuer IliO aoed arymerch ahynnyo cimrauael 
liw odidaOc acaryzaruev 3,c eu ky weird ebeu. 9c ar y 
Ilenneu gOerthuaOi armein rinwedaOl. ~ 



[627. 




\ amheraGdyz arthur oed yg kaer Ilion arwyfc. 
gef yd oed yn eifted diwarnaOt yny yftaueTI. 
ac y gyt ac ef owein uab uryen. a chynon 
uab clydno. a chei uab kyner. a gOenhwyuar 
ae IlaOuozynyon yn gOniaO Ozth ffeneft*. 3. 
chyt dywettit uot pozthaOz ar lys arthur. nyt 
oed yz vn. dlewlOyt gauaelaOz oed yno hagen ar 
ureint pozthaOz yaruoll yfp aphellennigyon. 3,c y 
dechzeu euhanrydedu. Ecyuenegi moes yllys ae 
deuaOt udunt. yzneb adylyei vynet yz neuad neu yz 
yftauell oevenegi idaO. ^i neb adylyei letty oe 
venegi idaO. JLc ymperued IlaOz yz yftauell yd oed 
yz amheraOdyz arth ur yn eifted. ar demyl oirvzwyn a 
Ilenn o bali melyngoch ydanaO 9 gobennyd ae dud- 
et obali coch dan penn yelin. Jlrhynny ydywawt 
arthur. l|awyz pei nam goganeOch heb ef mi a gyf- 
kOn trauewn ynaros vy mOyt. acymdidan aeHOch 
chOitheu. achymryt yfteneit oved agolOython ygan 
gei. achyfcu aozuc yz amheraOdyz. JL gofyn aozuc ky- 
non uab klydno y gei yz hynn a adawffei arthur udunt. 
Minneu avynnaf yz ymdidan da aedewit yminneu 
heb y kei. !^a wr heb y kynon teckaf yO itti wneuth ur 



628.] wein anb Xunet. 163 

edewit arthur yngyntaf. 8c odyna yz ymdidan gozeu 
awypom ninneu ni ae dywedOn itti. JJynet aozuc 
kei yzgegin. acyzvedgell. adyuot ac yfteneit oved 
gantaO. 8c agozvlOch eur. clc alloneit y dOzn o vereu. 
a golOython arnadunt. flchymryt y golGython awnae- 
thant. adechzeu yvet y med. Weithon heb ykei 
chwitheu bieu talu yminneu uy ymdidan. ^ynon 
heb yz owein tal y ymdidan y gei. Jioer heb y kynon 
hyn g6z 6yt agwell ymdidanOz no mi. a mOy a we/etft 
obetheu odidaOc. tal di y ymdidan y gei. Jpechzeu 
di heb yzowei * ozhynn odidockaf a wypych. Mi a 
wnaf heb y kynon. llamyn vn mab mam a that 

* + b * 

oedOn i. adzythyll oedOn. amaOz oed vyryvic. ^[c 
ny thybygOn yny byt aozffei arnaf o neb ryO gamhOzi. 
JlgOedy daruot im gozuot ar bob camhOzi ozaoed 
yn vn wlat ami. "frngyweraO awneuthum acherdet 
eithauoed byt a diffeithwch. 9c yny diwed. ^c yn 
y diwed dywannu aOneuthum ar yglynn teckaf yny 
byt. agOyd gogyfuch yndaO. 9c avo regedaOc oed ar 
hyt yglynn. a ffozd gan yftlys yzauon. acherdet y 
ffozd awneuthum hyt hanner dyd. J[r parth arall a 
gerdeis hyt pzyt naOn. Jlcyna ydeuthum yuaes 
maOz. 9c yn nibenn y maes yd oed Kaer uaOz lyw- 
ychedic. agOeilgi yngyuagos yzgaer. a pharth ar 
gaer ydeuthum. Be nachaf ygOelOn deu was pen- 
grych velyn. a ractal eur am penn pop un o honunt. 9 
pheis obali melyn ambopunonadunt. clgOaegeu eur 
am vynygleu eu tract yn eu tract, jl b6a o afgOzn 
eliphant yn IlaO pob un o nadunt. 8c eu Hinynneu o 
ieu hyd. ae faetheu ac eu pelydyz o afgOzn mozuil. 

M 2 



1 64 <S>wetn anb Xunet. [629. 

gOedy eu hafgellu ac adaned paOin. 8 phenneu eur 
ar ypelydyz. JL chylleill a Ilafneu eur udunt. 
JHc eu karneu o afgOzn mozuil yn nodeu udunt. JLc 
Oynteu yn faethu eu kyUeill. 8 rynnawd y Ozthunt 
ygCelOn wr penngrych melyn yny dewred. ae uaryf 
ynnewyd eiHaO. Jl pheis amanteTI opali melyn ym- 
danaO. He yfnoden o eurllin ympenn y uantell. a 
dOy wintas ogozdwal bzith am ydzaet. adeu gnap o 
eur yn eu kaeu. ^ phan y gOeleif i euo. dyneffau a 
wneuthum attaO. 1 chyfarch gOeH awneuthum idaO. 
^Ic rac dahet y wybot ef. kynt y kyuarchaOd ef well 
ymi. nomiui idaO ef. Jtdyuot gyt ami aozuc parth 
ar gaer. JLc nyt oed gyuanhed yny gaer. namyn a 
oed yn vn neuad. 8c yno yd oed pedeir mozOyn ar 
hugeint. yn gOniaO pali Ozth ffeneftyz. JL hynn a dy- 
wedaf ytti gei vot * yntebic gennyf bot yntegach y% 
hacraf onadunt hwy noz voawyn deckaf aweleift ti 
eiryoet yn ynys piydein. ^z an hardaf o nadunt. 
hardach oed no gOenhOyuar gOzeic arthur panuu 
hardaf eiryoet duO nadolic. neuduO pafc Ozth offer- 
en. Schyuodi aozugant ragof. achwech onadunt 
agymerth uy march ac amdiarchenwys inneu. a 
chwech ereilt onadunt agymerth vy arueu ac ae golch- 
affant ymyOn rol yny yttoedynt gynwynet ardim 
gOynnaf. JLr trydyd chwech onadunt adodaffant 
Hieineu ar ybyzdeu. ac a arlOydaffant vOyt. jlr ped- 
wyzyd chwech adiodaffant vy Iludeticwifc. adodi 
gOifc arall amdanaf. nyt amgen. crys allaOdyi oz 
bliant. JL pheis afOzcot amantell obali melyn. a 
gozffoys Ilydan yny van tell. JL thynnu gobennydyeu 



630J wein arto Xunet. 165 

amhyl a thudedeu oz bliant coch udunt. y danam ac 
ynkylch. JLc eifted aozugam yna. 8r chwech onad- 
unt a gymerth vy march ae gozugant yndiwafl oe hoIT 
yftarn. yngyftall aryfweineit gozeu ynynys pzydein. 
J[c ar hynny nachaf gaOgeu aryant adGfyz yymolchi 
yndunt. athyOeleu ovliant gOyzd. arei gwynnyon. ac 
ymolchi aozugam. amynet y eifted yzbOzd aozuc y 
g6z gynneu. a minneu yn neffaf idaO argOzaged oil is 
vy IlaO inneu. eithyz yrei oedyn gwaffanaethu. JLc 
aryant oed y bOzd. a bliant oed lieineu y bOzd. JLc 
nyt oed un Heftyz yn gwaffanaethu y bOzd namyn eur 
neu aryant. neu vueli. an bOyt adeuth in. adiheu oed 
iti gei. naweleis i eirmoet bOyt nallynn ny welOn yno 
y gyffelyp. J&ithyx bot yn well kyweirdeb y bOyt ar 
Hynn aweleisi yno nocynlle arall eiryoet. abOytta a 
oiugam hyt am hanner bOyt. ac ny dywat nar gOi nac 
vn ozmoiynyon vngeir Ozthyf i hyt yna. Jtphan 
uu debic gan ygOz bot ynweTT gennyf ymdidan no 
bOyta. amofyn aozuc ami paryO Oi oedOn. adyOedut 
aoiugum inneu bot ynda gennyf i kaffel aymdidanei 
ami. $Lc nat oed yny * Ilys bei kymeint ac eu 
diycket ymdidan dynyon. ^aunbenn heb ygOz. ni 
aymdidanem athi. ony bei lefteir ar dy vOyt. ^|c 
weithon ni aymdidanOn athi. JLc yna ymenegeis i 
yi gOz pOy oedOn. ar kerdet oed arnaf. fldywedut vy 
mot yn keiffaO aoiffei arnaf. neu vinneu aozffei ar 
baOp. ac yna edzych aozuc ygOz arnaf i agowenu. a 
dywedut Ozthyf. bei nathybyckOn. dyuot gozmod o 
ovut itt. mi auanagOn itt yzhynn ydwyt yny geiflaO. 
JL chymryt triftit agoueileint awneuthum ynof am 



1 66 <S>wetn ant> Xunet. 

hynny. 8c adnabot awnaeth ygOz arnaf hynny. a 
dywedut Ozthyf. Kanys gOeH yO gennytti heb ef. 
menegi o honaf i ytti dy afles noth les mi ae managaf 
itiU KOfc yma heno heb ef. achyuot yn uoze y uynyd. 
a chymer y ffozd ydwyt arhyt y dyffrynn uchot. yny 
delych yzkoet ydoethoft trOydaO. JLc ynrynnaOd yn 
ycoet ef agyferuyd gwahanffozd athi. ary tu deheu 
itt acherda arhyt honno. yny delych ylannerch uaOz 
ouaes. agozfed ymperved y Ilannerch. JL gOzdu 
maOz awely ympenn yz ozfed. ny bo Ilei odim no deu- 
wr owyz y byt honn. 8c untroet yffyd idaO. ac un Ily- 
gat ygknewillyn y tal. a ffonn yffyd idaO ohayarn. 
a diheu yO itti nat oes deuwr yny byt nychaffo eu 
Hwyth yny ffonn. jlcnyt gOzanhegar ef. gOz hagyz 
yO ynteu. acwtwart y6 ar ykoethOnnO. athi awely 
mil oanniueileit gOyllt ynpozi yny gylch. agofyn jdaO 
ffoid yuynet oz Ilannerch. ac ynteu a vyd gOithgroch 
Ozthyt ti. ac efavennyc ffozd itti ual y keffych yz 
hynn ageiffy. j| hir uu gennyfi y nos honno. ar 
boze tranoeth kyfodi aozugum agOifgaO amdanaf. ac 
yfcynnu ar vy march, acherdet ragof arhyt y dy- 
ffrynn yz coet. J|c yz wahanffozd a venegis y gOz y 
deuthum hyt y Ilannerch. a phan deuthum yno. hoff- 
ach oed gennyf awelOn yno oaniueileit gOyllt. no 
?c " thzi chymeint ac ydywaOt ygOz. ^rgOz du a oed 
yno yneifted ympenn yz ozfed. MaOz ydywaOt y gOz 
i mi y vot ef. mOy o lawer oed ef no hynny. 3r ffonn 
hayarn a dywedaffei y gOz y mi uot HOyth deuwr yndi. 
l|yfpys oed gennyfi gei uotHOyth pedwar milOz yndi. 
a honno oed ynllaO ygOz du. ac nydywedei ynteu 



632J <>wdn anb %unet 167 

Ozthyfi. namyn gOzthgloched. JL gofyn a wneuthum 
idaO. pa vedyant oed idaO. ar yz aniueileit hynny. $|i 
aedangoffaf itti dyn bychan heb ef. J[ chymryt y 
ffonn yny laO. atharaO karO ahi dyznaOt maOz. fny 
ryd ynteu vzeuarat maOz. ac Ozth y vzefarat ef y doeth 
o aniueileit. yny yttoedynt gynamlet ar fyz ynyz awyz. 
^cyny oed gyfyg ymi feuyll yny Hannerch ygyt ac 
Oynt. a hynny o feirff agOiberot. ac amryuael aniueil- 
eit. JLc edzych aozuc ynteu arnadunt h6y. acerchi 
udunt vynet y bozi. 8c eftOng eu penneu aozugant 
Oynteu. acadoli idaO ef. val g6yz gOaredaOc y eu 
harglOyd. Jic yna y dywaOt y gOz du Ozthyf. a wely di 
dyn bychan y medyant yffyd ymi ar yz aniueileit 
hynn~ ^c yna gofyn ffozd aOneuthum idaO. agarO uu 
ynteu. ac eiffoes- gofyn aozuc ef ymi pale y mynnOn 
vynet. 9 dywedut a ozugum idaO py ry6 Oz oedOn. a 
phy beth ageiffOn. amenegi aozuc ynteu ymi. Rymer 
heb ynteu y ffozd y tal y Ilannerch. a cherda y erbyn 
yz allt uchot yny delych oe phen. Be odyna ti awely 
yftrat megys dyffrynn maOz. J[c ym perued yz yftrat 
ti awely pzenn maOz. aglaffach yO y vzic noz ffenytwyd 
glaffaf. Bcydan y pzenn h6nn6 ymae ffynnaOn. JLc 
yn ymyl y ffynnaOn y mae Ilech varmoz. ac ar y Ilech 
y mae kaOc aryant Ozth gadOyn aryant. mal na ellir 
eu gOahanu. A chymer y kaOc a bOzO gaOgeit oz dOfyz 
am benn y Ilech. ^|c yna ti aglyOy dOzyf maOz. athi 
atebygy ergrynu ynef ar dayar gan y tOzyf. JLc 
yn * ol y tOzOf y daO kawat adoer. ac abreid vyd itti 
y diodef hi yn vyO. a chenllyfc vyd y gaOat. ac ynol y 
gaOat hinon a vyd. JLc ny byd un dalen ar ypzen ny 



1 68 <S>wein ant> Xunet. [63Z 

darffo yz gawat eudOyn. ac ar hynny ydaO kaOat o 
adar. adifgynnuary pzenn aOnant. JLcny chlyweift 
eiryoet yth wlat dy hun kerd kyftal ac aganant. JL 
phan vo digrifaf gennyt gerd yz adar. l>i aglywy 
duchan. a chOynuan yn dyuot ar hyt y dyffrynn tu ac 
attat. JLc ar hynny ti awely varchaOc ar varch pur- 
du. a gOifc o bali purdu ymdanaO. ac yftondard o 
vliant purdu ar y waeO. ^thgyzchu awna yngyntaf 
y gallo~ ffoy di racdaO. ef ath ozdiwed. s arhoy 
ditheu euo. a thi yn uarchaOc. ef ath edeu yn bedeftyz. 
ac ony cheffy di yno ofut. nyt reit itti amofyn gofut 
travych vy6. ^chymryt y ffozd aozugum hyt pan 
deuthum y benn yz allt. Be odyno y gOelOn mal y 
managyffei y g6z du ymi. 8c y ymyl y pzen ydeuthum. 
Jlr ffynnaOn awelOn dan y pzenn. ar Hech uarmoz yn 
y hymyl. arkaCc aryant Ozth y gadwyn. a chymryt y 
kaOc awneuthum. a bOzO kaOgeit ozdOfyz am pen y 
Hech. acar hynny nachaf ytOzOf yn dyuot ynvOyyn 
da noc y dywedaffei ygOz du im. Jicynol ytOzyfy 
gawat. adiheuoed gennyfi gei. na dihangei nadyn 
nallOdyn ynvyO ozaozdiwedei ygaOat allan. ^any 
ozfafei vn genHyfgen ohonei. nac yz croen nac yz kic 
yny hatalyei yz afgOrn. ac ymchoelut pedzein uy 
march ar ygaOat awneuthum. adodi fOch vyntaryan. 
ar penn vy march ae vOng. H dodi y baryflen ar vym 
penn vy hum. flc uelly pozthi y gawat. JL phan 
edzycheis ar y pzenn. nyt oed un dalen arnaO. ac yna 
ydhinones. flc ar hynny nachaf yz adar yndifgynnu 
ar ypzenn. Ac yn kanu. jl hyfpys yO gennyfi gei. na 
chynt na gOedy na chiglefi kerd kyftal [633] ahon- 



633 J <>wetn anb Xunet. 169 

no eiryoet. ^phanoed digrifaf gennyf gwarandaO ar 
yz adar. nachaf tuchan yn dyuot ar hyt y dyffryn yn 
dyuot parth ac attaf. ac yndywedut Ozthyf. JL varch- 
aOc heb ef beth a hut ti ymi. padzOc digoneis inheu yt- 
ti pan wnelut titheu ymi. ac ym kyf byth awnaeth- 
oft hediO. JP ony wydut ti nat edewis y gawat hediO 
nadyn nallOdyn yn vyO ymkyfoeth ozagauaf all- 
an. Jlcarhynny nachaf uarchaOc arvarch pur- 
du. agOifc o bali purdu ymdanaO. ac arwyd ovliant 
purdu ymdanaO. J[c ymgyzchu aozugam. JLchyn 
beidzut hynny. nybu hir ynymbyzrywyt i. JLc y- 
nadodi aozuc ymarchaOc arlloft ywaeO dzOy avOyn 
ffrOyn vy march. He ymdeith yd aeth ar deu varch 
gantaO. am adaO ynneu yno. ^ywnaeth ygOz ym- 
danafi ovaOzed^ kymeint am karcharu. l|yt yf- 
peilOys ynteu vi. ^1 dyuot aouigum inneu dzachef- 
en y ffozd ydeuthumgynt. Jlphan deuthum yzllan- 
nerch ydoed ygOz du yndi. amkyffes adygaf itti gei. 
mae ryued na thodeis ynHynn taOd rac kewilyd. gan 
agefeis owattwargan ygOzdu. Jcyzgaer ybuaffOn 
ynos gynt. ydeuthum ynos honno. ^Illawenach 
uuwyt Ozthyf y nos hono. noz nos gynt. a gOell ym 
pozthet. ar ymdidan a vynnOn gan wyz achan wraged 
agaffOnn. Jic ny chaffOn i neb agyzbOyllei Ozthyf i 
dim am vygkyzch yz ffynnaOn. Tjfys kyzbOylleis yn- 
neu Ozth neb~ Jlc yno y bum y nos honno. ^ phan 
gyfodeis y vynyd y boze trannoeth. ydoed balffrei 
gOineudu. amygen burgoch idaO kyngochet arkenn 
ynbaraOt gOedy yyftarnu yngywei. agOedy gOifgaO 
vyarueu. Jlc adaO vy mendyth yno. adyuot hyt vy 



1 70 <>wetn anb Xunet. [634. 

Ilys vy hun. JLr march hOnnO ymae gennyfi etto yn 
yiyftauell racko. ^cyrof aduO gei naf rodOni euo 
ettwa yi y palffrei gozeu ynyny? pzydein. J[duO a 
wyz gei nac adeuaOd * dyn arnaO ehun chOedyl veth- 
edigach nohOnn eiryoet. JLc eiffoes rac odidocket 
gennyfi. nachiglef eirmoet nachynt. nac gOedy a 
wypei dim yOith y chOedyl hOnn. namyn hynny. JL 
hot defnyd y chOedyl hOnn ygkyfoeth yi amheraO- 
dyz arthur heb dywanu neb arnaO. ]|a wyz heb 
yi owein ponyt oed da mynet ygeifaO dywanu ar 
yUe hOnnO. ffynnllaO vygkyfeillt heb ykei. myn- 
ych ydywedut ar dy dauaOt yi hynny peth nyfgOnelut 
ardy weithzet. ^uO awyi heb ygwenhOyfar ys oed 
gOell dygrogi di gei. nodywedut ymadiaOd moi 
warthaedic a hOnnO Ozth (u mal owein. Hyn IlaO vyg 
kyfeillt wreicda heb y kei. nyt m6y o volyant y owein 
adywedeift di. nominneu. ^[car hynny deffroi a 
o^uc arthur. agofyn agyfgaffei hayach. |)o arglOyd 
heb yz owein dalym^ ae amfer ynni vynet vynet yi 
byzdeu^ JLmfer. arglOyd heb yi owein. Jcyna 
kanu koin ymolchi awnaethpOyt. a mynet awnaeth 
yi amheraOdyz ae deulu oil y vOytta. JL gOedy daruot 
bOytta. difflan aozuc owein ymdeith. JL dyuot y letty 
a pharattoi y varch ae arueu aoiuc~ ^ 

ayhan welas ef ydyd d*annoeth~ gOifgaO y 
arueu aoxuc. JLc yfgynnu ar y uarch. Bcherdet 
racdaO aoxuc eithafoed byt. adiffeith vynyded. 
ac yn y diwed y dywanaOd ar y glynn a uanagaffei 
gynon idaO. ual ygOydyat yn hyfpyf panyO hOnnO oed. 
acherdet aozuc ar hyt y glynn gan yftlys yi auo. 



635 J wein anfc Xunct. 171 

JLr parth arall yz auon y kerdaOd yny doeth yz dyff- 
rynn. Jlrdyffrynn agerdaOd yny welei ygaer. jl 
pharth argaer y deuth. jBefygOelei ygOeifon yn 
faethu eu kylleill yn y He y gOelfei gynon. 8r g6i 
melyn bieuoed ygaer ynfeuyll ger eu IlaO. JLphan 
yttoed owein yn mynnv kyuarch gOell yz g6z melyn. 
kyuarch gOeTT aozuc ygOz y owein. a dyuot yny 
vlaen parth ar gaer. acef a welei yftauell yny gaer. 
J[phan deuth yz yftauell ef awelei ymozynyonyn 
gCnyaO * pali ymyOn kadeireu eureit. J[hoffach o 
lawer oed gan owein etecket. ac euhardet. nocy 
dywaOt kynon idaO. J^chyfodiavvnaethant ywaffan- 
aethu owein mal y gOaffanaethaffynt gynon. flhoffach 
vu ga owein y bozthant. no chan gynon. ac am han- 
ner bOytta amofyn aozuc ygOz melyn ac owein. py 
gerdet oed arnaO. ^cydywaOt owein gObyl oe gerd- 
et idaO. 3,cy ymgeiffaO armarchaOc yffyd yngOar- 
chadO yffynnaOnn y mynnOn vy mot. agowenu aozuc 
y gOr melyn. abot yn anhaOd gantaO menegi y owein 
y kerdet hOnnO. mal y bu anhaOd gantaO y uenegi y 
gynon. 8c eiffoes menegi aozuc y owein gObyl yOzth 
hynny. Bey gyfgu ydaethant. arboze dzannoeth y 
bu baraOt march owein gan y mozynyon. JL cherdet 
aozuc owein racdaO yny deuth yz Hannerch yd oed y 
g6z du yndi. a hoffach uu gan owein meint y gOz du 
no chan gynon. agofyn ffozd aoruc owein yz gOz du. 
Hcynteu aemenegis. 8 cherdet aozuc owein y ffozd 
ual kynon. yny doeth yn ymyl y pzenn glas. J^c ef 
awelei y ffynnaOn. arllechynymyl y ffynnaOn. ar 
kaOc erni. achymryt ykaOc aozuc owein ab6z6 kaO- 



172 wein anfc OLunet [636. 

geit oz dOfyz ar y Ilech. J|c ar hynny nachaf y tOzyf. 
ac yn ol y tOzyf y gaOat. ||0y olawer noc ydywedaf- 
fei gynon oedynt. fl gOedy y gaOat goleuhau a ozuc 
yz awyz. ^phanedzychaOd owein arypzenn. nyt 
oed vn dalen arnaO. Ac ar hyny nachaf yz adar yn 
difgynnu ar ypzen acynkanu. Jphan oed digrifaf 
gan owein gerd yz adar. ef awelei varchaOc y dyuot 
arhyt y dyffryn. ae erbynnyeit aozuc owein. acym- 
wan acef yndzut. JL thozri ydeu baladyz aozugant. 
adifpeilaO deugledyf awnaethant. acymgyfogi. JLc 
ar hynny owein adzewis dyznaOt arymarchaOc trOy 
y helym. ar pennffeftin. ar penngOch pOzqOin. a thzOy 
y kroen ar kig ar afgOzn. yny glOyfaOd ar yz emen- 
nyd. JLc yna adnabot a ozuc y marchaOc duaOc ry 
gaffel dyz*na6t agheuaOl o honaO. fic ymchoelut pen 
yvarch aozuc affo. ^leymlit aozuc owein. Ac nyt 
ymgaffei owein ae vaedu ar cledyf. nyt oed bell ida6 
ynteu~ JLc ar hynny owein awelei gaer uaOz lyw- 
ychedic. 3^cy pozth ygaer ydeuthant. aceTIOng y 
marchaOc duaOc a OnaethpOyt ymyOn. 2Lc ellOng doz 
dyzchauat awnaethpOyt ar owein. JL honno ae me- 
dzaOd odis ypardOgyl y kyfrOy yny dozres ymarch 
yn deu hanner trOydaO athzoelleu yz yfparduneu gan 
yfodleu owein. acynygerda ydoz hyt yllaOz. athzo- 
elleu yz yfparduneu a dzyH y march y maes. Jic 
owein yrOng ydOydoz ardzyll araH yz march. Srdoz 
ymyOnagaewyt ualnaallei owein vynet odyno. JLc 
yg kyfyg gyghoz yd oed owein. acual yd oed owein 
ueHy. fef ygOelei trOy gyffOlIt ydoz heol gyfarOyneb 
acef. EC yftret o tei obop tu yzheol. J^c awelei 



637.] wein anfc Xunet. 173 

mozOyn benngrech uelen aractal eur am yphenn. 
a gOifc o bali melyn ymdanei. a dOy wintaf o gozdwal 
bzith am y thzaet. Jtcyndyuot yzpozth. ac erchi 
agozi aozuc. J)u6 awyz unbennes hebyz owein na 
ellir agozi ytti o dyma. mOy noc ygellyditheu waret 
yminneu odyna- JpuG awyz heb yuozOyn oed dyhed 
maOz na ellit gOaret itti. 8c oed iaOn y wreic wneuthur 
da ytti. J)uO awyz na weleis i eirmoet waf well no 
thidi Ozth wreic. (D bei gares itt gozeu kar gOzeic 
oedut. bei ozderch itt gozeu gozderch oedut. ac 
Ozth hynny heb hi yz hynn aaHafi o waret itti mi 
aegOnaf. ^Ode di y votrOy honn a dot am dy vys. 
a dot y maen hCnn y myOn dy laO. a chae dy dOzn 
am y maen. 9 thza gudyych ti euo euo ath gud ditheu. 
JL phan hambOyllont hOy oz Ileon y deuant Oy yth 
gyzchudi yth dihennydyaO amygOz^ J[gOedyna 
welont hOy dydi dzOc vyd gantunt. 9 minneu a vydaf 
ar yz efgynuaen racko yth aros di. ^thydi amgOely 
i. kanywelOyfi dydi. adyzet titheu adotdylaO ar 
penn * vy yfgOydi. J[c yna ygCybydaf i dydyfot 
titheu attaffi. JLr ffozd ydelOyfi odyno dyzet titheu 
gyt a mi. 8c ar hynny mynet a ozuc o dyno y Ozth 
owein. 8c owein awnaeth aerchis y vozOyn idaO oil. 
ac ar hynny ydeuth ygOyz ozllys y geifaO owein 
oedihenydu. JL phan deuthant ygeiffaO. nywelfant 
dim namyn hanner y march. JL dzOc ydaeth arnunt 
hynny. a difflannu oaruc owein oceuplith. adyuot 
att y vozOyn. adodi y Ia6 ar y hyfgOyd. a chychOyn 
aozuc hitheu racdi. ac owein ygyt ahi yny deuth- 
ant ydrOf Ilofft uaOz delediO. ac agozi ylloft aoiuc 



174 wcln anb Xunet. [638, 

y vozOyn. adyuot ymyOn. achaeu yITofft aozugant. 
JLc edzych arhyt ylloft aozuc owein. ac nyt oed 
yn y Ilofift un hoel heb y IliwaO a IIi6 gwerthuaOz. JLc 
nyt oed un yftyllen heb delO eureit arnei yn amry- 
ual. Jlchynnu tan glo aozuc y vozOyn. achymryt 
kaOc aryant aozuc hi adOfyz yndaO. athOel ovliant 
gOynn aryhyfgOyd. arodi dOfyz yymolchi aozuc y 
owein. y, dodi bOzd aryant gozeureit rac y vzonn. 
abliant melyn ynlliein arnaO. Hdyuot aeginyaO idaO. 
JL diheu oed gan owein. na welfei eiryoet neb ryO 
vOyt. nywelei yno digaOn ohonaO. eithyz bot yn 
well kyweirdeb ybOyt awelei yno. noc yn Tie arall 
eiryoet. JLc ny welas eiryoet He kyn amlet anrec 
odidaOc ovOyt allynn acyno. jlcnytoedvn Hefty z 
yn gOaffanaethu arnaO. namyn Ileftri aryant neu eur. 
abOytta acyuet aozuc owein yny oed pzyt naOn hir. 
JLc ar hynny nachaf y clywynt diafpedein yn y gaer. 
Sgofynaozuc owein yz uozOyn pyweidi yO hOnn. 
J)odi oleO arygOzda bieu bieu ygaer heb yuozOyn. 
acygyfgu ydaeth owein. agOiO oed yarthur dahet 
ygOely aOnaeth yuozOyn idaO. oyfgarlat agra a 
phali afyndal abliant. JLc amhanner nos y clywynt 
diafpedein girat. fy diafpedein yO hOnn weithon 
heb yz owein. "f gOzda bieu ygaer yf *fyd uarO yz 
a6z honn heb y vozOyn. JLc am rynnawd oz dyd. 
y clywynt diafpedein agOeidi. anueitraOl eu meint 
JL gofyn a ozuc owein yz uozOyn pa yftyr yffyd yz 
gOeidi hOnn. Hynet achozff y gOzda bieu y gaer 
ygaer yzllann. achyuodi aozuc owein yvynyd a 
gOifgaO ymdanaO. 9cagozj ffeneftyz aryllofTft. ac 



639.] wdn anfc linnet 175 

edzych parth ar gaer. ac ny welei nac ymyl nac 
eithaf yiHuoed ynllewni yz heolyd. ahynny ynHaOn 
aruaOc. agOzaged Ilawer ygyt acwynt ar ueirch ac 
ar tract, achzefydwyz ydinas ollynkanu. Jlcef ate- 
bygei oweinbot yz awyz yn edzinaO rac meint ygOei- 
di ar utkyznn. arcrefydwyz ynkanu Jtcymperued 
y IIu hOnnO ef yz eloz. allenn o vliant gOynn arnei. 
aphyft kOyz yn Ilofgi yn amyl yn y chylch ac nyt 
oed vndyn dan yz eloz lai no barOn kyuoethaOc. JL 
diheu oed ganowein nawelfei eiryoet niuer kyhard- 
et a hOnnO o bali a feric a fyndal. JLc ar ol y Hu 
hOnnO y gOelei ef gdeic velen ae gOallt dzos y dOy 
yfgOyd. ac agOaet briO amyl yny bzigeu. agOifc o 
bali melyn ymdanei gOedy yrOygaO. a dOy wintas 
ogozdwal bzith amy thraet. JLryued oed na bei 
yffic penneu y byffed rac dyckynet y maedei y 
dOylaO ygyt. ahyfpys oed gan owein nawelfei ef 
eiryoet gOzeic kymryt a hi beyt uei ar y ffuryf iaOn. 
ac uch oed ydiafpat. nee aoed odyn achozn yny 
IIu^ aphannwelas ef ywreic ennynu aOnaeth oe 
charyat yny oed gyflaOn pop He yndaO. JL gofyn 
aozuc owein yz uozOyn pOy oed ywreic. j)u6 a wyz 
heb y uozOyn gOzeic y gellir dywedut idi y bot yn 
deckaf oz gwraged~ ac yn diweiraf. ac yn haelaf. ac 
yn doethaf. ac yn vonhedickaf. vy arglOydes i y6 
honn racko. a iarlles y ffynnaOn y gelwir gOzeic y 
gOz a * ledeift di doe. $116 awyz heb yz owein 
arnaf. mae mOyhaf gOzeic agarafi yO hi. JuO awyz 
heb yuozOyn nachar hi dydi nabychydic nadim. 
jlcarhynny kyuodi aozucyvozOyn achynneu tan 



1 76 wein anfc Xunet. [640. 

glo. allanO crochan odOfyz ae dodi y dOymaO. a 
chymryt tOel ovliant gOyn aedodi am vynOgyl owein. 
adiymryt gozflOch oafcOzn eliphant. a chaOc aryant. 
ae lanO ozdOfyz tOym. agolchi pen owein. acodyna 
agozi pzenuol athynnu eHyn. aecharn o afgGzn eliph- 
ant. JL deii ganaOl eureit ar yz ellyn. JLc eillaO y 
uaraf aozuc afychu ybenn ae vynOgyl ar tOel. 8c 
odyna dyzchafel aozuc y uozOyn rac bzonn owein. 
adyuot ae ginyaO idaO. fldiheu oed gan owein. na 
chafas eiryoet kinyaO kyftal ahonno nadiwallach y 
wafanaeth. JL gOedy daruot idaO y ginyaO. kyweiryaO 
aozuc yuozOyn y gOely. Josymahebhi ygyfcu a 
minneu aaf yozderchu itti. ^mynet aozuc owein y 
gyfgu. Echaeu dzOs yllofft aozuc y vozOyn amynet 
amynet parth argaer. aphandeuth yno nyt oed yno 
namyn triftyt agoual. Jlr iarlles ehun ynyzyftau- 
ell heb diodef gOelet dyn rac triftit. a dyuot aozuc 
lunet attei a chyuarch gCell idi. ac nyf attebaOd yz 
iarlles.. ablyghau aozuc yuozOyn adywetut Ozthi. fy 
derO ytti pzyt nat attep|pych y neb hediO. Jrunet 
heb yz iarlles py wyneb yffyd arnat ti. pzyt na delut 
y edzych y gofut auu arnaf i. ac a oed itti. ac yf 
gOneuthum i dyti y gyfoethaCc. ^c a oed kam itti. 
na delut y edzych y gofut auu arnaf i. ac oed kam 
itti hynny. Jpioer heb y lunet. ny thebygOn i nabei 
well dy fynOyz di noc ymae. ed well ytti geiffaO 
goualu am enniH y gOzda hOnnO. noc am peth arall. 
nyellych byth y gaffel. "f rofi aduO heb yz iarlles. 
nyaTIOn i vyth enniH vyarglOydi odyn arall^ * yn 
ybyt. @allut heb y Lunet gOzhagOz a vel gyftal ac 



040.] <S>wein anb linnet. 177 

ef neuweH noc ef. f rofi aduO hebyz parlies pei 
nabei Ozthmun gennyf peri dihenydyaO dyn auackOn 
mi abarOn dy dihenydyaO. amgyffelybu Ozthyf peth 
moz aghywir ahynny. apheri dydehol ditheu mi ae 
gOnaf. J)a yO gennyf heb y lunet nat achaOs itt | y 
hynny. namyn am uenegi ohonafi ytti dy les. He 
nys metrut dy hun. a mevyl idi ohonam y gyntaf 
ayrro att ygilyd^ amiui yadolOyn gOahaOd itti. ae 
titheu ym gOahaOd inneu. jlcarhynny mynet aozuc 
lunet ymeith. achyfodi aozuc yziarlles hyt ardzOs 
yz yftauell yn ol lunet. a pheffychu yn uchel. 8c 
edzych aozuc Lunet tu dzaechefyn. $Lc emneidaO 
aozucyz iarlles ar lunet. adyuot dzachefyn aozuc 
Lunet att yz iarlles. "frofi aduO hebyz iarlles Ozth 
lunet dzOc yO dy anyan. achanys vy lies i yd oedut 
ti yny uenegi im. manac pa ffozd vei hynny. ff i 
aemanagaf heb hL l)i awdoft na ellir kynnal dy 
gyfoeth di namyn o vilOryaeth ac arueu. ac am hynny 
keis ynebzOyd aekynhalyo. ^a ffozd ygallafi hynny 
heb yz iarlles Managaf heb y lunet. ny eHy di gyn- 
nal yffynnaOn. ny eHy gynnal dygyuoeth. !^y eill 
kynnal y ffynnaOn namyn vn o teulu arthur. JL min- 
neu aaf heb y lunet hyt ynHys arthur. H mefyl im 
heb hi o deuaf o dyno heb uilOz a gattOo y ffynnaOn 
yngyftal neu ynwell noz gOz ae kedwis gynt. 8nhaOd 
yO hynny heb yz iarlles. 9c eiffoes dos ybzofi yz hynn 
adywedy. ^ychOyn aozuc lunet ar uedOl mynet ylys 
arthur. jldyuot aozuc yzllofft att owein. jlcyno 
ybuhi gyt ac owein yny oedamfer idi dyuot olys 
arth ur - Jic Jna gOifgaO ymdanei aozuc hi a dyuot y 

N 



178 <S>wein anfc Xunet [641. 

ymwelet ar iarlles. a ITawen uu y iarTIes Ozthi. chOed- 
leu o lys arthur gennyt heb yz iarlles. doieu chOedyl 
gennyf arglOydes heb hi kaffel o honaf vy neges. a 
pha bzyt y mynny di dangos itt yz un*benn adoeth 
gyt ami. J)yzet ti ac ef heb yz iarlles am hanner 
dyd avozy,, y ymwelet ami. a minneu abaraf yfgy- 
falhau y dzef erbyn hynny. JL dyuot awnaeth hi 
adzef. JLc amhann er dyd trannoeth y gOifgOys owein 
ymdanaO peis afOzcot a manteH obali melyn. ac oz- 
ffreis lydan yny vantell o eurllin. 8 dOy wintas o 
gozdwal bzith amydzaet. allim HeO oeur yneukaeu. 
a dyuot aOnaethnt hyt yn yftauell y iarlles. JL Hawen 
uu y iarlles wzthunt. JLc edzych ar owein yn graff 
aozuc y iarlles^ Jrunet heb hi nyt oes wed kerdetOz 
ar yz unben hOnn. ^ydzOc yO hynny arglOydes. heb 
ylunet "froffi aduO heb y-iarlles naducdyneneit 
vyarglwydi oegozff namyn y gOz hOnn^ Bandit 
gOell itt arglOydes. peinabei dzech noc ef nyf dygei 
ynteu yeneit ef. ^yellir dim Ozth hynny heb hi 
kan deryO. J&Och chOi dzachefyn atref heb yz iarlles. 
aminneu agymeraf gyghoz. $L pheri dyfynnu yholl 
gyuoeth yunlle dzannoeth aozuc y iarlles. Hmenegi 
udunt uot yhiarllaeth ynwedu. Scnaellit ychynnal 
onyt o uarch ac arueu amilOzyaeth^ Jtcyfef y 
rodafinneu arawchdeOis chOi. aeun ohonaOch chOi 
am kymero i. ae vyg kannyadu ynneu y gymrut gOz 
ae kanhalyo olearaTI. ^ef agaOfant yneu kyghoz 
kanhadu idi gOza olearalL JLcyna. yduc hitheu 
efcyb ac archefcyb oe Hys y wneuthur y phziodas 
hi ac owein. AgOzhau aozugant gOyz y iarTIaeth y 



642J <>wein anfc Xunet. 179 

owein. ^|c owein a gedwis y ffynnaOn o waeO a 
chledyf. jSef mal y kedOk adelei ovarchaOc yno. 
owein ae byzyei. ac ae gOerthei yz y laOn werth. JLr 
dahOnnO arannei owein y varOnyeit ae uarchogyon 
* hyt nat oed v6y gan y gyfoeth garyat dyn oz byt 
oil noz eidaO ef. JL their blyned y buef uelly~ 

H ual ydoed walchmei diwarnaOt yngozym- 
deith ygyt ar amheraOdyz arthur. Edzych 
aozuc ar arthur ae welet yn trift gyftudedic. 
adoluryaO aozuc gOalchmei yn uaOz o welet arthur 
ynydrych hOnnO. ftgofyn aozuc idaO. arglOyd heb py 
derO itti. f rof aduO walchmei heb yz arthur hir- 
aeth yffyd arnaf am owein. agolley ygennyf meint 
teir blyned. JLc obydaf y bedwared vlOydyn heb 
y welet ny byd vy eneit ymkozff. amiaOn ynhyfpys 
panyO o ymdidan kynon mab clydno y kolles owein 
y gennym. ^yt reit itti heb y gOalchmei luydyaO 
dy gyfoeth yzhynny. namyn ti agOyz dy ty aeill dial 
owein ozllas. neuyrydhau ot ydiw ygkarchar. clc os 
buO y dOyn gyt athi. 8c ar a dywaOt gOalchmei y 
trigywyt. ac ymgyweiryaO awnaeth arthur agOyz 
ydy g^yt ac ef y geiffaO owein. jkf oed meint y nifer 
teir mil heb amlaO dynyon. achynon mab clydno yn 
gyfarOyd udunt. j| dyuot aozuc arthur hyt y gaer 
y buaffei gynon yndi. 8phandeuthant yno yd oed y 
gOeiffon yn faethu yn yzunlle. argOz melyn yn feuyll 
ach eu IlaO. JL phan welas ygOz melyn arthur. kyu- 
arch gwell aozuc idaO ae wahaOd. achymryt gOahaOd 
aozuc arthur. JLc yz gaer ydaethant. achyt bei 
maOz euniuer. ny wydit eu hyftyz yny gaer. flchyuodi 

N 2 



i8o <>wdn anfc Xunet [643. 

aozuc ymozynyon yeugOaffanaethu. 8 bei awelfant 
ar bop gOaffanaeth eiryoet eithyz gOaffanaeth y 
gOzaged. He nyt oed waeth gwaffanaeth gOeiffon y 
meirch ynos * honno. noc vydei ararthur yny lys 
ehun. Jfrboze trannoeth ykychOynnOys arthur. a 
chynon yn gyfarOyd idaO odyno. ac wynt a deuthant 
hyt lie yd oed y g6z du. a hoffach o lawer oed gan 
arthur meint ygOz du noc ydywedyffit idaO. 8c hyt 
ympenn yz allt y deuthant. ac yz dyffryn hyt yn ymyl 
ypzenn glas. ac yny welfant y ftynnaOn ar kaOc ar 
Hech. J|c yna ydoeth kei ar arth ur . J[ dywedut 
arglOyd heb ef. mi a Onn achaOs y kerdet hOnn oil. 
Ac eruyn yOgennyf. gadu ymi b6z6 y dOfyz ar y Ilech. 
ac erbynyeit y gofut kyntaf adel. aeganhadu aozuc 
arthur. jlbOzO kaOgeit ozdOfyz ar yllech aozuc kei. 
Jfcynylle arol hynny ydeuth y tOzyf. acynol ytOz- 
yf y gawat. ac ny chlywyffynt eiryoet twryf achaO- 
at kyffelyb y rei hynny. allawer oamlaO dynyon a 
oed ygkyOeithas arthur aladaOd ygawat. ^IgOedy 
peidyaO y gaOat y goleuhaOys yz aOyz. ^1 phan edzych- 
affant arypzen nyt oed un dalen arnaO. adifgynnu 
aozuc yzadar arypzenn. adiheu oed gantunt na 
chlyOyffynt eiryoet kerd kyftal ar adar yn kanu*. JLc 
ar hynny ygOelynt uarchaOc y ar varch purdu. agOifc 
o bali purdu ymdanaO. a cherdet gOzd gantaO. ae 
erbynnyeit aozuc kei. ac ymwan ac ef. ^Lc ny bu hir 
yz ymOan kei avyzywyt. Jic yna pebyllyaO aozuc 
y marchaOc a phebyllyaO aozuc arthur ae lu y nos 
hono~ Ji phan gyfodant y boze trannoeth y vynyd^ 
yd oed arwyd ymwan ar waeO y marchaOc. 9 dyuot 



644J vpein anb ILunet 181 

aozuc kei ar arthur adywedut OzthaO. SrglOyd heb 
ef kam ymbyrywyt i doe. ac aoed da yti ymi hediO 
vynet y ymwan ar marchaOc. @a*daf heb yz arthur. 
amynet aozuc kei yzmarchaOc. ^cynyHe bOzO kei 
aozuc ef. 8c edzych arnaO aewan ac arlloft ywaeO 
yny tal yny tyz y helym ar penffeftin ar croen ar kic 
hyt yz afgOzn kyflet aphenn ypaladyz. JLc ymchoel- 
ut aozuc kei ar y gedymdeithon dzachefyn. JLc ohyn- 
ny aHan yd aeth teulu arthur bop eilwerf y ymwan 
ar marchaOc. hyt nat oedun heb y vOzO ozmarch- 
a6c namyn arthur a gOalchmei. Jtc arthur awifgaOd 
ymdanaO y vynet y ymwan ar marchaOc. ch ar- 
glOyd heb y gOalchmei gat y mi vynet y ymwan ar 
marchaOc yngyntaf. 8e adu awnaeth arthur. ftcynteu 
a aeth y ymwan ar marchaOc. achOnfallt obali ymda- 
naO aanuonaffei uerch iarll ragyO ymdanaO acamy 
varch. Ozth hynny nys atwaenat neb ozlluef. ^|c 
ymgyzchu awnaethant ac ymwan y dyd hOnnO hyt 
ucher. J[c ny bu agos yz un o nadunt abOzO ygilyd 
yzIIaOz. athzannoeth ydaethant y ymwan apheleidyz 
godeuaOc gantunt. ac ny ozfu yz un o nadunt ar y 
gilyd. ar trydyd dyd ydaethant y ymwan. apheleid- 
yz kadarnuras godeuaOc gan bobun o nadunt Jlc 
ennynnv olit awnaethant ac ymgyzchu aOnaethant 
amhanner dyd ehun. ahOzd arodes pob un onadunt 
y gilyd. yny tozres holl gegleu eu meirch. ^|c yny 
vyd pob un o nadunt dzos bedzein y varch yz IlaOz. 
Schyuodi y vynyd aozugant yn gyfiym. H thynnu 
clefydeu ac ymffuft. JL diheu oed gan y nifer ae gOel- 
ei Oynt ueHy. na welfynt eiryoet deu Oz kynwych- 



1 82 <S>wetn anfc Xunet [645. 

et ar rei hynny. nachyngryfet. apheitywyTT ynos 
hi avydei oleu gan ytan oeharueu. JLc ar hynny dyi- 
naOt arodes y marchaOc y walchmei hyt pantroes yi 
helym y ar y wyneb~ * mal y hadnabu y march- 
aOc panyO gOalchmei oed. Jicyna. ydywaOt owein. 
arglOyd walchmei nyt atwaenOn i didi o achaOs dy 
gOnfallt am kefynderO Oyt. HOde di uygkledyf i am 
harueu. tlidi owein yffyd arglOyd heb y gOalchmei. 
athi acuuu. achymerdi vygcledyfi. ac ar hynny yd 
arganuu arthur Oynt. adyuot attunt aozuc. ArglOyd 
arthur heb y gOalchmei Hyma owein. gOedy goiuot 
arnaf i. EC ny mynn uy arueu y gennyf. JfrglOyd heb 
yt owein euo aozuu arnaf i. acnymynn vygcledyf. 
MoeffOch attafi heb yz arthur aOch clefydeu. He ny 
ozuu yi vn ohonaOch arygilyd gan hynny. amynet 
dOylaO mynOgyl y arthur aozuc owein. acymgaru 
aoiugant. adyuot aozugant y IIu attunt yna gan 
ymfag a bzys y geiffaO gOelet owein. yuynet dOylaO 
mynOgyl idaO. Jic ef auu agos abot kalaned yny* 
ymfag hOhO. ^rnoshonnoydaethant yeu pebyllyeu. 
^Ithzannoeth arofyn aoiuc arthur ymeith. SrglOyd 
heb yx owein nyt ueTIy y mae iaOn itU teir blyned yi 
amfer hOnn yd euthum i y Ozthyt ti arglOyd. ac ymae 
y meu i y He hOnn. jlc yz hynny hyt hediO yd wyf i 
yn darparu gOled ytti. kan gOydOn y dout ti ym keiffaO. 
athi adeuy gyt ami yvOzO dyludet ti athwyz. ac 
enneint a geffOch. JL dyuot aozugant oil hyt ygkaer 
iarlles yffynnaOn. "fgyt arwled ybuOyt deir blyn- 
ed yn y darparu. yn un trimis y treulOyt. JLc ny bu 
efmOythach udunt wled eiryoet na gOeH nohonno. 



646 J vpcin anb Xunct 183 

Jic yna arofyn aozuc arthur ymeith. agyzru kennad- 
eu aozuc arthur att yz yarlles y erchi idi eTIOng 
owein y gyt ac ef oe dangos y wyzda ynys pzydein. 
aegOzagedda vntrimis. BriarHes ae kanhadaOd * 
acanhaOd uu genthi hynny. Jldyfot aozuc owein y 
gyt ac arthur y ynys pzydein. J| gOedy y dyuot 
ymplith y genedyl ae gyt gyfedachOyz. ef atrigywys 
teir blyned ygkyfeir y trimis*, *, 

Hdf ual ydoed owein diwarnaOt yn bOyta ar y 
bOzd ygkaerllion arwyfc. nachaf uozOyn yn 
dyuot aruarch gOineu mynggrych. ae vyghen 
agaffei. agOifc ymdanei o bali melyn. ^rffrOyn 
ac awelit oz kyfrOy eur oed oil. ahyt rac bzonn 
owein ydeuth. a chymryt y uotrOy oed ar laO owein 
awnaeth. Tal hynn heb hi ygOneir y tOylIOz bzatOz 
aghywir yz mefyl ar dy uaryf. J[c ymchoelut penn 
ymarch ac ymeith. 8c yna y doeth cof y owein y 
gerdet hono*, JL thziftau aozuc. flphandaruu bOyta 
dyuot y letty aozuc. agofalu ynos honno. JL thzan- 
noeth ykyuodes. ac nytyllys agyzchOys. namyn 
eithafoed bydoed. adiffeith vynyded. He ef a uu uelly 
yny daruu y dillat oil. EC yny daruu y gozff hayach. 
JLc yny tyfaOd bleO hir trOydaO. & chyt gerdet a Ona- 
ei a bOyftuileit a chyt ymbozth ac Oynt yny oedynt 
gynefin ac ef.. 9c yn hynny gOanhau a ozuc ef heb 
allu eu kanhymdeith. JLc eftOng oz mynyd yz dyff- 
rynn. H chyzchu pare teccaf oz byt. 9 iarlles wedO 
bioed y panx J, diwarnaOt mynet aozuc y iarll- 
es aellaOuozynyon y ozymdeith gan yftlys Ilynn a 
oed yny pare hyt argyfeir y chanaOl. J[c Oynt a 



1 84 <S>wdn anb Xunet [647. 

welynt yno eilun dyn aedelO. 8c ualdala ofyn rac- 
daO aozugant. JLc eiffoes neffau aozugant attaO 
ae deymlaO ae edzych. j]efygOelynt gOythi yn IlaOn 
ar naO. Ac yntev yngOywaO Ozth yz heul. JLdyuot 
aozuc yz iarlles dzachefyn yzkaftell. & chymryt 
Iloneit goxflOch oireit gOerthuaOz. ae rodi yn 
IlaO un ox IlaO uozynyon. J)os heb hi a hOnn gen- 
nyt a dOc y march racko ar diHat gennyt. * a dot 
ger HaO y dyn gynneu. ac ir ef ar ireit hOnn ar gyfeir 
y gallon, ^cozbyd eneityndaO ef agyfyt gan yz 
ireit hOnn. agOylya beth awnel. ar uozOyn adeuth rac- 
di. J[ chObyl oz ireit arodes arnaO. 3,c adaO y march 
ar diHat ach y Ia6. Jl mynet ruthur y OzthaO. ac 
ymgudyaO adifgOyl arnaO. jlcympenn rynnaOd hi 
ae gOelei ynkoffi yvzeicheu. J[cynkyfodi yuynyd 
ac ynedzych ar y gnaOt. H chymryt kewilyd aozuc moz 
hagyz oed y delO aoed arnaO. 3,c arganfot aozuc y 
march ardillat y OzthaO. JtcymlithzaO aozuc yny 
gafas tynnu y diHat attaO oz kyfrOy. ac eu gOifgaO. ac 
efgynnu ary march oabzeid aozuc. J^cyna ym- 
dangos aozuc y uozOyn idaO. achyuarch gOell idaO. 3, 
Ha wen uu ynteu Ozth y vozOyn. agofynaozuc idi py 
dir oed hOnnO aphyle. JjHoer heb yuozOyn iarlles 
wedO bieu ykaftell racko. JL phanuu uarO y gOz ef a 
edevvis genthi dOy iarHaeth. ahediO nyt oes ar y helO 
namyn yz unty hOnn nys ry dycko iarll ieuanc yffyd 
gymodaOc idi. am nat aei yn wreic idaO. l>zuan yO 
hynny heb yzowein. acherdet aozuc owein ar uozOyn 
yz kaftell. Jtdifgynnu awnaeth owein yny caftell. 
8r uozOyn aeduc yyftauell efmOyth. achynneu tan 



648 J wein anb Xunet. 185 

idaO ae adaO yno~ JL dyuot aozuc y vozOy att yz iarll- 
es. arodi ygorvlOchyny IlaO. T|aa vozOyn heb yz 
iarlles mae yzireit oIL neur golles oil heb hi. 1|a 
vozOyn heb yz iarlles. nyt haOd gennyf i dy atneiryaO 
di yz hynny. ed diryeit hage y minneu treulaO 
gOerth feith ugeint punt oireit gOerthuaOz Ozth dyn 
heb wybot pOy. $[c eiffoes uozOyn heb hi gOaffan- 
aetha di euo~ * yny vo diwall ogObyl. a hynny a 
ozuc yuozOyn ywaffanaethu arvOyt adiaOt a than a 
gOely ac enneint ynyvu iach.arbleO aaet^ar owein 
yn tozuenneu kennoc. fef y bu yn hynny tri mis. a 
gOynnach oed ygnaOt yna. noc ybuaffei gynt. JLc 
ar hynny y clywei owein diwarnaOt kynnOzyf yny caf- 
tell. adOyn arueu ymyOn. ^gofyn aozuc owein yz 
uozOyn. py gynnOzyf yO hOnn. ^fiarll heb hi adywed- 
eisi ytti yffydyn dyuot Ozth y kartell, y geifaO diua 
y wreic honn allu maOz gantaO. ofyn aozuc owein 
aoes uarch ac arueu yz iarlles. es hebyvoiOyn y 
rei gozeuozbyt. aey di yerchi ymi benffic march ac 
arueu heb yz owe! pei gallOn uynet yn edzychyat ar 
yllu. af heb y uozOyn. a dyuot att yz iarlles aozuc. 
JL dywedut Ozthi y hymad ra Od o gObyl. $ef aozuc yz 
iarlles chOerthin. ^rofi aduO hebhi miarodafidaO 
uarch ac arueu byth. JLc ny bu ar y helO eiryoet 
march ac aruev kyftal acOynt. ada yO gennyfi eu 
kymryt o honaO. rac eu kaffel om gelynyon auozy om 
hanuod. JlcnyOn beth avynn ac Oynt. adyfot a 
wnaethpOyt agOafgOyn du telediwa chyfrOy offawyd 
arnaO. acadogon o arueu gOzamarch. ^gOifgaO a 
ozuc owein ymdanaO. ac efgynnu ar y varch. a mynet 



1 86 <>wein anb Xunet [649. 

ymeith adeu uackOy gyt acef yngyweiroveirch ac 
arueu. aphandeuthant parth a flu yz iarll. ny welynt 
nacol naceithafidaO. Jgofyn aozuc owein yzmac- 
kOyeit. pa vydin yd oed yz iarll yndi. "I" vydin y mae 
ypedeir yftondard melynyon yndi racko heb Oynt. 
dOy yffyd yny vlaen adOy ynyol. ^eheb yzowein 
eOchchOi dzachefyn. ac arhoOch viui ynymylpozth y 
kaftell. "Ymchoelut aozugant hOy. a cherdet aozuc 
ynteu racdaO yny gyferuyd ar iarll. ^ e tyn*nu aozuc 
owein oe gyfrOy. yny uyd yrydaO a chojof. ac ymchoe- 
lut penn y uarch parth ar kaftell. JL pha ofut bynnac 
agafas ef a deuth ar iarll y bozth y caftelL at ymac- 
kOyeit. J[c y myOn ydeuthant. ac owein arodes y iarll 
y anrec yz iarlles. adyOedut OzthL welydi yma y 
ti bOyth yz ireit bendigedic. arllu abebyllywys yg 
kylch y kaftell. ac yz rodi bywyt yz iarll y rodes yn- 
teu y dOy iarllaeth idi dzachefyn. ^|c yr rydit id- 
aO yrodes banner yg^yfoeth ehun. achObyl oe heur 
aeharyant aethlyffeu aegOyftlon ar hynny. jlc 
ymeith ydaeth owein. ae wahaOd aOnaeth yz iarll- 
es idaO. ef aehollgyfoeth- 9c nymynnOys owein nam- 
yn kerdet racdaO eithafoed byt adiffeithOch. JLc 
ual yd oed ynkerdldet ef aglywei difgrech uaOz y 
myOn koet ar eil ar dzyded. a dyuot yno aozuc owein. 
JL phan doeth yno. ef awelei clocuryn maOz ygkanaOl 
y koet acharrec lOyt ynyftlys ybzyn. ahollt aoed 
ynygarrec. afarffaoed ynyzhollt. SHeO purdu aoed 
yn ymyl y garrec. JL phan geiffei y He6 vynet o dyno 
y neidei y farff idaO oe vzathu. jlef aozuc owein dif- 
peilaO cledyf a neffau att y garrec. JLc ual yd oed y 



050.] wein anb Xunct 187 

sarff yn dyuot oz garrec. y tharaO aozuc owein achled- 
yf yny vyd yndeu banner, a fychu y gledyf. a dyfot yz 
ffozd ual kynt. SefygOelei y IleO ynyganlyn. JLc 
yngOare ynygylch ual milgi auackei ehun. 8 
cherdet aozugant arhyt ydyd hyt ucher. JLphan 
uu amfer gan owein ozffowys~ difgynnu aozuc. a 
geHOng yuarch ymyOn dol goedaOc waftat. a Had tan 
aozuc * 3, phan uu baraOt ytan gan owein. yd oed 
gan y Hew dogon o gynnut. hyt ym penn teirnos. Ji 
difflannu aozuc y IleO y OzthaO. JLc yny He nachaf y 
IleO yn dyuot attaO a chaeriwrch maOz telediO gataO. 
y,e vOzO gerbzonn owein. amynet am ytan ac ef. a 
chymryt aozuc owein y kaeriOzch ae vlighaO. ftdodi 
golOython ar uereu ygkylch y tan. JL rodi y iOzch 
namyn hynny yzllew oe yffu. ac ual yd oed owein 
nelly ef aglywei och uaOz ar eil ar dzyded yn gyfag- 
os ida6. JLgofyn aozuc owein aedynbydaOl. ^e yf 
gOir heb y dyn. ]^0y Oyt titheu heb yz owel. JKoerheb 
hi Lunet Oyfi HaOuozOyn iarlles y ffynnaOn. J&eth 
awney di yma heb yz owein. Tygkarcharu heb hi 
yd ydys. o achaOs marchaOc adoeth olys arthur y 
uynnu y iarlles yn pziaOt. ac auu rynnaOd gyt a hi. ac 
yd aeth y dzeiglaO Ilys arthur. ^c ny doeth vyth 
dzachefyn. achedymdeith ymi oed ef mOyaf agarOn 
oz byt Jlef aozuc deu weiffon yftauell y iarlles y 
oganu ef ae alO yn tOyllOz. Jlef y dywedeis i na 
allei ydeu gozff hOy. amryffon ae uncozff ef. j|c 
am hynny vygkarcharu yny Ileftyz maen. 9dywedut 
nabydei vy eneit ym cozffonydelei ef ym amdiffyn i 
yn oet y dyd. JLc nyt pellach yz oet no thzennyd. 9c 



1 88 <>wetn ant) Xunet. [651* 

nyt oes ymi neb aekeiffaO ef. JBef yO ynteu owein 
uab uryen. Jloed diheu gennyt titheu pel gOyppei 
y marchaOc hOnnO hynny y deuei yth amdiffyn. Jiheu 
y rof i aduO heb hi. flphanuu dogyn poethet y go- 
lOython. eu rannu aozuc owein yn deu banner y ryng- 
taO ar uozOyn. 8 bOytta aozugant. SgOedy hynny ymdi- 
dan yny vu dyd dzannoeth. tlzannoeth gofyn aozuc 
owein yz uozOyn aoed le y gaUei ef kaffel bOyt alle- 
wenyd y nos honno. es arglOyd heb hi. dos yna 
dzOod. acherda yffozd gan yftlys yzauon. Jlc ym 
penn rynnaOd ti awely gaer uaOz. athyxeu * yn am- 
yl arnei. J[r iarll bieu y gaer hono goieu gOz am 
vOyt y6 01 byt. JL c yno y gelly di uot heno. JLc ny 
wylOys gOylOx y arglOyd eiryoet yngyftal ac y 
gOylOys y He6 owein y nos honno. J[c yna y ky- 
weiryOys owein y uarch. ac y kerdjdawd racdaO 
trOy y ryt yny welas y gaer. JLc y doeth yx gaer. 
He aruoll aOnaethpOyt idaO yno ynenrydedus. a 
chyweiryaO y uarch yndiwall. adodi dogyn. o vOyt 
rac y uronn. J[ mynet aozuc y HeO y bzeffeb y march 
yoiwed. hyt na lyfaffei neb ozgaer uynet ygkyfyl y 
march. 8 diheu oed gan owein. nawela? eiryoet He 
kyftal ywaffanaeth ahOnnO. Jtchyndziftet oed bop 
dyn yno achyn bei agheu ympop dyn onadunt. A 
mynet aomgant y vOyta. clc eifted aozuc yi iarH ary 
neiUlaO y owein. J[c un verch oed idaO ar y tu 
arall y owein. J[ diheu oed gan owein na welas eir- 
yoet vnvozOyn delediwach no honno. Jldyuot aoz- 
uc y Hew rOng deutroet owein dan y bOzd. ^Lc ow- 
ein ae pozthes o bop bOyt oz aoed idaO ynteu. Jfc 



65Z] <>wdn anb Xunet. 189 

ny welas owein bei kymeint yno a thziftyt y dynyon. 
JLc am banner bOytta greffaOu owein aozuc y iarTI. 
f|ad6s oed itt bot ynHawen heb yz owein. |j)u6 a 
6yz yni nat Ozthyt ti ydym dzift ni. namyn dyuot 
deunyd triftit in agofaL eth yO hynny heb yz 
owein. J)eu uab oed im. a mynet uyn deu uab yz 
mynyd doe y hela. JSef ymae bOyftuil yno allad 
dynyon awna. ac eu hyffu. JL dala vy meibon aozuc. 
ac auozy y mae oet dyd y rof i ac ef y rodi y vozOyn 
honno idaO. neu ynteu aladho vy meibon ymgOyd. ac 
eiljlun dyn yffyd arnaO. JLc nyt Ilei ef no chaOz. 
Jioer heb yz owein. truan yO hynny. a phyun awney 
ditheu o hynny. J)u6 awyz arnaf heb yz iarH uot yn 
diweirach gennyf diuetha vy meibon agafas omhan- 
uod. no rodi uymerch idaO embed- * oellygru. ae 
diuetha. acymdidan awnaethant am betheu ereill. 
JLc yno y bu owein y nos honno~ ar boze trannoeth 
Oynt aglywynt tOzyf anveitraOl yueint. J(ef oed 
hynny ygOz maOz yn dyuot ar deu uab gantaO. A 
mynnukadO y gaer aozuc y iarH racdaO a dilyffu y 
deuvab. dGifgaG aozuc owein y arueu ymdanaG. 2L 
mynet alia, ac ymbzaOf argOz. JrlleO yny ol. JL 
phan welas ygOz owein yn aruaOc. ygyzchu aozuc. 
Jic ymlad ac ef. agOell o laOer yd ymladei y HeO ar 
gOz maOz noc owein. "f rofi aduO heb ygOz Ozth 
owein. nyt oed gyfyg gennyf ymlad athidi bei nabei 
yz anifeil gyt athi. ^Ic yna ybyzyaOd owein ylleO 
yzgaer. Bchaeu ypozth arnaO. JL dyuot y ymlad ual 
kynt argOz maOz. adifgrech aozuc ylleO amglybot 
gofut ar owein. fldzigyaG ynyvyd arneuad yz iarll. 



1 9 o wein anfc Xunct. [653. 

8c yar y neuad hyt ar y gaer. ac yar y gaer y neicl- 
yaOd yny uu gytac owein. 8phalua6t atrewis ylleO ar 
ben yfgOyd y g6z maOz yny uyd y balaf trOy bleth y 
dOyclun. ual ygOelit y holl amyfgar yn HithzaO o hon- 
aO. JLc yna y dygOydOyy y g(u maOz yn varO. Ac yna 
y rodes owein y deu vab yz iarll. ft gOahaOd owein a 
ozuc yz iarll., ac nyfmynnaOd owein. namyn dyuot 
racdaO yzdol ydoed Jhmet yndi. JLc ef awelei yno 
kynneu uaOz o tan. ^1 deu was penngrych wineu 
delediO yn mynet ar uozOyn oebOzO yny tan. Jigo- 
fyn aozuc owein pybeth aholynt yz uozOyn. 9dat- 
kanu eu kyfranc aozugant idaO. mal ydatkanaffei y 
uozOyn y * nos gynt. ac owein a pallOys idi. JLc 
am hynny y HofgOn ninneu hi. J)ioer heb yz owein 
marchaOc da oed hOnnO. ^[ryued oed gennyfi pei 
gOypei ef uot ar y uozOyn hynny. nadelei y hamdi- 
ffyn. Jlphei mynneOch chOi vyui dzoftaO ef. miui 
aaOn y chOi. HynnOn heb y gweiffon mynny gOz an 
gOnaeth. a mynet aozugant y ymdiot ac owein. a go- 
futagafas owein gan ydeuwas. ^car hynny y IleO 
a nerthOys owein. He aozuuant ar y gOeiffon^ JLc 
yna ydywedaffant Oynteu. Ha unbenn. nyt oed amot 
ynni ymlad namyn athydi dyhun. JLc yfanhaOs 
ynni ymlad ar anifeil racko noc a thydi. JLc yna y 
dodes owein yUeO yny He ybuaffei yuozOyn yg 
karchar. a gOneuthur mur maen ar y dzOy. j| mynet 
y ymlad ar gOyz mal kyt. ac ny dothoed owein y 
nerth ettwa. J[ hydyz oed ydeuwas arnaO. Ar 
Hew vyth yn difgrechu am vot gouut ar owein. a 
rOygaO ymur aozuc yllew yny gauaf ffozd alia. JHc 



654.] <>wdn anfc Xunct. 191 

yngyflym ylladaOd y neill ozgOeiffon. flcynylle y 
IladaOd yUall. jlcuelly ydifferaffant h6y Lunet rac 
y ITofgi. JLc yna yd aeth owein a Lunet gyt ac ef y 
gyfoeth iarlles yffynnaOn. flphan doeth odyno y 
due y iarlles gantaO y lys arthur. JL hi a uu wreic 
trauu vy6 hL 

a yna ydeuth ef ffozd ylys ydu traOs. 8c 
ymladaOd acef. Hcnyt ymedewis ylleO ac 
owein yny ozuu ar ydutraOs. ^phandoeth 
ef ffozd y lys y du traOs y neuad a gyzchOys. Jic 
yno y gOelas ef pedeir gOzaged ar hugeint. telediwaf 
oz awelas neb eiryoet. 2ic nyt oed diHat ymdannunt 
werth pedeir arhugeint oaryant. Jtchyntriftet oed- 
ynt ac * agheu. JL gofyn aozuc owein udunt yf- 
tyz eutriftit. "Ifdywedaffant Oynteu panyO merchet 
ieirll oedynt. $Lc ny dothoedynt yno namyn ar gOz 
mOyhaf agarei bop un onadunt gyt ahi. Jtphan 
doetham ni yma ni agaOffam lewenyd apharch acan 
gOneuthur yn vedO. J|[ gOedy y beym uedO y deuei 
y kythzeul bieu yllys honn. ac y Iladei angOyz oil. 
He y dygei an meirch ninneu ac andiHat ac an eur ac 
anaryant. JL chozffozoed ygOyz yffyd ynyz unty a 
Ilawer o galaned ygyt ac Oynt. allyna itti unben yftyz 
an triftit ni. adzOc yO gennym ni unben dy dyuot ti- 
theu yma rac dzOc itt. JL thzuan uu gan owein hyn- 
ny~ amynet aozuc yozymdeith aTTann. ^|c efawelei 
uarchaOc yn dyuot attaO. clc ynyaruoll trOy lewenyd 
acharyat ual bei bzaOt idaO. JBef oed hOnnO ydutraOs. 
JuO aOyz heb yz owein nat y gyzchu dy lewenyd y 
dodOyf i yma. JuO awyz heb ynteu naf keffy dith- 



192 wein anb Xunct. [655, 

eu. JLcyny ITeymgyzchu aOnaethant. JLc ymadoydi 
yndzut. ac ymdihauarchu acefaoiuc owein ac ef. 8e 
rOymaO ae dOylaO ar y gefyn. 8na6d aerchis y du traOs 
yowein. ^dywedut CithaO. arglOyd owein heb ef. 
darogan oed dydyuot ti yma ym dareftOng i. a thi- 
theu adeuthoft. 3,c aozugoft hynny. jlc yfpeilOz uum 
i yma. clcyfpeilty uuuyn ty. Hdyzo im vyeneit. ^1 
mi aaf yn yfpyttyOx. ami agynhalyaf yty hOnn yn 
yfpytty ywann acygadarn. tra vOyf vy6 rac dy eneit 
ti. Jic owein agymerth hynny gantaO. 8cyno ybu 
owein y nos honno. 8 thtannoeth y kymerth ypedeir 
gOzaged arhugeint ae meirch~ aediHat. acadathoed 
gantunt o da athlyffeu. Jic y kerdOys ac Oynt gyt ac 
ef hyt yn Hys arthur. JL Ilawen uuaffei arthur OithaO 
gynt pan y kollaffei. H ITaOenach yna. Hr gOzaged hyny 
yi honn a vynnei diigyaO yn Hys arth ur * hi ae 
kaffei. ar honn avnneivynet ymeith elei. JLc owein 
a trigywys yn Hys arthur o hynny aHann yn penn- 
teulu. JLc yn annOyl idaO yny aeth ar y gyfoeth 
ehun. $ef oed hynny trychant cledyf kenuerchyn 
arvzanhes. Jic yi He yd elei owein ahynny gantaG. 
gozuot aOnaei. JLr chwedyl hOn aelwir chwedyl. 
iarHes yffynnaOn*. ^ *. 



655.] 193 



Iperebur, 



GffraOc iarll bioed iarllaeth ygogled. Jlfeith 
meib aoed idaO. JLc nyt ogyuoetheu ynvOyaf 
yd ymbozthei efraOc. namyn o tOzneimeint a 
ryueloed. ac ymladeu. 8c ual y mae mynych yz neb 
aymkanlyno ac ymladeu aryueleod. ef alas aechOe 
meib. ^eithuet mab aoed idaO pered ur oed yenO. 
a ieuhaf oed hOnnO. Ac nyt oed oet idaO vynet y 
ymlad nac y ryuel. Pei oet idaO. ef aladyffit mal y 
HadOyt y tat. ae vzodyz. dOzeic yftrywyat kymet 
oed ynvam idaO. clphryderu aozuc ynuaOz. am y 
hun mab aechyfoeth. flef agafas ynychyghoz ffo 
yynyalOch adiffieithOch didzamOyeit. ac ymadaO ar 
kyfannedeu. !^y adaOd neb yny chedymdeithas na- 
my gOiaged a meibon. adynyon didzaha. ny eHynt 
nac ny wedei udunt nac ymlad. naryfelu. ^y lyu- 
affei neb yny He y clywei y mab. KynnuIIaO na meirch 
nac arueu. rac dodi y vzyt oz mab arnunt. B.C yz ffoz- 
est ydaei y mab beunyd ychOare ac y taflu Ilyfg- 
yon. ac yfkyzyon. adiwarnaOt ef awelei. gatwan geif- 
yz y uam. ^dOy ewic yngyfagos yz geifyz ynfef- 
yll. 3.C ereffu yn uaOz aozuc ymab bot ydOy hynny 
heb gyzn. achyzn aryrei ereill. athybyaO eu bot yn 

o 



194 perebur. [656. 

hirargoll. ac am hynny kolli eukyzn onadunt. JLc 
yty aoed ym benn yffozeft yzgeifyz. ovilOzyaeth 
a phedeftric. ef agymhellOys yz ewiged y gyt ar geifyz 
ymyOn. JJf adeuth peredur dzachefyn att yuam~ 
"Y mam heb ef peth ryued ry weleis * yghot. |j)0y 
oth eifyz di gOedy ryuynet gOylltineb yndunt. arygolti 
eukyzn. rac rneint hyt ybuant argoTI dan y koet. 
JLc ny chafaf dyn gyftec uOy noc ageueis yn eii gyrru 
ymyOn. 8c ar hynny kyfodi aozuc paOb adyfot y 
edzych., jlphanwelfant yz ewiged ryfedu ynuaOz 
aozugant. adiwarnaOt Oynt awelynt tri marchaOc yn 
dyuot arhyt marchaOcffozd gan yftlys yffozeft. 0ef 
tri marchaOc oedynt. dwalchmei uabgOyar. ageneir 
gOyftyl. 3,c owein uab uryen. Jlc owein yn kadO yz 
ol y ymlit y marchaOc. arannaffai yz[yzaualeu yn Tlys 
arthur. Ty mam heb ypered ur beth yO yrei racko^ 
JJgylyon ynt vy mab heb hitheiu ITyma vy ffyd heb 
y pered ur yd af yn egyl gyt ac Oynt. Jtc yz ffozd yn eu 
herbyn ydeuth peredur. J)ywet eneit heb yz owein 
aweleift di varchaOc yn mynet heibaO. nahediw na 
doe. I|a0n heb ynteu beth yO marchaOc. Y ryO beth 
Oyfi heb yz owein. Jei dywetut ti ymi y peth a 
ovynnaf ytti. f|inneu adywedOn ytitheu yzhOnn 
aovynny ditheu. Jywedaf ynHawen heb yz owein. 
Jeth yO hOnn heb yperedur Ozth y kyfrOy. KyfrOy 
yO heb yz owein. Jtmovyn aozuc ynTIOyz beth oed 
y kyweirdebeu awelei ef ar y gOyz ar meirch. ar 
arueu. JL phabeth a vynnynt ac Oynt. ac aeHynt 
o honunt. owein a uenegi? idaO yn HOyz pob peth 
o aellit ac Oynt. j)os ragot heb y pered ur . mi a 



657 J pcrebur. 195 

weleis y kyfryO aovynny titheu. clminneu aaf yth 
ol ti. Ifna ymchoelut aozuc pered ur att yuam. ar 
nifer. Yma heb ef nyt egylyon oed y rei gynneu. 
namyn marchogyon urdo*lyon. g* na y dygOydaOd 
yuam ynvarO lewic. Jtcydaeth pered ur hyt He 
yd oed keffyleu agywedei gynnut udunt. Hcadygei 
vOyt alTynn oz kyfanned yz ynyalOch. 3, cheffyl bzych- 
welO yfkyznic cryuaf atebygei agymerth. Hphynn- 
yozec awafgOys yngyfrOy idaO. 8c owydyn danwaret 
y kyweirdabei awelfei arymeir acarboppeth aozuc 
pered ur . 8 thzachefyn y deuth pered ur att y uam. jlr 
hynny datlewygu aozuc yz iarlles. |e vy mab kychOyn 
a vynny. |eu heb ef gan dy genyat. clrho ygennyf 
i gyghozeu kyn dy gychOynnu. fn Ilawen heb ef 
dywet arvzys. Jos ragot heb hi y lys arthur ynlle 
mae gozev y gOyi. ahaelaf. adewraf. He y gOelych 
eglOys. kan dy pader Otthi. g^vvely vwyt adiaOt oz 
byd reit itt OzthaO. ac na bo owybot adayoni y rodi 
itt. kymer dy hun ef. z clywy diafpat dos Ozthi. 
adiafpat gOzeic annat diafpat ozbyt. z gOely tlOs 
tec. kymer ef. a dyzo y arall. ac o hynny clot ageffy. 
zgOely wreic tec. gozdercha hi. kynnyth uynno. 
gOellgOz aphenedigach yth wna o hynny nochynt 
^JgOedy yz ymadzaOd hOnnO yfgynnv aozuc peredur 
aryuarch. adyzneit oaflacheu blaenllym ynylaO. a 
chychwyn racdaO ymeith aozu9 J[cybu deudyd a 
dOynos ynkezdet ynyalOch ffozeftyd. EC amryO le 
diffeith heb vOyt ac heb diaOt 9c yna y doeth y goet 
ma6z ynyal. Seym pell ynycoet ef awelei lannerch 
dec waftaU acynyllannerch ygOelei bebyTT. JLc yn 

o 2 



[658. 

rith eglOys ef agant ypader Ozth y pebyll. JL pharth 

arpebyll ydoeth. adzOs ypebyll ao*edynagozet. 

Echadeir eureit oed yn agos yzdzOs. ^mozOyn 

wineu delediO ynygadei yneifted. aractal eur amy 

thai, amein Hywychedic ynyractal. amodzOy eururas 

amyllaO. adifgyn aozuc peredur. adyuot racdaO 

y myOn. a Ilawen uu y uozOyn OzthaO. a chyfarch gOell 

idaO. JLr tal y pebyll ef awelei vOyt. adOy goftrel 

ynHawn owin~ adOy dozth o vara cann. JL golOython 

o gic meluoch. Tymam heb ypered ur aerchis ymi 

pale bynnac ygOelOn vOyt adiawt y gymryt. J)os 

titheu unben yn Ilawen yz bOyt a greffaO Ozthyt. "f na 

y kymerth pered ur banner y bOyt. ar Hynn idaO e hun. 

J[c adaO yllaTI yz uozOyn. Jlphandaruu yperedur 

vOyta. dyuot aozuc agoftOng artal ylin rac bzonn y 

uozOyn. Tymam hebef aerchip ymi ynUe ygOelOn 

tlOs tec y gymryt. l[ymer titheu eneit eneit heb hi. 

If uotrOy a gymerth pered ur . a chymryt y uarch. a 

chychwyn ymeith. g n ol hynny Hyma y marchaOc bi- 

euoed ypebyll yn dyuot. JlefoedhOnnO fyberO y 

Ilannerch. jHc ol y march awelei. Jywet heb ef 

Ozth y uozOyn. pOy auu yma gOedy mivi. Jyn enry- 

ued y anfaOd arglOyd heb hi. ^ menegi anfaOd 

peredur ae gerdet ynHOyz. Jywet heb eff. avuef 

gennyt ti a agOneuthur anuod arnat. T|avu myn 

vygcret heb hi nacham nyfgozuc ym. Hynvygcret 

nyth gredaf. ac yny ymgaffOyf ac efo y dial vyg 

kewilyd am Hit ny cheffy ditheu trigyaO dOy nos yn 

vnty. Bchyuodi aozuc y marchaOc y ymgeiffaO a 

pheredur. Jtc ynteu beredur agychwynnaOd parth 



659.] iperefcur. 197 

aHys arthur. $[ chynn y dyuot ef y lys arthur. ef 
adathoed marchaOc arall ylys arthur. flcarodes 
modzOy eururas yndzOs ypozth yzdala y uarch. JLc 
ynteu adeuth yz neuad ynUe ydoed arthur arteulu. 
agOenhwyfar aerianed. a gOas yftafell yn * yngOaffan- 
aethu oozvlOch eur arwenhOyuar. "fna y marchaOc 
adineuaOd y Hyn aoed yndaO am y hOyneb ae bzonffoll. 
arodi boncluft maOz y wenhOyfar. Jldywedut. oz 
byd neb ky ehofnet. acamOyn y gozulOch hOnn ami. 
a dial farhaet gOenhOyfar. deuet ymol yzweirglod a 
mi aeharhoaf yno. fly varch agymerth y march ar 
weirglod agyrchOys. JBief aozugant paOb oz teulu 
goftOng eu penneu. racadolOyn y un vynet ydial 
farhaet gOenhOyfar. athebygolyaeth oed gantunt na 
wnaei neb chOaen ky ehofnet ahynny^ onybei uot 
arnaO vilwryaeth. ac angerd. neu letrith. ual naallei 
neb ymdial ac ef. J[rhynny Hymaperedur yn dyuot 
yz neuad argeffyl bzychwelO yfgyznic. a chyweirdabeu 
mufgrell arnaO. ac yn anhydOf ynllys kyfurd ahonno. 
Jlef yd oed gei ynfeuyH ymperued y neuad. Jywet 
heb yperedur y g6z hir racko mae arthur. |feth 
avynnut ti heb ykei ac arthur. Vymam aerchis 
ymi dyuot ym urdaO yn varchaOc vrdaOl att arthur. 
Myn vygkret heb y kei ry aghyweir yd wyt o uarch 
ac arueu. ^carhynny yarganuot oz teulu abOzO 
Ilyfkyon idaO. ^Ir hynny Tlyma goz yn dyuot ymyOn. 
adathoed vlOydyn kyn no hynny ylys arthur. ef 
achozres. yerchi trOydet y arthur. a hynny a gaOffant. 
J[c yggouot y vlOydyn ny dywedaffei un ohonunt vn 
geir Ozth neb. 9 phan arganvu ycoz pered ur . haha heb 



198 jperetwr. [660. 

ef groffaO duO Ozthyt pered ur dec uab efraOc. arbennic 
milwyz a blodeu marchogyon. Jlioer heb ykei Ilyna 
vedzu yndzOc bot vlOydynynllys arthur yn vut yn 
kael dewis dy ymdidanOz. agalO y kyfryO dyn ahOnn 
yggOyd arthur ae deulu. ae dyftu yn arbennic milwyz. 
a blodeu marchogyon. a, rodi boncluft idaO yny vyd 
yz IlaOz yny varO lewic. 8r hynny Hyrna y gozres ha- 
ha heb hi groffaO duO Ozthyt pered ur dec uab efraOc. 
blodeu y milwyz achannOII ymarchogyon. |Jevoz- 
Oyn * heb y kei. Hyna vedz yn dzOc bot vlOydyn yn 
vut ynHys arthur. a galO y kyfryOdyn hOnn yny mod 
y gelweift. 3,gOan gOth troet ogei yndi yny vyd yz 
IlaOz yn varO lewic. Y gOz hir heb y pered ur manac 
ym mae arthur. l>aO ath fon heb ykei. dosynoly 
marchaOc aaeth odyma yzweirglaOd. adOc ygozvlOch 
ygantaO. abOzO ef. achymer yvarch aearueu. agCedy 
hynny ti ageffy dy urdaO yn varchaOc urdaOL "YgOr 
hir minneu awnaf hynny ac ymchoelut penn y varch 
ac alia., ac yz weirglod. ftphandeuth ydoed y march- 
a6c yn marchogaeth yn ryuygus oeallel aedewred 
oe tebygolyaeth ef. Jlyvvet heb y marchaOc a weleift 
di neb oz Ilys yndyuot ymol i. dOz hir oed yno heb 
ef. aerchis ymi dy vOzOdi achymryt ygozulOch ar 
march ararueu ymyhun. tiaO heb y marchaOc. dos 
dzachefyn yz Ilys. ac arch ygennyf y arthur dyuot ae 
ef ae arall y ymwan ami. clc onydaO yngyflym nyf 
arhoaf i euo. Hynvygcret ^ eo ypered ur . dewis di 
ae oth vod ae oth anvod. mivi avynnaf y march ar 
arueu ar gozflOch. 8c yna y gyzchu oz marchaOc ef 
yn IlidyaOc. He wan ac arlloft y waeO yrOng yfgOyd 



60U] iperefcur. 199 

amynwgyl* dyznaOt maOz doluryus. aha was heb y 
pered ur . ny chOaryei weiffon vy mam a mivi velly. 
^Qinneu achOaryaf athitheu ual hynn. ae vOzO ef 
agaflach blaenllym. ae vedzu ynylygat yny vyd trOy 
y wegil allan.ac ynteu ynvarO yngytneit. Jpioer heb 
yz owein uab uryen Ozth geL dzOc ymedzeift amdyn 
ffol a yrreift yn ol ymarchaOc. *$Lc un o deu aderO idaO 
ae lad ae vOzO. os y vOzO a derO yz marchaOc. rif gOz * 
mOyn ozllys a vyd arnaO gan y marchaOc. ac aglot 
diagywydaOl y arthur ae vilwy*. s y lad a derO yi 
aglot a gerda val kynt. ae pechaOt arnaO ynteu. yn 
ychwannec. allyma vyffyd ydafi. ywybot pygy- 
franc yO yz eidaO ef. ac y doeth owein yz weirglaOd. 
^ef y gOelei owein pered ur ynllufgaO y gOz ar hyt y 
weirglaOd. JJeth awney di uelly heb owein. !^y 
daO vyth hebypered ur ybeis hayarn yamdanaO. tym 
yO gennyf pany o honaO ehunan pan henyO. ^fna 
y diofcles owein yzarueu ardillat. Hyma eneit heb 
ef uarch ac arueu gwell. noz rei ereill. a chymer yn 
HaOen Oynt. adyzet ygyt ami hyt att arthur yth 
durdaO yn varchaOc urdaOl. Kanys ti aedylyy. ^y 
chatOyf vy wneb ot af heb y peredur. namyn dOc dj 
ygozflOch y gennyf i ywenhwyuar. fldywet y arthur 
palebynnac ybOyfi gOzidaO vydaf. acogallaf Hes a 
gOaffanaeth idaO mi ae gOnaf. fldywet na deuaf ylys 
vyth yny ymgaffOyf argOzhir yffyd yno ydial far- 
haet y koz argozres. "fna ydeuth owein dzachefyn 
yz Hys. a menegi y gyfranc y arthur a gOenhOuar^ 
ac y baOp oz teulu af bygOth ar gei. jlc ynteu pered ur 
a gychOynnOys ymeith. ac ual ybyd yn kefdet, Hyma 



200 perebur. [662. 

uarchaOc ynkyuaruot acef. J?ale pandeuy di heb 
ymarchaOc. pandeuaf olys arthur heb ypered ur . ae 
gOz y arthur Oyt ti heb ef.- ^e myn vygkret heb y 
pered ur . ^aOnlleydwyt ynymardelO ac arthur. Paham 
heb ypered ur . Mi ae dywedaf itt heb ef. herwr ar arthur 
vum eiryoet. ac agehyzdOys ami yn wyz idaO mi ae 
Iledeis*, l|ybu hOy yryngtunt no hynny ymwan a 
oiugant. ac ny bu hir yny vyryaOd pered 1 "" ef dzos 
pedzein y varch yzIIaOz. 1|aOd aerchis ymarchaOc 
idaO. naOd ageffy heb y p ur . gan rodi dy 10 arvynet 
ylys arth ui v amenegi y arthur maemi ath vyrywys 
yzenrydedagOaffanaeth idaO ef. * clmanac nadeuaf 
vyth y lys yny gaffOyf dial farhaet y cozr ar gozres. 
clrmarchaOc arodesygret arhynny^ Sic agychwyn- 
nOys racdaO ylys arthur^ ac aozuc hynny. arbygOth 
argeL Scynteu p ur . agychOynnOys racdaO. clcynyi 
vn wythnos ef agyfaruu aceL vn marchaOc arbym- 
thec. He ef. p ur . ae byzywys yngywelydyus. a.ca 
aethant ylys arthur. HrvnryO ymadzaOd gantunt 
ac adothoed gan ymarchaOc kyntaf. ar vn bygOth gan 
p ur . ar gei. adieryd agauas Kei gan arthur. agou- 
alus uu ynteu gei am hynny. "j^nteu pered ur agych- 
wynnOys racdaO^ jlef ydeuth y goet maOi ynyal. 
ac y yftlysycoet ydoed Ilynn. acarytu araH yd 
oed kaer dec. arlannyHyn y gOelei gOz gynllwyt 
telediw yneifted arobennyd o bali. agOifc obali 
yrrtdanaO. agOeiffon yn pyfcotta ar y Ilynn honno. 
Talygwelas y gOz gOynllOyt p ur . yndyuot. Kyuodi 
aozuc tuargaer. achloff oedyzhenOz, vnteu p ur . 
agyzchwys yllys ar pozth^ a oed yn agozet. ac yi 



663.] iperebur. 201 

neuad ydeuth. jlc ydoedy gOz gOynTIOyt yneifted 
arobennyd. affyiyfdan maOz ynllofgi rac y vzon. 
Bchyfodi aozuc yteulu ar niuer ynerbyn. p ur . ae 
diarchenu. 3,c erchi awnaeth ygwr yzmackOy eifted 
ar tal y gobenyd. flchyt eifted ac ymdidan aozugant 
j^phanvu ams er goffot byzdeu amynet y vOyta. Ac 
aryneilllaO yz g6z bioed yllys ydoed. p ur . yn 
eifted. dwedy daruot bOyta. govyn aozuc y g6z 
ypereredur. awydyat ITadachledyf ynda. naOn heb 
y pered ur pei kaffOn dyfc naf gOypOn^ 8. wypei chware 
a ffonn atharyan ynda. ef awybydei ymlad achledyL 
Jpeu vab oed yzgOz. gOas rnelyn agwas gOineu. lCy- 
fodOch weiffon heb ef y chware a ffynn. acathar- 
yaneu. JLc yna ychware a ffynn ydaethant. Jywet 
eneit heb y * g6z. pOyozeu ozgOeiffon dybygy di a 
a chware. vyntebic yO heb ypered ur y gallei y gOas 
melyn wneuthur gOaet aryTIall pei asmynnei. ^y- 
uot titheu eneit achymer y ffonn ardaryan ola6 y 
gOas gOineu. agOna waet ar ygway melyn os gelly. 
|pered ur agyfodes amynet y chware ar gOas melyn. 
adyachauel HaO arnaO. aedaraO dyinaOt mad yny 
dygOydaOd yz ael ar y Hygat. ae waet ynteu yn rydec. 
^eu eneit heb y g6z. do? y eifted beHach. a gozeu 
dyn a lad achledyf ynyz ynys honn vydy di. ^Ith 
ewythyz ditheu vzaOt dyvam Oyf ynneu. achyt a 
mi ybydy ywerfhonn yndyfcu moes ac aruer y 
gOladoed ae mynutrOyd. KyuartalrCyd ac adfOynder 
ac unbenrOyd. ac ymadaw weithon a ieith dy vam. 
ami a vydaf athzo itt. ac ath urdaf yn varchaOc urdaOl 
ohynn allan. allyma awnelych. kyt gOelych beth 



202 peretmr. [664. 

avo ryued gennyt. nac amouyn am danaO. ony byd 
o wybot y venegi ittx nyt arnat tt y byd y keryd. na- 
myn arnafi. Kanys mi yffyd athzo itt. acamryfael 
enryded agOaffanaeth agymeraffant. J[ phan uu am- 
fer y gyfcu yd aethant. ^an doeth y dyd gyntaL 
kyuodi aozuc. p ur . achymryt yvarch adiangennyat 
y ewythyz kychwyn ymeith. JLc ef adoeth y goet 
maOz ynyal. He yn niben y coet y deuth y dol. ar tu 
arall yz dol waftat y gOelei gaer vaOz. a thu ar He 
hOnnO ykyzchOys. p ur . ftrpozth agauas ynagozet. ac 
yz neuad y deuth. fef y gOelei g6z gOynHOyt telediw 
yn eifted ar yftlys y neuad. a mackOyeit yn amyl yn 
y gylch. a chyfodi a ozugant yn vzdaffeid ae erbyn- 
nyaO. ae dodi y eifted ar y neill laO yigOx bioed y 
Ilys. Jtcymdidan aoxugant. Hphanuu amfer mynet 
yibOyt. dodi. p ur . aOnaethpOyt y eifted ar neilllaO 
y gOz mOyn y vOyta. J[ gOedy daruot bOyta ac yvet 
eu hamkann^ * gofyn aomc ygOzda yp ur . awydyat 
ef lad achledyf. j^ei kaffOn dyfc tebic oed gennyf 
ygOydOn hebyp ur . f)ef ydoed yftOffOl maOz ynHad 
y neuad amgyffret milOz yndaO. ^ymer heb y gOz 
6*th p 01 ". ycledyf rackoatharaO yxyftOffOl hayarn. H 
phered" 1 a gyfodes ac a dzewis yz yftOffOl yny vu yn 
deudzyll ar cledyf yndeudzyll. J0z0 ydzyllyeu y gyt 
achyuanna Oynt. ^ered ur aedodes ygyt achyuann- 
hau aozugant ual kynt. Hr eilweith ytrewis yz yf- 
tOffOl yny vyd yndeudzyll ar cledyf yndeudzyll. J[c 
ual kynt kyuannhav aozugant. lr dzyded weith y ky- 
ffelyb dyznaOt a trewis ae bOzO y gyt ac ny chyuan- 
haei nar yftOffOl nar cledyf. ^e was heb ygOz dos 



065.] jpercbur. 20 



yeifted bellach am bendith ytt. ^fny teymas gozeu 
dyn a lad a chledyf Oyt. |)euparth dy dewred ageueift. 
ar trayan yffyd heb gael. fl gOedy keffych yn gObyl 
ny thyckya y neb amryffon a thi. ath ewythyz Oyf yn- 
neu vzaOt dy vam. biodozyon ym ni ar gOz y buoft 
neithwyx ynyty. JLc yna ymdidan aeewythyz aomc 
p ur . arhynny ygOelei deuwas yndyuot yzneuad^ ac 
ynmynet yiyftauell. agwaew gantunt anveitraOl y 
veint. athii ffrOt ovvaet ynredec ozmOn hyt yllaOz. 
jlphanwelas ef yniuer hOnnO. Ileuein adzycyzuerth 
aozugjgant. Jlcyzhynny ny thozres ygwr y ymdi- 
dan aph ur - "I'ihynny nydywat ef y bered ur yzyftyi. 
nyfgofynnaOd ynteu. dOedytewi yfpeit vechan. ar 
hynny Ilyma dOy vozwyn yndyuot. adyfgyl vaOz y 
ryngtunt. aphenngOi ynydyfgyl. agOaet ynamyl 
ynychylch. Scyna diafpedein aozugant yn vaOx 
niuer y Hys. ynyoed vlin trigyaO yn vn Hys ac Oynt. 
y.c 01 diwed tewi o * honunt. JL phan vu amfer y 
gyfgu ydaeth. p ur . yyftauell tec. J[ thzannoeth. p" 1 . 
agychwynnwys gan genyat y ewythyz racdaO ymeith. 
dyna ef adoethy goet acympeH yny coet ef a 
glywei diafpat. ^efygOelei wreic wineu delediO. a 
march a chyfrOy arnaO yn feuyTT geyi y Ha6 a chel- 
ein yny hymyl. acynkeiffaO bOiO ygelein ary march 
ynykyfrOy. ydygOydei ynteu yi IlaOz. acydodei hi- 
theu diafpat. Jywet vychwaer hebyp ur padiafped- 
ein yffyd arnat. y ayfgymunedic pered ur bychan 
waret vyggovit ageueis eiryoet genyt ti. Jaham 
hebyp ur . ybydOn yfgymun .i. Qmdyuot yn achaOs 
y lad dy uam. kanys pan gychwynneift oe hanuod y 



204 Iperefcur. [666. 

neidyaOd gOaeO ynychallonn ac ohynny ybuuarO. 
Jic am hynny yd Oyt yn yfgymun. ar coir ar gozres 
aweleift ynllys arthur. cozreit dydat ti athuam 
oedynt achwaeruaeth itt Oyf ynneu. am gOz p"aOt 
oed hOnn. aelladaOdymarchaOc yffyd yny Hannerch 
ynycoet. Scnados ditheu ynygyvyl ef rac dylad 
o honaO. Vychwaer cam ydwyt ymkerydu. amvy 
mot yngyhyt ac ybum ygyt achwi. abzeid vyd ym 
y ozuot. lphei bydOn avei hOy anaOd vydei ymy 
ozuot. athitheu taO bellach ath dzycyzuerth. kany 
thykya amgen. ami agladaf ygelein. JtgOedy hyny 
mi aaf hyt lie mae y marchaOc yedzych a allwyf y 
dial arnaO. 8 gOedy cladu y gOz ohonaO. Jyuot a 
ozugant yz He yd oed y marchaOc yn marchaeth yn 
ryuygus yny Hannerch. nrhyntgofyn oz marchaOc 
y pered ur pyle pandoei. pandeuaf olys arthur. ae 
gOi y arth ur Oyt ti. |[eu myn vygkret. |faOn He yd 
ymgyftlyny o arthur. ^ybu * hOy no hynny ym- 
gyzchu aozugant. acynylle p ur avyryaOd y march- 
aOc. J[naOd aerchis ynteu y bered ur . I|a0d ageffy 
heb y p ur . gan gymryt y wreic honn yn p r! aOt~ a 
gwneuth ur y parch ar anryded gozeu a ellych idi. am 
lad ohonat titheu ygOz pziaOt hi ynwirion. amynet 
ohonat y lys arthur. amenegi idaO mae mi ath vy- 
lywys yzenryded agOaffanaeth y arthur. 8menegi 
idaO na deuaf i vyt y lys ef yny ymgaffOyf argOz 
hir yffyd yno ydial farhaet y cozr argozres arnaO.. 
achedernit ar hynny agymerth ygan y marchaOc. a 
chyweiraO y wreic yngyweir ovarch adillat gyt ac 
ef ylys arth ur . Smenegi y arthur y gyfranc. arbOgOth 



667J perefcur. 205 

argei. Jtcheryd agaua? kei gan arth ur arteulu am 
wylltu o honaG gOas kyfftal aphered ur olysarthur. 
3|eb yz owein uab uryen. ny da6 y mackOy hOnnO 
vyth yzllys. nyt a kei ozllys allan. Hynvygcret 
heb arthur mi ageiffaf ynyalOch ynys p^dein am 
danaO ynycaffOyf. 2Lc yna gOnaet pobunonadunt a 
allo waethaf y gilyd. 'Ifnteu p ur a gychwynnwys 
racdaO. acadeuth y coet ynyal. Smfathyz dynyon 
nac alanot nys gOelei. namy gOydweli a Ilyffeu. JLc 
yndibenn ycoet efaweleigaer uaOz. athyzeu ka- 
darn amyl erni. JJc yn agos yz pozth hOy oed y 
Ilyffeu noc ynlle arall. J[c arlloft ywaeO efaffuftaCd 
y pozth. a.r hynny Hyma was melyngoch achul ar 
vOlch y gaer. |)ewis unbenn heb ef ae mi aagoz- 
wyfypozth itt. aemenegi yzneb pennafdyuot tith- 
euyndzOs y pozth. Manacvymot yma heb y p" 1 ". 
acozmynnir vynyvot ymyOn mi adeuaf. ^mackOy 
adeuth dzachefyn ac aagozes y pozth y p ur . J[phan 
deuthyzneuad ef awelei deunaweis oweiffon culyon 
cochyon vndOf acvnpzyt. acvnwifc. acunoet. 8r 
gOas a agozaffei y pozth racdaO. JL da vu eu gOybot 
ae gOaffanaeth. ae diarchenu a ozugant. gifted ac 
ymdidan aozugant*. * ^r hynny Hyma pump mozOyn 
yndyuot ozyftauell yz neuad. Jiruoivfyn pennaf o 
nadunt. Jieu oed gantaO na welfei dzemeint kyn 
decket a hi eiryoet ar arall. a henwifc o bali rOyllaOc 
ymdanei a uuaffei da gynt. yny welit y chnaOt trOy- 
daO. 9 gOynnach oed no blaOt y kriffant^ y gOallt 
hitheu aedOyael duach oedynt noz muchud. deu 
uann gochyon vychein yn y grudyeu. cochach oed- 



206 pcrefcur. [667. 

ynt noz dim cochaf. l[yuarch gOeTI ypered ur aozuc 
yvozOy amynet dOylaO mynOgyl idaO. ac eifted ary 
neilllaO. 1f)yt oed pell yn ol hynny. ef awelei dOy 
vanaches yndyuot. achoftrel ynllaOn owin gan y 
Heilt. achwethozth ovara cann gan yllall. HrglOyd- 
es heb Oy duO awyz nabu y gymeint arall a hynn 
ovOyt a Hynn yi koveint hOnt heno. dyna yd 
aethant yvOyta. Hphered ur aadnabu aryuozGyn myn- 
nu rodi oz bOyt arllynn idaO ef mOy noc y arall. Uydi 
vychwaer heb ypered ur . Myvi a rannaf y bOyt ar 
Hynn. l|ac ef eneit heb hi. Ityma vy ffyd mae mi 
ae rannaf. )Pered ur agymerth attaO ybara. acarodes 
y baOp gyftal ae gilyd. Jlc y ueffur ffiol oz Ilynn 
efarodes y baOp gyftal ae gilyd. J*an oed amfer 
mynet ygyfcu^ yftaueH agOeirOyt yp ur . acygyfcu 
ydaeth. Hyma vy chOaer hebygOeiffon Ozth yvozOyn 
deckaf a phennaf onadunt agyghwni ytti- J}eth yO 
hynny heb hi. |ynet att y mackOy yz yftauell uchot 
yymgynnic idaO. ynywed ybo da gantaOef aeyn 
wreic ae yn ozderch. Hyna heb hi beth ny weda. 
mivi heb achaOs eiryoet agOz. J[c ymgynnic o honaf 
ynneu idaO ef. ym blaen vyg gozderchu o honaO. ny 
aHaf i hynny yzdim. J)ygOnydu6 ankyffes ony 
wney di hyny. yth adaOn yth elynnyon yma y 
wneuthur avynnont athi. JLc rac ofyn hynny kych- 
wynnv aozuc y vozOyn. a than ellOg ydagreu dyu- 
ot racdi yz yftauell. achan dOzOf ydoz ynagozi. de- 
ffroi aozuc pered ur . Jlef yd oed yvozOyn ynwy- 
laO. ac yn dzycaruerthu. J)ywet vy chwaer heb y 
per e d ur ~ Payftyzydwyt ynwylaO. ||i aedywedaf 



668.] perebur. 207 

* ytt arglOyd heb hi. Vyntat i bioed y kyuoeth hOnn 
yn veu idaO ehun. ar Tlys honn ar iarllaeth ydanei goz- 
eu ynygyuoeth. Jkf ydoed mab iarll arall ym erchi 
ynneu ymtat. nyt aOn ynneu ombod attaO ef. nym 
rodi ynneu vynntat omhanuod idaO ef nac yiarll 
ozbyt. JLc nyt oed o blant ymtat i namyn myvi 
vyhun. HgGedy marO vyntat ydygOydwys y kyuo- 
eth ymllaO ynheu. ahOyzach ymynnOneuo yna no 
chynt. jlef aomc ynteu yna ryuelu arnafi. agozef- 
gynn y kyuoeth eithyz yi vn ty hOnn. Jlc rac daet 
ygOyx aweleift di biodozyon maeth ymi. achadarn- 
et yty. nycheit vyth trabarhaei vOyt allynn. 8 
hynny aderyw. namyn ual ydoed ymynacheffeu a 
weleiftdi yn pozthi ni herwyd bot yn ryd udunt hOy 
y kyfoeth ar wlat. JLc weithon nyt oes udut Oynteu 
na bOyt na Ilynn. He nyt oe? oet bellach noc auozy 
yny del y iarll ae holl allu gantaO am penn y He 
hOnn. Elc os mivi ageiffef. nybyd gOell vyndihenyd. 
nom rodi y weiffon y veirch. fldyuot yymgynnic y 
tithev arglOyd yny wed ybo hegaraf gennyt. yi bot 
yn nerth ynni. yn dOyn odyma neu yn amdiffynn 
ninheu yma. ^)os vy chwaer heb ef y gyfgu. clc nyt 
af y Ozthyt kyny wnelOyf dim ocadywedy. yny wy- 
pOyf a allwyf -si- nerth y6ch. ^rachefyn ydeuth y 
uoiOyn y gyfgu. ^zannoeth y boze y kyuodes y uoz- 
Oyn ac y deuth hyt He yd oed p ur . a chyvarch gOell 
idaO. JuO a rodo da ytt eneit a pha ryO chOedleu 
yffyd gennyt. l|yt oes namyn da arglOyd tra vych 
iach di. namyn bot y iarll ae holl allu gOedy ry 
difgynnu 6*th ypozth. JLc ny welas neb He amlach 



[669. 

pebylleu. na marchaOc yn galO ar aral! y ymwan. 
^eu heb y p ur . Kyweirer y minneu vy march, "j^na 
y varch agyweirwyt y beredur. acyn*teu agyfodes 
ac agyzchOys y weirglaOd*, $ef ydoed marchaOc 
yn marchogaeth yn ryuygus yn y weirglaOd gOedy 
dyzchafel arwyd ymwan. JLcyna. ymwan aozugant. 
J|phered ur avyzyaOd y marchaOc dzos pedzein y 
varch yzIIaOz. JLc yndiwed ydyd ef adeuth march- 
aOc arbennic yymwan ac ef. abOzO hOnnO aozuc pe- 
red ur . T|aOd aerchis hOnnO. JPOy Oyt ti heb ypered". 
JHoer heb ef penteulu y iarIL JjJeth yffyd o gyfoeth 
y iarlles yth uedyant ti. JjHoer heb ef y trayan. 
^eu heb ef eturyt idi dzaean ychyuoeth ynTIOyz. 
acageueift oda o honaO abOyt kan Oz. aceullynn 
ac eumeirch ac euharueu heno yny Hys iddi. athi- 
theu yngarcharaOz idi eithyz na bydy, eneit uadeu. 
& hynny agahat yndiannot. J[r uozOyn y nos honno 
ynhyfryt lawen. gOedy caffel kObyl o hynny. JL 
thzannoeth ped ur agyzchOy y weirglaOd. aHuoffog- 
rOyd ohonunt avyzyaOd. efydydhOnnO~ ^ndiwed 
ydydhOnnO ef adeuth marchaOc ryuygus arbennic. 
EbOzO hOnnO aozuc p ur . anaOd aerchis hOnnO yp" 1 . 
Pa vn Oyt titheu heb y p ur . JHftein Hys heb ef. geth 
heb y p ur . yffyd o gyuoeth y uozOyn yn veu ytti. 
tlhayan y kyuoeth heb ef. Jeu heb y p" y kyu- 
oeth yz vozOyn. ac ageueift o da o honaO yn ITwyz^ a 
bOyt deukannOz ac eullynn ac eu meirch ac euhar- 
ueu. athitheu yn garcharaOz idi. 8 hynny ynn dian- 
not a gahat. 8r trydyd dyd y deuth p ur . yz weirglod. 
a mOy a vyzyOys ef y dyd hOnnO noc undyd. ^c 



670.] iperetwr. 209 

yndiwed ydyd ef adoeth iarll y ymwan idaO. ac ef 
aebyzywys anaOdaerchis ynteu. )POy Oyt titheu 
heb y p ur . f|i y ^arll heb ef nyt ymgelaf. |feu 
heb yp ur . y hyarHaeth yngObOl yzvozOyn. athiarll- 
aeth titheu heuyt yn achwanec. flbOyt trychjchannOz 
ac eu Hynn ac eu meirch ac eu harueu. a thitheu yn 
ymedyanU Jtcuelly ybu yn gObOl. ^|c y trigyaOd 
p ur . teir wythnof yn peri teyznget a da*reftyngedig- 
aeth yz uozOyn ar kyuoth Ozth y chyghoz. gan dy 
genyat heb y p ur . mi agychOynnaf ymeith. JLe 
hynny vymraOt avynny~ leu mynvygcret. aphei 
na bei o garyat arnat ti ny bydOn yma hyt y bum. 
JSneit heb hi pa vn Oyt titheu. fared uab efraOc 
oz gogled. ac oz daO na gofut arnat nac enpytrOyd. 
manac attaf. ami ath amdiffynnaf os gallaf. (Ddyna 
kychwyn aozuc p ur . acym pell odyno ef agyferuyd 
marchoges ac ef. a march achul gochOys y danei. 
9 chyuarch gOell a ozuc hi yz mackOy. f a le pan 
deuy di vy chwaer. ||enegi aozuc idaO yzachaOs 
ydoed arykerdet hOnnO. jef oed honno gOzeic fy- 
berO y Hannerch. ^eu heb ef mi y6 y marchaOc 
y keueift di y gofut hOnn oe achaOs. JLc ediuar 
vyd yz neb ae gOnaeth. ar hynny Hyma y marchaOc 
yndyuot acynamovyn aph ur . awelfei ef y kyfryO 
uarchaOc ydoed ef yny geiffaO. ^a6 ath fon heb 
yp ur mi yd wyt ynygeiffaO. ^ c m y n vyg ^ ret ^^ c 
Oyt ardeulu Ozth yvozOyn achaOs gOiryon yO o 
honafi. ^mwan eiffoes aozugant. Jlcnybuhir 
yz ymwan p ur . auyzyaOd y marchaOc. anaOd aerchis 
ynteu y b e zed ur . ^aOd ageffy heb y p ur . gan vynet 

p 



210 perefcur. [671. 

dzacheuyn y fozd y deuthoft y venegi kaffel y vozOyn 
ynwirion. He yri wynabwerth idi hitheu dyvOzO o 
honaf i. ^f gret ar hynny arodes y marchaOc. Jic 
ynteu p ur agerdaOd racdaO. ftcarvynyd yOzthaO ef 
a welei gaftell. apharth acyno y deuth. a gOan y 
pozth acmic ae waew. Hr hynny Ilyma was gOineu 
telediO yn agozi y pozth. a meint milGz yndaO. ac 
oedzan mab arna6~ flphan deuth p ur . yzneuad. yd 
oed gOzeic vaOz delediO yneifted ymyOn kadeir. a 
Hawuozynyon ynamyl ynychylch~ * 61 Ha wen uuy 
wreicda OzthaO. jl phan vu amfer gantaunt mynet 
y vOyta aozugant. iOedy daruot bOyta. da oed yti 
vnben heb hi vynetygyfcu ylearall. JPony chaOn 
gyfcu yma hebyp ur . ]|a6 gOidon eneit yffyd yma 
o widonot kaer loyO. ae tat ae mam gyt ac wynt. 
clc nyt nes an dianc ni erbyn ydyd noc udunt yn 
Had. EC neur der6 udunt gozefgyn y kyuoeth ae di- 
ffeithaO onyt yzvnty hOnn. |eu heb y p ur . yma y 
bydOn heno. JLc os gofut adaO arnaOch ozgallafi 
les mi ae gOnaf. afles nys gOnaf ynneu. JLc ygyfcu 
ydaethant. ac ygyt ardyd p 1 ". aglywei diafpat en- 
giryaOl. Jtchyuodi yngyflym aozuc p ur . oegrys ae 
laOdyz ae gled|dyf am y vynOgyl. ac allan y doeth. 
fef y gOelei gOidon yn ymozdiwes a gOillOz. Ac ynteu 
yn diafpedeit*, ^ered ur . agyzchwys y widon. acae 
trewis a chledyf ar y phenn yny ledaOd yz helym ae 
phenffeftin ual dyfcyl ar y phenn. |pyna6d p ur . dec 
uab efraOc anaOd du6. Jaham wrach ygOdoft di 
mae p ur . Oyfi. Wyghetuen a gOeledigaeth yni odef 
gofut ygennyt. Jtcytitheu kymryt march acarueu 



672.] perebur. 2 1 1 

y genyf ynneu. J[c y gyt ami y bydy yn dyfcu march- 
ogaeth a theimlaO dy arueu. Tal hynn heb y p ur y 
keffy naOd. Jpygret nawnelych gamvyth ygkyu- 
oeth y iarlles. Kedernyt arhynny agymerth p ur . a 
chan ganyat y iarlles kychOyn y gyt ar widon y lys 
y gOidonot. j|c yno y bu ef teir wythnos ar vntu. 
8c yna dewis y uarch ae arueu. H chyOynnu racdaO. 
Hdiwedyd ef adoeth ydyffrynn. flcyndiben y dyff- 
rynn ef adoeth y gudygyl meudwy. aHaOen uu y 
meudOy OzthaO. flc yno y buef ynos hono- * luan- 
noeth y boze ef a gyfodes o dyno. JL phan deuth 
allan yd oed gawat o eiry gOedy ry odi y nos gynt. 
ftgOalch wyllt wedy Had hOyat yntal y kudugyl. 
a chan dGzyf y march kilyaO oz walch a difgyn adif- 
gyn bzan argic yz ederyn~ Jief aozuc p ur . feuyll a 
chyffelybu duet y vzan. agOynder yx eiry. achocht" 
y gOaet y wallt ywreic uOyaf agarei a oed kynduhet 
armuchud. He chnaOt oed kynwynnet areiry. H 
chochter y gOaet ynyt eiry yi deu vann gochyon 
oed yny grudyeu. Hr hynny yd oed arthur ae deulu 
ynkeiffaO p ur . a wdaOch chOi heb yi arth ur p6y y 
marchaOc paladyzhir. a feif yny nant uchoU JLr- 
glOyd heb vn mi aaf ywybot pavn yO. "fna y 
doeth y mackOy hyt y He yd oed p ur . a gofyn ida6 
beth awnaei ef uelly. aphOy oed. ac rac meint 
medOl p ur . ar ywreic vOyaf a garei. ny rodes atteb 
idaO. jlef aozucynteu goffot agOaew arp ur . ac yn- 
teup ur . aymchoelaOd arymackOy. ac ae gOant dzos 
bedzein y uarch yzIIaOi. flcol ynol ef adoeth ped- 
war mackOy ar hugeint attaO. 9c nyt attebei yi vn 

p 2 



perefcur. [673, 

mOy noe gilyd. namyn yz un gOare a phob un. y 
wan arungoffot yzIIaOz. Ifnteu gei adeuth attaO 
ef. ac a dywaOt yn difgethnn anhegar Ozth p ur . 3, 
phered ur ae kymerth agOaeO ydan ydwyen. ac ae 
byrywys ergyt yOithaO. ynydozres y vzeich agOaell 
yyfgOyd. a marchogaeth vnweitharhugeint dioftaO~ 
8c ual ydoed ynyuarO lewic rac meint ydolur a 
gaOffei. yd ymhoelaOd y uarch a thuth garw gantaO 
graOth~ ftphanwelfant y teulu y march yndyuot 
heb ygOz arnaO. y kychOynnaffant arvzys. parth 
arlle y buaffei ygyfranc. a phan deuthant yno tyb- 
ygu ryladkei. wynt awelfant hagen oz kaffei vedic 
da. y bydei vy6. l|y symudaOd p ur y vedOl mOy 
nochynt yzgOelet ypennyal aoed am ben kei- - * 
acydeuthpOyt achei hyt ympebyll arthur^ Ecyperis 
arthur dOyn medygon kywreint attaO. JzOc uu gan 
arthur kyfuaruot a chei ygofut HOnnO. Ranys maOz 
y kareL J[c yna ydywaOt gOalchmei. ny dylyei neb 
kyffroi marchaOc urdaOl y ar y medOl y bei arnaO yn 
agkyfuartal. kanys acattoed ae collet ardathoed 
ydaO. ae ynteu yn medylyaO am y wreic vOyhaf a 
garei. ar agkyuartalOch hOnnO ac attuyd agyuaruu 
argOz aymwelas acef yndiwethaf. JLcoibyd da 
gennyt ti arglOyd. miui aaf yedzych afymudaOd y 
marchaOc y ar y medOl h6nn6~~ 9c os uelly y byd. mi 
aarchaf idaO ynhygar dyuot y ymwelet athi. Jlc 
yna yfozres kei ac y dywaOt geireudic kenuigennus. 
dOalchmei heb ef hyfpys yO gennyfi ydeuy di ac ef 
herwyd y avOyneu^ lot bychan hage ac etmyc y6 
ytt oauot y marchaOc Iludedic gOedy blinaO yn ymlad. 



674 J pcrebim 213 

velly hagen y gozuuoft di arlawer onadunt Oy. ac 
hyt tra barhao gennyt ti dy dauaOt atheireu tec. 
digaOn vyd itt o arueu. JPeis ovliant teneu ymdanat. 
ac ny byd reit itt tozri na gOaeO na chledyf yz ymlad 
ar marchaOc ageffych ynyz anfaOd honno. Jlcyna 
ydywaOt gOalchmei Ozth gei. Wi aallut dywedut 
auei hygarach peiafmynhut. acnyt arnafi yperth- 
yn itti dial dy lit athdigyoueint. l)ebic yO gennyf i 
hagen ydygafi y marchaOc gyt ami heb tozri na 
bzeich nac yfgOyd ymi. "fna ydywaOt arthur Ozth 
walchmei. mal doeth aphOyllic ydywedy di. ados 
ditheu ragot achymer digaOn o arueu ymdanatc, 
adewis dy uarch. dOifgaO awnaeth gOalchmei ym- 
danaO. acherdet racdaO ynchweric argamyvarch. 
parth ar He yd oed peredur., fie yd oed ynteu yn 
gozffowys Ozth paladyz y waeO ac yn medylyaO yz vn 
medOl. Jlyuot aOnaeth gOalchmei attaO heb arOyd 
creulonder gantaO. adywedut OzthaO. ^eigOypOn 
vot ynda gennyt ti mal ymae da gennyfi. <V)i aym- 
didanOn athi. ^iffoes negeffaOl Oyfi ygan arthur 
attat. y atolOyn itt dyuot yymwelet ac ef. ftdeuOz 
adoeth kynnomi ar y negef honno. dOir yO hynny 
heb y peredur^ * ac anhygar y doethant. ymlad 
awnaethant ami. 8c nyt oed da gennyf ynneu hynny*, 
gyt acnatoedda gennyf vyndOyn yar y medOl yd 
oedOn arnaO. ^nmedylyaO ydoedOn am ywreic 
uOyhaf agarOn. JBef achaOs y doeth cof im hynny. 
yn edzych ydoedOn aryre/ira. acaryuran. acary 
dafneu o waet yzhOyat aladyffei ywalch ynyzeira- 
JLc yn medylyaO yd oedOn bot yn gynhebic gOynder 



214 iperebur. [674. 

yz eira. aduhet y gOallt ae haeleu yz uran. ar deuvann 
gochyon aoed yny grudyeu yzdeudafyn waet. 1|eb 
y gOalchmei nyt oed anuonhedigeid y medOl hOnnO. 
adiryued oed kynnybei da gennyt dydOyn yarnaO. 
l|eb ypered ur . adywedydi ymi ayttiO kei ynllys 
arthur. yttiG heb ynteu~ ef oed ymarchaOc diwethaf 
aymwanaOd a thi. 8c ny bu da y doeth idaO yz ym- 
wan hOnnO. tozri awnaeth y vzeich deheu idaO a 
gOaheH y yfkOyd gan y kOymp agauas o Oth dy pala- 
dyz di. |fe hebypered ur . nym taGz dechzeudial 
farhaet ycozr ar gozres veHy. Jlef awnaeth gOalch- 
mei enryuedu y glybot yn dywedut am y cozr ar 
goares^ adyneffau attaO amynet dOylaO mynGgyl 
idaO. flgovynpOy oed yen6. y er edur uab efraOc 
ymgelwir i heb ef. athitheu p6y Oyt. walchmei 
ymgelwir i hebynteu^ ^a yO gennyf dy welet heb 
ypered ur ^ Jlyglot rygiglef ympob gwlat oz y bum 
o vilwryaeth a chywirdeb. 9th gedymdeithas yffyd 
adolOyn gennyf y gaffel. keffy myn vygcret. adyzo 
ditheu ymi y teu. l>i ageffy ynllawen hebyped ur . 
^ychOyn awnaethant ygyt ynhyfryt gyt|tuun parth 
arUe yd oed arthur. aphangigleu gei eubot yndyuot. 
ef adywaOu (X)i awydOn nabydei reit ygei ymlad 
ar marchaOc. adiryued y6 idaO caffel clot. ||0y awna 
ef oeeireutec no nini onerth an harveu. amynet 
awnaeth ped" agOalchmei hyt yn Hueft walchmei 
ydioteu harueu. 5lchymryt aozuc pedur yzyO wife ac 
aoedy walchmei. amynet awnaethant laO ynHaO hyt 
ylle yd oed arthur. achyuarch gOell idaO. Jrlyma ar- 
glOyd heb y gOalchmei [675] y g6z ybuoft yz yftalym 



675 J Iperefcur, 215 

oamfer yny geiffaO. dzaeffaO Ozthyt unbenn heb yz 
arthur. achyt ami ytrigyy. HpheigOypwn vot dy 
gynnyd ual y bu. nyt aut y Ozthyf i pann aethoft. 
l|6nn hagen adaroganOys y coir ar genres itt auu dzOc 
kei 6zthunt~ athitheu aedieleift. He ar hynny nachaf 
y vzenhines ae Ha6 vozynyon yndyuot. Echyvarch 
gOeTI awnaeth peredur udunt. a ITaOen uuant Oynteu 
OzthaG ae reffaOv aozugant. parch ac enryded maOz 
awnaeth arth" am peredur. ac ymchoelut aozugant 
parth achaerllion. Jlr nos gyntaf ydeuth pered ur 
y gaerllion y lys arthur. ac yd yttoed yntroi yny gaer 
wedy bOyt. nachaf ygharat laO euraOc yn kyuaruot ac 
ef. ffynvygkret vychwaer heb.yp ur . mozwyn hygar 
garueid wyt~ ami aallOnarnaf dygaru ynvOyhaf 
gOzeic pei da gennyt. |f iui arodaf vygcret heb hi val 
hynn. na charaf i dydi ac nath vynnaf yndzagywydaOl. 
f|inneu arodaf vygcret hebypered ur . na dywedaf yn- 
neu ei vyth Ozth griftaOn ynyadeuych ditheu arnat 
vygcaru i ynvOyhaf g6z. luannoeth ef agerdaOd .p ur . 
ymeith. 3,r pziffoid ar hyt keuyn mynyd maOz adilyn- 
Oys. 3,c ar dibenn y mynyd ef awelei dyffryn crOnn. a 
gozozeu y dyffryn yn goedaOc carrecgaGc^ SgOaftat y 
dyffrynn oed ynweirglodyeu^ acyndired ar yrOng 
y gOeirglodyeu ar coet. JLc ym mynnOes y coet y 
gwelei tei duon maOz anuanaOl eugOeith. adifgynnu 
aOnaet acarwein y varch tuarcoet^ JLc am talym 
o* coet ef awelei ochyr carrec lem. ar ffoid yn kyzchu 
ochyz y garrec*. allew yn rOym Ozth gadwyn. ac yn 
kyfcu ar ochyz y garrec. aphOU dOfynn athzugar y 
veint awelei dan yUeO. ae loneit yndaO oefgyrn 



216 perefcur. [676. 

dynyon ac aniueileit. 8 thynnv cledyf awnaeth p ur 
atharaO y He6. ynydygCyd yndibin Ozth y gadwyru 
vch penny pOU. acaryzeildyznaOt taraO ygadOyn 
aozuc yny tyzr. ac ynydygOyd y Hew ynypOH. ac 
artraOsochyz ygarec arOein yvarch aozuc pered"*. 
yny doeth yz dyffrynn. Jlc ef awelei am ganaOl y 
dyffryn * caftell tec. athuar caftell ydeuth. ac ar 
y weirglaOd Ozth y caftell ef awelei gGzIIOyt maOz yn 
eifted. mOy oed nogwr oz awelfei eiryoet. adeuwas 
ieueinc yn faethu karneu eukyHeiH o afgOzn moruil. 
y neiH ohonunt yn was gOineu. ar Hall yn was melyn. 
adyuot racdaO awnaeth hyt yUe ydoed y gOz Hwyt. 
achyvarch gweTI aoiuc peredur idaO. HrgOzITwyt 
adywaOt. mevyl arvaryf vympoathaOz. He yna y 
dyaHaOd pered ur panyO ylleO oed ypcnthaO*. J[c yna 
yd aeth y g6zH6yt ar gOeiffon gyt ac ef yi caftell. He 
ydaet pered ur gyt acOy. 9 He tec enryded us awelei ef 
yno. ar neuad a gy*chaffant. ar byzdeu oed gOedy eu 
dyichauel. a bOyt a Hynn yn didlaOt arnadunt. ac ar 
hynny ef awelei yn dyuot oz yftaueH gO^eic ohen 
agOzeic ieuanc. ftmOyhaf gOzaged oz awelfei eiryoet 
oedynt. flcymolchi aozugant. amynet y vOytta. ar 
gOrllOyt a aeth y benn y b6zd yn uchaf. ar wreic ohen 
yn neffaf idaO. a phered 1 "" ar uozOyn adodet ygyt. Hr 
deuwas ieueinc yn gOaffanaethu arnadunt. J[c edi- 
ych awnaeth yuozOyn ar peredur athziftau. agovyn 
aozuc pered ur yz vozOyn paham yd oed trift. l>ydi 
eneit yz pann yth weleis gyntaf agereisyn vOyhaf 
gCz. athoft y6 gennyf welet arwas kyn uonhedicket 
athi. ydihenyd avyd arnat auozy. Hweleift ti y tei 



677.] Iperefcur. 217 

duon Ilawer ym bzonn y coet. gOyz yO y rei hynny ym 
tat i oil ygOzHwyt racko. achewri ynt oil. acauozy 
wyntadygyfozant amdypenn acathladant. ardyffryn 
crOnn ygelwir y dyffrynn hOnn. i auozwyn dec 
a bery di hot vym march i am arueu yn vn Hetty ami 
heno. )Paraf yrofi aduO osgaHaf ynHawen. Pan 
vu amferach gantunt kymrut hun no chyuedach. 
y gyf& u yd aethant. 8r uozOyn aberis bot march ped ur 
ae arueu yn vn Hetty ac ef. athzannoeth ped ur aglywei 
gozdyar gOyz ameirch ygkylch y caftell. apheredur 
agyuodef. ac awifgaOd y arueu ymdanaO. 8c ymdan 
yuarch. acefadeuth yzweirglaOd. flcydeuth y 
wreic hen ar uozOyn att y gOz HOyt. JrglOyd heb 
hOy kymergret ymackOy nadywetto dim oz aOelas 
yman. ani avydOn dzoftaO y keidO. 1|achymeraf 
mynvygkret heb ygOzHOyt. J[c * ymlad awnaeth 
peredur ar IIu. ac erbyn echwyd neur daroed idaO 
Had trayan y Hu heb argywedu neb arnaOef. JLc 
yna ydywaOt y wreic ohen. neur derO yz mackOy Had 
Hawer othlu. adyro naOd idaO. !^a rodaf myn vyg 
cret heb yz ynteu. 8r wreic ohen. ar uozOyn dec yar 
vOlch ygaer ydoedynt ynedzych. He yn hynny ym- 
gyvaruot o pedur ar gOas melyn ae lad. arglOyd heb 
y uozOyn dyzo naOd yz mackOy. na rodaf yrofi aduO 
heb y gOzHOyt*. 8c ar hynny ymgyvaruot oped" ar 
gOas gOineu ae lad. Juaffei weH itti pei rodaffut 
naOd yz mackOy kynn Had dy deuuab ohonaO. ac 
abzeid vyd y titheu dy hun oz dihegy. Dos ditheu 
vozOyn ac adolOyn yz mackOy rodi naOd ynni. kannys 
rodaffam ni idaw eL Ar vozOyn adoeth yz He yd oed 



2i8 iperefcur. [678. 

peredur. ac erchi naOd y that aozuc. acyzfaOl a 
dihagyffei oewyz ynvyO. 1[effy dan am ot rnynet oth 
tat aphaOb oz yffyd y danaO y Ozhau yz amheraOdyz 
arthur. acydywedut idaO panyO pered" g6z idaO 
awnaeth y gOaffanaeth hOnn. 6na6n y rofi aduO 
ynllawen. a chymryt bedyd ohonaOch. 8minneu 
aanuonaf att arthur. y erchi idaO rodi ydyffryn hOnn 
ytti. ac yth ettiued byth gOedy ti. ac yna y doethant 
y myOn. 9 chyuarch gOell awnaeth y gOz IIGyt ar wreic 
vawr y pered ur . J[c yna ydywaOt ygOzIIOyt. ^r 
pan yttwyf ynn meduydyffrynn hOnn. mi ny weleif 
griftaOn aelei ae eneit gantaO namynti^ aninne 
aaOn y wrhau y arthur acygymryt cret abedyd. 
J[c yna ydywaOt peredui diolchaf ynneu y du6. na 
thozreis vyII6 Oith ywreic vOyhaf agaraf. nadywedOn 
un geir Ozth griftaOn. WzigyaO yno aOnaethant ynos 
honno. Wzannoeth yboze ydaeth ygOz IIGyt ae niuer 
gantaO y lys arthur. He y gOzhayffant y arthur. clc y 
paraOd arthur eubedydyaO. jLc y dywaOt ygGzIIOyt 
y arthur panyO ped ur ae gomuaffei. 9c arthur arodes 
yzgOxIIOyt ae niuer ydyffryn oegynnal ydanaO ef 
mal yd erchis ped ur . & chan gennat arthur ygOz IlOyt 
aaeth ymeith parth ardyffryn crOnn. ^eredur ynteu 
agerdaOd * y boze dzannoeth racdaO talym maOz 
odiffeith. heb gaffel kyuanned. J[cynydiwed ef 
adoeth ygyuanned bychann amdlaOt. ac yno y 
clywei uot sarff yn gozwed ar uodzOy eur. heb adel 
kyfuanned seith milltir obop parth idi. JLc yd aeth 
pedur yz Hey clywei voty sarff, ac ymlad awnaeth 
arfarff yn IlidyaOcdzut ffenedicualch. jlcynydiwed 



678.] iperebur. 219 

y IladaOd. ac ykymerth y votrOyidaO ehun. acuefiy 
y bu ef ynhir yn yz agherdet hOnnO. heb dywedut vn 
geir Ozth neb ryO griftaOn. ac ohynny yd yttoed yn 
kolli yliO aewedotra hiraeth yn ol Hys arthur ar 
wreic vOyaf agarei. ae gedymdeithon. dyna y 
kerdaOd racdaO y lys arthur. ac ar y ffozd y kyfuar- 
uu ac ef teulu arthur. a chei yn eu blaen yn mynet 
yneges udunt. ^Peredur aatwaenat baOp onadunt. 
acnyt atwaey neb oz teulu euo. ^Pandeuy di vnbenn 
heb ykei. a dOyweith a their, ac nyt attebei ef. 
"|f wan aomckei a gOaeO trOy yuozdOyt. JLc rac 
kymell arnaO dywedut athozri ygret mynet heibyaO 
aozuc heb ymattiala ac ef. JLc yna y dywaOt gOalch- 
mei. "fiofi aduO gei dzOc y medzeift kyflauanu ar 
uackOy ual hOnn yz na allei dywedut. He ymchoelut 
dzaegeuyn ylys arthur. arglOydes heb ef Ozth wen- 
hOyuar. awelydi dzycket ygyflauan aozuc kei ary 
mackOy hOnn yz na allei dywedut. He yz du6 ac yrof 
ynneu pardi y uedeginyaethu ef erbyn pandelOyf 
dzachefyn. ami adalaf y pOyth itt. ftchynn dyuot y 
gOyz oc eu neges ef adeuth marchaOc yz weirglaOd y 
ymyl Hys arthur yerchi gwr y ymwan. fl hynny 
agauas. abOzO hOnnO awnaeth pered ur . 3c wythnos 
y bu ynbOzO marchaOc beunyd. JL diwarnaOt ydoed 
arthur ae teulu yndyuot yzeglOys. jlef y g<)elynt 
marchaOc gOedy dyzchauel arwyd ymwan. l|awyz 
heb yz arthur. myn gOzhyt gOyz nyt af odyma yny 
gaffwyf vy march amarueu yvOzO y ianghOz racko. 
f na yd aeth gOeiffon yn ol y uarch ae arueu y arthur. 
Ciphered" agyfaruu ar gOeiffon yn mynet heibaO. Sic 



220 peretoir. [670. 

agymerth y march ar arueu arweirglaOd agyzchaOd. 
jlcf awnaeth paCp oe welet ef ynkyuodi ac yn mynet 
y * ymwanyz marchaOc. mynet ar benn y tei arbiyn- 
neu arUe aruchel y ediych aryzymwan., $efa 
wnaeth pered ur emneidaO ae laO ar ymarchaOc y erchi 
idaO dechzeu arnaO. JLr marchaOc aoffodes arnaO. ac 
nyt yfgoges ef oz He yz hynny. JLc ynteu peredur 
aozdinhaaOd ac ae kyzchaOd ynllityaOcdzut engiryaOl 
chwerO awydualch. He ae gOant dyznaOt gOenOyniclym 
toftdzut milOzyeidffyzyf ydanydOyen ae dzychjchauel 
oe gyfrOy. ae vOzO ergit maOz yOzthaO~ 3,c yd ymchoel- 
aOd diacheuyn ac ydedewis y march ar arueu gan y 
gCeiffon mal kynU JLc ynteu ar ydzaet agyzchaOd 
y Itys. Sr mackOy mut y gelwit pedur yna. clr hynny 
nachaf agharat Law euraOc yn kyuarfot ac ef. "fiofi 
aduO vnbenn heb hi ys oed gryffyn na allut dywedut. 
a phei gallut dywedut mi ath ath garOn ynvOyhaf gO*. 
Hcmynvygcret kynnyfgellych mi ath garaf yn 
vOyhaf gOx, J)u6 atalo itt vygwhaer heb ypered ur . 
ac my vyg cret minneu ath garaf di. J[c yna y gOy- 
buwyt panyO pered ur oed ef. He yna y dellis ef gedym- 
deithas agOalchmei ac ac owein vab uryen. ac aphaOb 
01 teulu ac y trigywys yn Hys arthur, <, 

a^thur a oed yg kaer Ilion ar wyfc. a mynet a 
wnaeth yhela. aphered ur gyt ac ef. Cipher- 
ed 111 ' aellygaOd y gi arhyd. arki aladaOd yz 
hyd ymyOndiffeithOch. Hcympenn ruthur yOzthaO 
ef awelei arwyd kyuanhed. H thu ar kyfanhed y 
deuth. EC ef awelei neuad. ac ar dzOf y neuad ef 
awelei tri gOeis moelgethinyon yngOare gOydbOyll. 



680 J peretwr. 221 

Jphandeuth y myOn. ef awelei teir mozOyn yn eifted 
arleithic. He vn ryO wifcoed ymdanunt ual ydylyei 
amdylyedogyon. ac ef aaeth y eifted attunt yzHeith- 
ic. ac vn oz mozynyon aedzychaOd arpered ur yngraff. 
ac wylaO awnaeth. JL pheredur aovynaOd idi beth 
awylei. l(ac dzycket gennyf gOelet Ileaffu gOaf kyn 
decket athi. JPOy am Ileaffei i heb y peredur. )?ei 
nabei hyt ytt arhos ynyHe hwnn. mi aedywedOn 
itt. Yzmeint uo ygOzthzet arnaf yn arhos. mi ae 
gOarandawaf. f gOz yffyd tat y mi heb y uorOyn. 
bieu yllyshonn. 9 hOnnO aladpaOb ozadel yzllys 
honn heb y ganhyat. JPa gyfryO Ox y6 * aOch tat 
chOi pan allo Ileaffu paOb uelly. dOi awna treis ac 
anuod ar y gymodogyon. 3,c ny wna iaOn y neb am 
danaO. Scyna ygwelei ef ygOeiffon ynkyiiodi ac y 
arllOyffaO yclaOz oxwerin. ac ef aglywei dOzyf maOz. 
9c yn ol y tOzyf ef aOelei wr du maOz unTTygeitaOc 
yndyuot ymyOn. 5lr mozynyon agyuodaffant yny 
erbyn adiot y wifcy amdanaO awnaethant. ftcynteu 
aaet y eifted. ^fgOedy dyuot ybOyll ida6 acaryf- 
hau edzych aoauc arperedur. agouyn pOy ymarch- 
aOc. 9rgl6yd heb yi vn or mozynyon. y gOas ieuanc 
teckaf abonhedickaf 01 aweleift eiryoet. Etc yz duO 
acyzdyfyberOyt pOylla OzthaO. Yzot ti mi abOyllaf 
acarodaf yeneit idaO heno. ac yna pered ur adoeth 
attunt Ozth ytan. Jlcagymerth bOyt allynn. ac 
ymdidan ar rianed aozuc. Ac yna ydywaOt pered ur 
gOedy y vzOyfcaO Ozth y gOz du. ^yued yO gennyf 
kadarnet ydywedydi dyuot. pOy a diodes dy lygat 
tL *8[n omkennedueu oed heb y gOzdu. pOy byn- 



222 peretwr. [681. 

nac aovynhei imi yzhynn ydOyt ti ynyouyn. ny 
chaffei y eneit gennyf nac yn rat nac ar werth. 8r- 
glOyd heb yuozOyn kytdywettoef overed ovzOyfged 
a med|daOt parth ac attat ti. Kywirha ygeir a dy- 
wedeift gynneu ac aedeweift Ozthyf L Hminheu a 
wnaf hynny yn Hawen yzot ti heb ygOz du. CV)i a 
adaf y eneit idaO yn IlaOen heno. 8c ar hynny y 
trigyaffant ynos honno. J[ thzannoeth kyuodi aozuc 
y g6z du. agOifcaO arueu ymdanaO. 9c erchi ypered ur . 
Kyuot dyn y uynyd ydiodef aghev hebygOzdu. JPe- 
red ur adywaOt OzthaO. d6na yneiUpeth ygOzdu. os 
ymlad avynny ami. aediot dy arueu yymdanat. 
ae titheu arodo arueu ereiH y mineu y ymlad athi. 
l|a dyn heb ef ae ymlad aallut ti pei kaffut arueu. 
Kymer yz arueu a vynnych. acar hynny ydoeth y 
uozOyn ac arueu ypered ur aoedhoff gantaO. Sic ym- 
lad awnaeth ef argOzdu. yny uu reit yzgOz du erchi 
naOd ypered ur . fgOzdu ti ageffy naOd trauych yn 
dywedut ym pun wyt. aphOy atynnaOd dylygat^ 
* arglOyd minhe aedywedaf. vn ymlad arpzyf du oz 
garn. druc yffyd aelwir y cruc galar us ~ acynycruc 
ymaekarn. He yny garn ymae pzyf. ftcynllofcOzn 
ypzyf ymae Maen. arinnwedeu ymaen ynt. pOy 
bynnac aekaffei yny neilllaO. Suynneioeur efae 
kaffei ar y Ha6 arall idaO. 8c yn ymlad ar pzyf hOnnO 
ykolleisi vyllygat. HmhenO ynneu y6 ydu trahaOc. 
jief achaOs ymgelwit ydu t ra haOc. nyadOn un dyn 
ymkylch nyftreiffOn^ a laOn nys gOnaOn yneb. |fe 
heby peredur*, pygybellet odyma yO ycrucady- 
wedydi. Mi arifaf itt ymdeitheu hyt yno acady- 



682 J iperefcur. 223 

wedaf itt py gy ballet yO. f dyd y kychwynnych 
odyma ti adoy ylys meibon ybzenhin ydiodey- 
ueynt~ JPaham ygelwir Oynt uelly. a danc Hynn 
aellad Oynt beuny unweith. )Pandelych odyno ti 
adeuy hyt ynHys iarlles ykampeu^ ^ygampeu 
heb yped ur yffyd erni hi. tlzychanwr teulu yffyd 
idi. PobgOz dieithyzozadel yzllys efadywedir idaO 
campeu y theulu~ 0ef achaOs yO hynny. y trychann 
wr teulu aeifted ynneffaf yz arglOydes. ftcnyt yz 
amharch yz gOefteion. namyn yz dywedut kampeu 
ytheulu. "I'dyd ykychOynnych odyno tiaey ygruc 
galarus. Sic yno y maent perchen trychant pebyll yg 
kylch ycruc ynkadOypzyf. an buoft heb ypered ur 
ynozmes yngyhyt ahynny. mi awnaf nabychbyth 
bellach. Selad awnaeth pered ur idaO. acyna ydy- 
waOt yuozOyn adechzeuaffei ymdidan acef. JJei 
bydut tlaOt yndyuot yma~ KyuoethaOc vydut bellach 
odzyfoz y gOz du aledeift. 8thi awely y faOl uozyn- 
yon hygar yffyd ynyllys honn. ti agaffut ozderchat 
aryzun a vynnvt onadunt. l|y deuthum i yma om 
gOlat arglOydes yz gOzeicka^ namyn gOeiffon hegar a 
welaf yna. ymgeffylybet baOp ohonaOch aegilyd 
mal ymynno. cldim ocaOchda nys mynnaf. cLcnyt 
reit ym OzthaO. dyna ykychwynnaOd peredur rac- 
da6. Ecydeuth ylys meibon bzenhin ydiodeiueint. 
J[phanndeuth yz Hys nywelei namyn gOzaged. Sir 
g6zag ed agyuodaffant racdaO. ac avuuant lawen Ozth- 
aO. He ardechzeu euhymdidan. efaw*elei varch yn 
dyuot achyfrOy arnaO. cichelein ynykyfrOy. 8c vn 
ozgOzaged agyuodes y|yuynyd ac agymerth y ge- 



224 peretoir. [682. 

lein ozkyfrOy. acaeheneinaOd ymyOn aoed islaO y 
dzOs a dGfyz tOym yndi. acadodes eli gOerthuaOz ar- 
na6. argOz agyuodes ynvyO. ac adeuth yzlte ydoed 
pedur aeraeffawu aozuc. abot ynHawen OzthaO. 8 
deuOz ereill adoethant ymyOn yn eu kyfrwyeu. ar 
un dywygyat awnaeth y uozOyn yz deu hynny ac yz 
vn gynt. ^na ygovynnaOd pered ur yzvnben paham 
yd oedynt nelly. 8c Oynteu adywedaffant bot adanc 
myOn gogof. 8 hOnnO ae Iladei Oy un weith beunyd. 
ac ar hynny ytrigyaffant ynoshonno. ftthzannoeth 
ykyuodes ymackOyeit racdunt. ftcyderchis ped" yz 
mOyn eu gozdercheu y adel gyt ac Gynt. 8c wynteu 
ae gomedaffant. adywedut. pei athledit ti yno. nyt 
oed itt ath wnelei yn vy6 dzacheuyn. 3,c yna y ker- 
daffant Oy racdunt. ac y kerdaOd ped ur yn eu hoi. a 
gOedy eudifflannu 6y hyt naf gOelei ef. f na y ky- 
uaruu ac ef yn eifted ar benn cruc. y wreic deckaf 
ozawelfei eiryoet. f|i a ^ n dyhynt heb hi. mynet 
ydOyt yymlad ar adanc. acef ath lad. Sc nyt oe 
dewred namyn oe yftryO. ogof yffyd idaO. Sphiler 
maen yffyd ardzOs yzogof. acef awyl paOb ozadel 
ymyOn. acnysgOyl neb euo. J[c allechwaeO gOen- 
nOynic ogyfgaOt ypiler y Had ef baOp. Jpheirodut 
ti dy gret vygcaru i yn vOyhaf gOzeic mi arodOn itt 
uaen ual y gOelut euo pan elut y myOn. ac ny welei 
ef dydi. IJpdaf mynvygkret heb yped ur . Yzpan 
ythweleis gyntaf mi ath gereis. ftphale ykeiffOn i 
dydi. ^angeiffych di vyui keis parth ar india*. ^Ic 
yna ydifflannOys y uozOyn ymeith gOedy rodi y 
maen ynllaO pered ur . He ynteu adeuth racdaO parth 



683.] perefcur. 225 

adyffrynn auon. flgozozeu ydyffrynoed yngoet. ac 
opobparth yz dyffrynn auon ynweirglodyeu gOaftat. 
flc ozneillparth yzavon ygwelei kadO odeueit gOyn- 
yon. flcozparth arall ygOelei cadO odeueit duon. 
fie ual y bzeuei vn oz deueit gOynnyon y deuei vn 
or deueit duon dzOed. &c y bydei yn wenn. ac ual 
y bzeuei vn oz deueit duon. y deuei vn oz deueit 
gOynnyon drOod ac y bydei yndu. aphzenn hir a 
welei ar lann yz auon. Jlr * neill banner aoed idaO 
yn Hofci oz gwreid hyt y ulaen. ar banner arall a 
deil ir arnaO. 8c uch Ia6 hynny y gOelei mackOy 
yn eifted ar benn cruc~ a deu vilgi vzonnwynnyon 
vzychyon myOn kynllyuaneu yngozwed geyz ylaO- 
Jldiheu oed gantaO nawelfei eiryoet mackOy kyn 
deyzneidet ac ef. ac yny coet gyfuarwyneb ac ef 
yclywei ellgOn ynkyuodj hydgant. ftchyuarchgOell 
awnaeth yz mackOy. ar mackOy agyuarchaOd well y 
pered ur . atheir ffozd awelei pered ur ynmynet yOzth 
y cruc. Y dOy ffozd yn vaOz ar dzyded yn Ilei. ago- 
vyn aozuc peredur paleydaei y teir ffozd. vnoz 
ffyzd hynn a a ymHys i. JLc un ozdeu agyghozafi 
ytti aemynet yzHys ozblaen att vyggOzeic i yffyd 
yno. aetitheu aarhoych yma athi awely ygeHgOn 
yn kymell yzhydot blin ozcoet yzmaes. athi awely 
ymilgOn gozeu oz aweleift eiryoet agleOhaf arhydot 
yn eullad ar ydOfyz geyz anllaO. Jlphan uo amfer 
ynn vynet ynbOyt efadaO vyggOas am march ym 
herbyn athi ageffy lewenyd yno heno. JuO a diolcho 
itt. nythzigyafi. namyn ragof ydaf. f neill ffozd 
aayzdinas yffyd yma ynagos. acynhwnnO ykeffir 

Q 



226 iperelmr. [084. 

bOyt allynn arwerth. ar ffozd yffyd lei noz rei ereill 
aa parth a gogof yz adanc*, dan dy ganhyat vackOy 
parth ac yno yd afi. adyuot awnaeth peredur parth 
ar ogoL achymryt ymaen yny HaO affeu. aewaeO 
ynyllaO deheu. Jic ua ^ ydaO ymy6n~ arganuot yz 
adanc aOnaeth ae wan agOaeO trOydaO. aHad y benn. 
^1 phan daO y maes oz ogof. nachaf yn dzOs yz ogof 
ytri chedymdeith. achyuarch gOell awnaethant y 
ped"*. Jtdywedut panyO idaO ydoed darogan Had 
yz ozmes honno. J[ rodi y penn awnaeth p ur yz 
mackOyeit. ftchynnic awnaethant Oynteu idaO yrvn 
avynnynt oe teir chwiozyd yn bziaOt. a hanner eu 
bzenhinyaeth ygyt ahi. 3|y deuthum i yma yzgOz- 
eika heb ypered ur , Jtphei mynnOn unwreic ac 
atuyd. awch | haer chOi a vynnOn yn gynntaL 9 
cherdet racdaO awnaeth peredur. ac ef aglywei 
tOzOf ynyol. He edzych awnaeth ynteu ynyol. JLc 
efaweleigOz ar gevyn * march coch. acarueu co- 
chyon ymdanaO. HrgOz adeuth ar ogyvuch ac ef. 
achyuarch gOell awnaeth yperedur o duO ac o dyn. 
JLc ynteu pered ur agyuarchaOd gOell yzmackOy yn 
garedic. JtrglOyd dyuot y erchi itti ydOyfL 
aerchy di heb ypered ur . vygkymryt yn Oz itt. 
agymerOn ynneu ynOz pei ath gymerOn. l|ychelaf 
vygkyftlOn ragot. ^tlym gledyf coch ymgelwir iarll 
oyftlys ydOyzein. ^yuedyO gennyfi ymgynnic o 
honat ynOz yOznybo mOy ygyuoeth nothL nyt 
oes yminneu namyn iarllaeth arall^ achanys gOiO 
gennyt ti dyuot ynOz ymi. Mi athgymeraf ynllawen^ 
Hcydoethant parth allys yziarlles. HTIawen uuwyt 



685.] Iperebur, 227 

Ozthunt ynyllys. adywedut Ozthunt awnaethpOyt. 
nat yi amarch arnunt ydodit iflaO y teulu. namyn 
kynnedyf yllys aoed yvelTy.. ![anys yneb avyzyei 
ythzychannOz teulu hi. bOyta agaffei ynneffaf idi. 
ahi aecarei ynvOyhaf gOz. JlgOedy ybOzO operedur 
ythzychannOz teulu yzIlaOz. He eifted ar yneilllaO. 
y dywaOt y iarltes. ^ diolchaf y du6 kaffel gOas kyn 
decket achyndewret athi. kanycheueis ygOz mOyhaf 
agarOn~ ^Oy oed ygOz mOyhaf agarut titheu^ Myn 
vygcret etlym gledyf coch oed y gOz mOyhaf agarOn 
i. ac nyfgOeleis eiryoet. J)ioer heb ef. kedymdeith 
ymi yO etlym ^ allyma evo. ScyzyvOynef ydeuth- 
um i y chware ath teulu di. ^|c euo ae gallei yn 
well no myvi pei afmynnei. ciminneu ath rodaf di 
idaO ef. J)u6 adiolcho ytitheu uackOy tec. Emin- 
neu agymeraf ygOz mOyaf agaraf. Jtrnos honno 
kyfcu awnaeth etlym ar iarlles ygyt. athzannoeth 
kychwynnu awnaeth peredur parth arcruc galar"*. 
Hyn dy Ia6 di arglOyd mi a af y gyt athi heb yz et- 
lym. 1i[ynt adeuthant racdunt hyt y He y gOelynt 
y cruc ar pebylleu. |pos heb y pered ur att y gOyz 
racko Ozth etlym. 2Lc arch udunt dyuot y Ozhau ynni. 
^pfadeuth etlym attunt. ac adywaOt Ozthunt ual 
hynn. J)ewch y wrha ym harglOyd i. ^Oy yO dy 
arglOyd di heb yz Oynteu. Pered ur baladyz hir yO vy 
arglOyd i heb yz etlym. * J?ei dylyedus diuetha ken- 
nat. nyt aut dzacheuyn yn vyO att dy arglOyd. am 
erchi arch moz dzahaus y vzenhined aieirll abarOn- 
eit a dyuot y wrhau yth arglOyd di. )?ered ur aerchis 
idaO vynet dzacheuyn attunt. arodi dewis udunt ae 

Q 2 



228 jperefcur. [685. 

gOzhau idaO. aeymwan ac ef. Wynt adewiffaffant 
ymwan acef. J|phered ur auyzryaGd perchen cant 
pebyH ydyd hOnnO yzIIaGz. athzannoeth ef avyzyaOd 
perchen cant ereiH yzIIaOz. ^rtrydyd dyd cant a 
gaOffant yneukyghoz gOzhau ypered ur . 8pheredur 
aovynnaOd udunt. Beth awneynt yno. acOynteu a 
dywedaffant panyO gCarchadO ypzyf ynyvei varO. 
He yna ymlad awnaem ninneu am y maen. ar neb 
auei dzechaf ohonam agaffei ymaen. JjhoOchvi 
yma heb ypered 111 mi aaf yymwelet arpxyf. l|ac 
ef arglOyd heb wynt. awn y gyt y ymlad ar pzyf. 
^e heb yperedur nymynnafi hynny. JPeiHedit y 
pzyf ny chaffOnn i o glot vOy noc un o honaOch 
chwitheu. Jlmynet awnaeth ef yzlleyd oed ypryf 
aelad~ adyuot attunt wyntev. adywedut Ozthunt. 
^yfriuOch aOchtreul yrpandoethaOch yma. ami ae 
talaf yOch areu heb yperedur. ^f adalaOd udunt 
kymeint ac adywaOt pa6b ydylyv ohonaO^. J[cnyt 
erchis udunt namyn adef eubot ynwyz idaO ef. Jlc 
ef adywaOt Ozth etlym. att y wreic vOyhaf agery 
ydeydi^ aminneu aaf ragof. ftcadalaf itt dyuot 
ynOzim. J[c yna yrodes ef ymaen y etlym. J)u6 
adalho itt. arOydheyt du6 ragot. Scymeith yd aeth 
pered ur . ac ef a doeth y dyffryn avon deckaf awelfei 
eiryoet. BHawer obebylleu amliO awelei ef yno. a 
ryuedach oed gantaO nohyny gOelet y faOl awelei 
ovelineu dOfyz. a melineu gOynt. ^f agehyzdaOd ac 
ef gOz gOineu maOz a gOeith faer arnaO^ A govyn 
pOy oed aozuc ped ur . ^enn melinyd Oyf i heb ef ar 
y melineu racko oil. agaffafi letty gennyt ti heb y 



080J iPerebur. 229 

pered ur ~ Reffy heb ynteu ynllawen. ef adoeth ped" 
y ty y melinyd. Jic ef awelas Hetty hoff tec yz 
melinyd. He erchi awnaeth pedur * aryant ynech- 
wyn yz melinyd y bzynu bOyt allynnidaO ac ydy- 
lwythyty. He ynteu atalei idaO kynny vynet odyno. 
douyn aozuc yzmelinyd py achaOs ydoed ydygy- 
uoz hOnnw yno. J[ dywaOt y melinyd Ozth p ur . Mae 
yneillpeth. ae tydi ynOz obeli, aetitheu ynynvyt. 
Ifna y mae amherodzes criftinobyl uaOz. He ny mynn 
honno namyn ygOz dewraf. kanyt reit idi hi da. 
ac ny ellit dOyn bOyt yz faOl vilioed yffyd yma. ac 
oachaOs hynny ymaeyfaOl velineu hynn. ^Irnos 
honno kymryt eu heffmOythter awnaethant. JL thmn- 
noeth kyuodi yuynyd aozuc ped ur . agOifcaO ym- 
danaO ac ymdan yuarch y uynet yz tOzneimeint. He 
ef awelei bebyll ymplith ypebylleu ereill teckaf oz 
awelfei eiryoet. amozOyn dec awelei ynyftynnv y 
phenn trOy ffeneftyz arypebyll. ^Icny welfei eir- 
yoet mozOyn degach. ac eur wife obali ymdanei. He 
edzych awnaeth aryuozOyn yngraff. amynet ycha- 
ryat yndaO yn va6z. He ueHy y bu yn edzych ar y 
uozOyn ozboze hyt hannerdyd. ac ohanner dyd yny 
oed pzyt naOn. JLc yna neur daroed y tOzneimeint. 
Hdyuot aozuc yletty. athynnu y arueu yamdanaO. 
He erchi aryant yz melinyd yn echwyn. Ji die vu 
wreic y melinyd Ozth pered ur . ac eiffoes y melinyd 
a rodes aryant yn echwyn idaO. JL thzannoeth y 
gOnaeth yzvnwed ac awnathoed ydydgynt^ ar 
nos honno y doeth y letty ac y kymerth aryant yn 
echwyn y gan y melinyd. ar trydyd dyd pan yttoed 



230 peretwr. [687. 

ynyivnUe ynedzych aryuozOyn. efaglywei dyznaOt 
maOz rOng yfgOyd amynOgyl idaO amynybyz bOyaTI. 
Hphan edzychaOd dzaegeuyn arymelinyd. ff mel- 
inyd adywaOt OzthaO. dOna yneillpeth heb y melin- 
yd. ae tydi adynho dy benn ymeith. aetitheu ael 
yx tOzneimeint. JL gowenv awnaeth p ur . ar y melin- 
yd. amynet yi tOzneymeint. acagyuaruu acef y 
dyd HOnnO. ef ae byzyaOd oil yz HaOz Oynt. achy- 
meint ac avyiyaOd ef aanuones y g6yz yn anrec yi 
amheroches. Hr meirch ar arueu yn anrec y wreic y 
melinyd. yi ymarhos am y haryant echwyn. Jylin 
aozuc pedur y tOzneimeint ynyvyzyaOd * PaOb yz 
IlaOz. ac anuonygOyz aozuc y garchar yzamherod- 
aes. 9r meirch ar arueu y wreic ymelinyd yz ymar- 
hos amyzaryant echwyn^ "f'z amherodzes aanuones 
att varchaOc y velin. y erchi idaO dyuot y ymwelet 
ahi. Sphallu awnaeth pered ur yz gennat gyntaL ar 
eil aaeth attaO. & hitheu ydzyded weith aanuones 
cant marchaOc y erchi idaO dyuot yymwelet ahi. 9c 
ony delei oe vod erchi udunt y dOyn oe anuod^ ac 
Oynt adoethant attaO. ac adywedaffant eu kennadOzi 
y 6zth yz amherodzes. "Ifnteu awharyaOd acOyntyn 
da. ef abaraOd eu rOymaO Cynt rOymat iOzch. JLc 
eubOzO ygklaOd y velin. JLr amherodzes aovynnaOd 
kyghoz yOzdoeth aoed ynychyghoz. JhOnnO a 
dywaOt Ozthi mi aaf attaO ardygennyat. a dyuot 
att p ur . achyuarch gOeH idaO. ac erchi idaO yzmOyn 
y ozderch dyuot y ymwelet ar amherodzes. 8c ynteu 
a deuth ef ar melinyd. ac yny gyueir gyntaf y deuth 
yzpebyll eifted aOnaeth. y, hitheu adeuth ar yneffi 



080 J perebur. 231 

laO. a byzr ymdidan auu yrygtunt. achymryt ken- 
nat awnaeth ped". a mynet y letty. l>zannoeth 
ef aaeth yymwelet ahi. Jlphanndoeth yz pebyll 
nytoed vngyueir ary pebyll auei waeth ygyweir- 
deb noe gilyd. kany wydynt hOy py le yd eiftedei ef. 
JJifted aozuc ped ur arneiUlaO yz amherodzes. ac 
ymdidan awnaeth yn garedic. Jan yttoedynt ueHy 
Oynt awelynt yndyuot y myOn g6z du agozflOch eur 
ynylaO ynllaOn owin. JL dygOydaO aoxuc arpenn 
y lin geyz bzonn yz amherodzes. 9c erchi idi naf 
rodei onyt yznebadelei yymwan acevo ymdanei. 
a hitheu aetrychaOd ar pered" arglOydes heb ef 
moes ymi y gozulOch. ac yuet ygOin aoruc ped ur . 
a rodi y gozvlOch y wreic y melinyd. Jtphann yttoed- 
ynt velly nachaf wr du oed vOy nox Hall, ac ewin 
pzyf ynylaO arweith goxflOch ae loneit owin. ae 
rodi yz amherotzes. &c erchi idi naf rodei onyt yz 
neb aymwanei ac ef. arglOydes heb y pered 111 moes 
ymi. flerodi yped ur awnaeth hitheu. acyuet ygOin 
aozuc p ur . a rodi ygozflOch y wreic y melinyd. J*an 
yttoedynt uelly nachaf gOz penngrych coch oed 
vOy noc un ozgOyz ereiH agozflOch ovaen criffyalt 
ynylaO * ae loneit owin yndaO. agoftOng arpenn 
ylin ae rodi ynllaO yz amherodzes. He erchi idi naf 
rodei onyt yzneb aymwaney ac euo am danei. ae 
rodi awnaeth hitheu yperedur. ftcynteu aehan- 
uones y wreic y melinyd. Y nos honno mynet y letty 
aozuc ped". Jlthzannoeth gOifgaO ymdanaO acym- 
dan yvarch. adyuot yzweirglaOd allad ytrywyza 
ozuc pered 1 ". jlcynaydeuth yz pebyll. JL hitheu 




232 iperefcur. [689. 

adywaOt 6ith peredur. )?eredur dec coffadygret 
arodeift ti ymi pan rodeifi ytti ymaen pan ledeift 
yxaradanc. ^rglOydes heb ynteu gOir adywedy. 
a minneu ae coffaaL Jlc y gOledychOys peredur gyt 
ar amherodzes pedeir blyned ar dec. megys y dyweit 
yz yftoxya^ 

IZthur aoed ygkaerllion arwyfc pxif lys idaO. 
Be ygkenaOl HaOz ynewad ydoed pedwar gwy^ 
yn eifted ar lenn o bali. wein uab uryen. 
agOalchmei uab gOyar. a l|owel uab emyz HydaO. 
apheredur baladyz hir. EC ar hynny Oynt a welynt 
yn dyuot y my6n mozOyn benngrech du ar gevyn mul 
melyn. clcharreieu anuanaOl yny IIa6 yngyrru ymul. 
aphzyt anuanaOl agharueid arnei. J)uach oed y 
hwyneb ae dOylaO. noz hayarn duhaf adarffei y bygu. 
y.c nyt y IliO hackraf. namyn y Hun. Giudyeu aruch- 
el oed idi. ac wyneb kyckir y waeret. B thzOyn byzr 
ffroenvoll. arneiH lygat ynvzithlas tratheryll. arllall 
yndu ual y muchud ygkeuynt y phenn. Janned 
hiryon melynyon melynach no blodeu y banadyL ae 
clnoth ynkychwynnu ogledyz y dOyvzon. ynvch noe 
helgeth. BfcOzn ychevyn aoed arweith bagyl. "f dOy 
clun aoed yn Hydan yfcyznic. ac ynvein oil o hynny 
y waeret. eithyz y thzaet aeglinyeu aoedynt vzeifcx 
Kyuarch gOeH y arthur ae teulu oil eithyz ypedur 
aozuc. Be Ozth pered ur ydywaOt geireu die anhegar. 
f eredur ny chyuarchaf i well itti. kanys dylyy. Jail 
uu y tyghetuen pan rodes itti * daOn achlot. fan. 
doethoft ylys ybzenhin cloff. aphanweleift yno y 
mackOy yndOyn ygOaeO Hiueit. acovlaen y gOaeO 



690J perebur. 233 

dafyn owaet. flhOnnO yn rydec yn raeadyz hyt yn 
dOzn y mackwy. 8c enryuedodeu ereill heuyt aweleift 
yno. ac ny * ofynneift euhyftyz nac eu hachaOs. 
aphei as gofynnut iechyt agaffei ybzenhin. ae gyuo| 
uoeth ynhedOch. abellach bzOytreu ac ymladeu a 
cholli marchogyon. 8c adaO gOzaged ynwedO. arianed 
yndiofymdeith. ahynny oil othachaOs di. ac yna 
y dywaOt hi Ozth arthur. gan dy ganyat arglOyd pell 
yO vy Hetty i odyma. nyt amgen ygkaftell fyberO ny 
Onn aglyweift yOzthaO. ac ynhOnnO ymaechwech 
marchaOc athzugeint aphumcant ovarchogyon vzd- 
aOl. arwreic vOyhaf a gar pobun gyt ac ef. aphOy 
bynnac avynno enniH clot o arueu ac o ymwan. ac 
oymlad. efaekeiffyno os dirper. auynnei hagen 
arbennicrOyd clot ac etmyc. gOnn y He y kaffei. aftell 
yffyd arvynyd amlOc. acynhOnnO ymae mozOyn. ac 
yny gyveiftydyaO yd ydys. AphOy bynnac aallei y 
rydhau. pennclot y byt agaffei. acarhynny kych- 
wynnv ymeith aozuc. l|eb ygOalchmei. mynvyg 
cret ny chyfcaf hun lonyd nes gOybot aaHOyf ellOng y 
vozOyn. allawer o deulu arthur agyttuunaOd ac ef. 
amgen hagen y dywaOt peredur. Myn vygcret ny 
chyfgaf hun lonyd nes gOybot chOedel ac yftyz y 
gOaeG a dywaOt y vozOyn du am danaO. Jlphann 
yttoed pa6p yn ymgyweiryaO. nachaf uarchaOc yn 
dyuot yzpozth ameint milOz ae angerd yndaO yn 
gyweir o dillat ac arueu. ac adeuei racdaO acagy- 
uarchei well y arthur ae deulu oil. eithyz y walchmeL 
Ac aryfgOyd y marchaOc ydoed taryan eurgrOydyz. 
athzaOft olaffarglaf yndi. Sc ynvnlliO ahynny ydoed 



234 Iperebur. [691. 

yi arueu ereill oil. 8c ef adywaOt Oith walchmei. Ui 
aledeift vyarglOyd oth tOylt ath vzat. a hynny mi ae 
piofaf arnat. ^yuodi awnaeth gOalchmei y uynyd. 
Hyma heb ef vyg gOyftyl y th erbyn ae yma ae yn y He 
y mynnych nat wyf i na thwylIOz na bzatOz. geyi bzonn 
y bzenhin yffyd arnaf i y mynnaf i bot y gyfranc y rof 
a thi heb y marchaOc. ^n Hawen heb y gOalchmei. 
dos ragot mi yth ol. IJacdaO ydaeth y marchaOc. 
ac ymgyweiryaO awnaeth gOalchmei. aHawer oarueu 
agynnigywyt idaO. 3.C ny mynnaOd onyt yrei eidaO. 
dOifgaO awnaeth gOalchmei apheredur ymdanunt. ac 
y kerdaffant yny ol o achaOs eu kedymdeithas. a 
meint ydymgerynt. clc nyt ymganlynnaffant ygyt. 
namyn pob un ynygyueir^ Oalchmei ynieuenctit 
ydyd adeuth ydyffrynn * clc yny dyffryn ygOelei 
kaer allys uaOx yny gaer. a thyzeu aruchelualch yn 
y chylch. acef awelei varchaOc yndyuot yzpozth a- 
Ilan yhela y ar balffre gloewdu ffroenuoll ymdeithic*. 3, 
rygig waftatualch efcutlym did:amgOyd gantaO. Jlef 
oed hOnnO y gOz bioed y Ilys. ^yuarch gwell awnaeth 
gOalchmei idaO^ j)uO arodo da itt un benn. aphan 
doy ditheu^ pandeuaf heb ef olysarthur. SegOz y 
arthur Oytti. Je myn vygcret heb y gOalch*. Mi 
aOnn gygho* da itt heb y marchaOc. JjUin alludedic 
yth welaf. Jlos yi Ilys ac yno y trigyy heno os da 
gennyt. da arglOyd aduO adalho itt. nOde vodiOy 
ynarOyd att ypozthaOz. ados ragot yi tOz racco. 
achwaer yffyd yminheu yno. $Lc yipozth ydoeth 
gOalchmei. adangos yvotrOy awnaeth achyichu y 
tOi. Hphandoeth y myOn. yd oed ffyxyfdan maO: yn 



692 J perebur. 235 

Hofgi. afflam oleu uchel divOc ohonaO. amozOyn 
uaOzhydic delediO yn eifted ymyOn kadeir Ozth y tan. 
AruozGyn avu lawen OzthaO aereffaOu aozuc. achy- 
chwynv yny erbyn. ac ynteu aaeth y eifted ar neill 
Ia6 y uozOyn. eukinyaO agymeraffant. JlgOedyeu 
kinyaO dala ar ymdidan hygar aozugant. Hphan ytt- 
oedynt uelly. ITyma yndyuot ymyOn attunt g6z gOyn- 
ITOyt teledi6~ i aachenoges butein heb ef. pei gOy- 
put ti iaOnet itt chware ac eifted ygyt ar g6z hOnnO. 
nyt eiftedut ac ny chwaryut. clthynnu y benn aHan 
ac ymeith. l|a vnbenn heb y uozOyn pei gOnelut 
vygkyghoz rac ofyn bot pyt gan y g6z itt. ti agaeut 
y d:6s. walchmei agyuodes y vynyd. aphandaO 
tu ardiOf. ydoedygOz ar y trugeinuet ynllaOn aru- 
aOc ynky:chu y tOz yuynyd. Jief aozuc gOalchmei a 
chlaOz gOydbOyll diffryt rac dyuot neb y uynyd o 
nadunt yny doeth y gd ohela. Jtrhynny Hymay 
iarIT yndyuot. Jeth y6 hynn heb ef. JPeth hagyz 
heb ygOz gOynllOyt. bot yz achenoges racko yn eifted 
educher acynbOytagyt argOz aladaOd awch tat. 9 
gOalchmei uab gOyar y6. ^eitOch bellach heb yz 
iarH miui aaf ymyOn. fiarll avu lawen Ozth walch- 
mei. T|a vnbenn heb ef cam oed itt dyuot yan Ilys oz 
gOyput lad an tat o honat. Kyn naattom ni ydial 
du6 aedial arnat. Jineit hebjj/^^/chmei Ilyna ual 
ymae amhynny. nac y * adef Had aOchtat chOi nac 
ydiwat ny deuthum i. lieges ydOyfi yn mynet y 
arthur. ac ymyhun. archaf i oet vlOydyn hagen yny 
delOyf om neges. He yna ar vygcret vyn dyuot yz 
Ilys honn y wneuthur vnozdeu ae adef aewadu. Yz 



236 perebur. [692. 

oet agauas ynHawen. ac yno ybu y nos honno. 
15iannoeth kychwynymeit aozuc. ac ny dyweit yi 
yftozya amwalchmei hOy no hynny yny gyueir 
honno. JL pheredur agerdaOd racdaO. (UrOytraO yz 
ynys awnaeth peredur~ y geiffaO chwedylyaeth y Ozth 
yuozOyndu. ac nys kauas. acefadeuth ydir nyf 
atwaenyat ymyOn dyffryn avon. ac ual yd yttoed yn 
kerdet y dyffrynn. ef awelei varchaOc yndyuot yny 
erbyn. ac arOyd balaOc arnaO. ac erchi y vendyth a 
wnaeth. ch atruan heb ef ny dylyy gaffel bendyth. 
8c ny phzOytha itt. am wifgaO arueu dyd kyuuch 
ar dyd hediO. a phadyd yO hediO heb y peredur. 
JuO gOener y croclith y6 hediO. !^a cheryd ui ny 
wydOn i hynny. BlOydyn y hediO y kychwynneis om 
gOlat. 8c yna difgynu yzIIaOz awnaeth ac anvein y 
uarch ynylaO. 8 thalym 01 pziffozd agerdaOd yny 
gyuaruu ochelffozd. He yz ochelffozd trOy y coet ar 
parth araH yz coet. ef awelei gaer voel ac arwyd 
kyuanned awelei oz gaer. a pharth argaer y doeth. 
ac ar bozth y gaer y kyuaruu ac ef y balaOc agy- 
uaruuaffei ac ef kynno hynny. ac erchi y vendyth 
aozuc~ Bendyth duO itt heb ef. a iaOnach y6 kerdet 
ueHy. achyt ami ybydy heno. SthzigyaO awnaeth 
ped ur y nos honno yno. l>zanneeth arofun awnaeth 
pered^ ymeith. !^yt dyd hediO yneb ygerdet. ti 
avydy gyt ami hediw. ac avozy athzennyd. H mi 
adywedaf itt y kyuarwydyt gozeu aallwyf am yzhyn 
yd wyt yny geiffaO. flr pedwyzyd dyd arofun awnaeth 
ped ur yymdeith. ac adolOyn yzbalaOc dywedut 
kyfarwydyt yOzth gaer yz enryuedodeu. ^ymeint 



603.] iperefcur. 237 

ac awypOyfi mi ae dywedaf itt. Jos dzos ymynyd 
racko. HthuhOnt yz mynyd ymae afon. 8c yndyffrynn 
yz avon y mae ITys bzenhin. ac yno y bu y bzenhin y 
pafc. ac oz keffy ynvnUe chwedyl y Ozth gaer yz 
enryuedodeu. ti aekeffy yno. JLc yna y kerdaOd 
p e( jur * racdaO. ac y deuth y dyffryn yz avon. ac y 
kyfaruu ac ef niuer owyz yn mynet y hela. Ac ef 
awelei ymplith y niuer gOz urdedic. achyuarch idaO 
aozuc pered ur . J)ewis di vnbenn aeti aelych yzllys. 
aetitheu adelych gyt ami y hela. ae minneu ayz- 
ro vn oz teulu yth ozchymun y verch yffyd im yno. 
ygymryt bOyt allynn yny delOyf o hela. acozbyd 
dy negeffeu hyt y gaUwyf i eu kaffel ti ae keffy yn 
TIawen. agyzru awnaeth ybzenhin gOas byzruelyn 
gyt ac ef. jlphandoethant yzllys ydoed yz vn- 
bennes gOedy kyfodi ac yn mynet y ymolchi. ac 
ydeuth pedur racdaO. 9c y greffawaOd hi peredur yn 
Hawen. ae gynnOys aryneiUlaO. achymryt eu|eu 
kinyaO aozugant. apheth bynnac ady\vettei peredur 
Ozthi. chwerthin awnay hitheu yn vchel. mal yclywei 
paOp oz Ilys. Jtc yna y dywaOt y gOas byzuelyn Ozth 
yz unbennes~ Mynvygcret heb ef oz bu Oz itti eir- 
yoet ymackOy hOnn auu. He onybu Oz itt ymae dy 
vzyt athvedOl arnaO. JrgOas byzuelyn aaeth parth 
ac att y bzenhin. ac adywaOt mae tebyckaf oed gan- 
taO bot y mackOy agyuaruu ac ef ynwr oe verch. He 
onyt gOz mi adebygaf ybyt gOz idi yny He onyt 
ymogely racdaO. Mae dy gyghoz di was heb y bzen- 
hin. \yghoi yO gennyf ellOng dewrwyz am y benn 
ae dala. yny wypych diheurOyd am hynny. He ynteu 



238 IPerefcur. [094. 

aeTIynghaOd gOyz am benn pered ur oe dala. flc y dodi 
ymyOngeol. ar vozGynadoeth yn erbynn y that ac 
aovynnaOd idaO. pyachaOsy paraffei carcharu y 
mackOy olys arthur. Dioer hebynteu nybyd ryd 
heno nac auozy na thzenhyd. ac ny da6 ozlle ymae. 
!lpy GzthneuaOd hi arybzenhin yzhynn adywaOt. a 
dyuot att y mackOy. ae anigryf gennyt ti dy uot 
yma. 3|ymtozei i kynnybeOn. !^y byd gwaeth dy 
wely ath anfaOd noc un y bzenhin. Ar kerdeu gozeu 
yny Hys ti ae keffy Gzth dy gyghoz. a phei djdanach 
gennyt titheu no chynt vot vynggOely i yma. y ym- 
didan athi ti aekaffut ynllawen. ^ywrthneuafi 
hynny heb y peredur. ^f auu ygkarchar y nos hon- 
no. ar uozOyn agywiraOd ythyn aadaOffei idaO. a 
thiannoeth y clywei ped ur * kynnOzyf yny dinas. 
iavozuyn dec py gynnOzyf yO hOnn heb ypered ur ~ 
Huybzenhin ae allu yffyd yn dyuot yz dinas hOnn 
hediO. J|eth avynnant hOy uelly. Jarll yffyd yn 
agos yma adOy iarllaeth idaO. achygadarnet yO 
abienhin. achfranc a vyd y rygtunt hediO. adolOyn 
yO gennyfi yti heb y peredur peri ymi varch ac 
arueu y vynet y difgOyl ar y gyfranc. ar vygkywirdeb 
ynheu dyuot ym carchar dzachevyn. ^n Ilawen heb 
hitheu miabaraf itt varch ac arueu. Shi arodes idaO 
march ac arueu achOnfallt purgoch aruchaf y aru- 
eu. atharyan uelen ary yfgOyd. a dyuot yz gyfranc 
awnaeth. ac agyfaruu ac ef owyz yz iarll ydyd 
hOnnO ef ae byzyaOd oil yzIIaOz. ac ef adoeth d" 1 - 
chevyn y garchar. dovynchwedleu awnaeth y voz- 
Oyn y pedur. acnydywaOt ef vngeir Ozthi. a hitheu 



695 J perebur. 239 

aaeth yofyn chwedleu ythat. agovynawnaeth pOy 
auuaffei cneu oedeulu- "fnteu adywaOt nas at- 
waenat. gwr oed achOnfallt coch aruchaf yarueu 
atharyan velen ary yfgOyd. agowenu awneth hi- 
theu ~ a dyuot y z He yd oed pered ur . a da vu y barch y 
nos honno. athui dieu aruntu yITadaOd ped ur wyz 
yi iarll. J[ chynn caffel o neb wybot p6y vei y doey 
y garchar dzacheuyn. J[r pedwyzyd dyd y HadaOd 
ped ur y iarH ehunan. 3, dyuot aozuc y vozwyn yn 
erbyn ythat. agovyn chOedleu idaO. hwedleu da 
heb y bzenhin. Had yz iarll. a minneu bieu y dOy 
iarHaeth. aOdoft ti arglOyd pOy aelladaOd ef. G6n 
heb y bjenh. MarchaOc y cOnfallt coch ar taryan 
uelen aelladaOd. J[rglOyd heb hi miui a On pOy yO 
hOnnO. %i duO heb yx ynteu pOy y6 ef. SrglOyd heb 
hi y marchaOc yffyd ygkarchar gennyt y6 hOnnO. 
"I'nteu adoeth hyt He yd oed peredur. Echyuarch 
gGeH idaO awnaeth. adywedut idaO ygOaffanaeth 
awnathoeth. ytalei idaO megys ymynnei ehun. 9 
phanaethpOyt yvOyta. peredur adodet arneilllaG 
y bzenhin. aruoiOyn yparth arall ypered ur . f$i 
arodaf itt hebybienhin vym merch ynbiiaOt. a 
hanner vymbzenhinyaeth genthi. ardOy iarllaeth a 
rodaf itt yth gyuarOs. HrglOyd duO a dalho itt heb y 
peredur. ny deuthum i yma yz gOieicka. * JJeth a 
geiffy ditheu vnbenn. KeiffaO chedleu yd Oyf i y Ozth 
gaer yz enryuedodeu. MOy yO medOl yz vnbenn noc 
ydym ni yny geiffaO heb yuozOyn. hwedleu y Ozth y 
gaer ti ae keffy. a chynhebiygyeit arnat trOy gyuoeth 
vyn tat athzeul digaOn. athydi unbenn yO ygOz mOy- 



240 jperefcur. [695. 

haf agarafi. He yna y dywaO. $os dzos y mynyd 
racco. athi awelylynn achaer o vyOn yllynn. a 
hono aelwir kaer yz enryuedodeu. ac ny wdam ni 
dim oe hanryuedodeu hi eithyz y galO velly. 8 dyuot 
a ozuc pedur parth ar gaer. 8 phozth y gaer oed yn 
agozet. a phandoeth tu ar neuad. ydzOs oed yn 
agozet. 8c val y doeth y myOn. gOydbOyll awelei yny 
neuad. aphob vn oz dOy werin yn gOare yn erbyn y 
gilyd. ar vn y bydei bozth ef idi. agollei y gOare. ar 
HaHadodei aOz ynvnwed a phey bydynt gOyz. jBef 
awnaeth ynteu digyaO achymryt ywerin ynyarffet 
athaflu y claOz yzllynn. JL phan yttoed ef ueHy. 
nachaf y uozwyn du yn dyuot ymyOn. ac yndywedut 
Ozth p"*. l|ybo greffaO duO Ozthyt. <X)ynychach it 
wneuthur dzOc no da. JU et h aholydi ymi yuozOyn 
du heb y pedur. doHedu o honat yz amherodzes oe 
chlaOz ac ny mynnei hi hynny yz y amherodzaeth. 
ed wed ykeffit yclaOz. oed beielhut ygaer yf- 
bidinongyl. ymae yno Oz du yndiffeithaO Hawer o 
gyuoeth yz amherodzes. allad hOnO o honat ti agaffut 
y claOz. ac ot ey di yno ny doy yn vyO dzacheuyn. 9 
vydy di gyuarOyd y mi yno heb y pedur. ||i auan- 
agaf ffozd itt yno heb hi. JSf adeuth hyt ygkaer 
yfbidinongyL acaymladaOd argOz du. ar gOz du 
aerchis naOd y pered' 1 '. (X)i arodaf naOd it par vot 
yclaOz yny He yd oed pandeuthum i yz neuad. ac 
yna y doeth yuozOyndu. adywedut OzthaO. le heb 
hi. JJmelltith duO itt yn He dy lauur. am adaO yz 
ozmesynvyO. yffyd yndiffeithaO kyuoeth yz amher- 
odzes. ||i aedeweis heb yperedur idaO yeneit yz 




at 



. a^^l 1 4?*(nHn 
wdrro 

d v ws* 



-iBtfetfl irt *0t 



696.] percbur, 241 



peri y claOz. !^yt yttiG yclaOz y He kyntaf y kefeift. 
J)os dzacheuyn allad ef. Mynet aozuc pedur allad y 
g6z du. Hphandoeth yzllys ydoed y uozOyn du yn 
y TTys. !^a uozOyn heb y pedur mae yz amherodzes. 
"fzofi aduOnys * gOelydi hi ynaOz. ony bei lad 
gozmes yffyd yny ffozeft racko ohonat. J?y ry6 
ozmes y6 hOnnO. ^ar6 yffyd yno achynebzGydet y6 
ar adeinyaOc kyntaf. ac un cozn yffyd yny dal. kyhyt 
aphaladyz gOaeO. achynvlaenHymet y6 ardim blaen- 
Hymhaf. athozri awna bzic y coet ac avo oweH yn 
y ffozeft. a Had pob aniueil awna oz agyfarffo ac ef 
yndi. 3,c ar nys Hado. marO vydant o newyn. JL 
gOaeth no hynny. Pyuot awna beunoeth ac yuet y 
byfcotlyn ynydiaOt. agadu y pyfcaOt yn noeth a 
meirO vyd eu kanmOyhaf. kynndyuot dOfyz idi dzach- 
efyn. 9 vozwynheb yperedur adoy di ydangos ymi 
yz aniueil hOnnO. !^ac af ny lyuaffOys dyn uynet yz 
ffozeft yz ys blOydyn. ||ae yna golOyn yz arglOydes. 
ahOnnO agyfyt y kar6 acadaO attat ac ef. ErkarO ath 
gyzch di. Ifcolwyn aaeth yngyfarwyd y pered ur . ac 
agyuodes y carO. ac adoeth parth ar He ydoed ped ur 
ac ef. JLr karO agyzchaOd ped ur . ac ynteu aellyghOys 
y ohen heiba6~ ac atrewis ybennyarnaG achledyf. 
aphan yttoed ynedzych arpennykarO. ef awelei 
varchoges yndyuot attaO. ac ynkymryt ycolOyn yn 
ITawes ychapann. arpenn yrygthi achozyf. Hr tozch 
rudeur aoed am y vynOgyl. avnben heb hi anfyberO 
ygOnaethoft. TIadytlOs teckaf oed ymkyuoeth. arch 
auu arnaf y hynny. JLc aoed wed y gaTIOn i kaffel 
dygerennyd di. ed. dos yvzonn ymynyd racko. 



242 perefcur. [697. 

ac yno ti awely 16yn. ac ymon yllOyn ymaellech. 8c 
yno erchi g6z yymwan deirgOeith.ti agaffut vygker- 
enhyd. J?eredur agerdaOd racdaO. ac adeuth y ymyl 
yHOyn. ac aerchis g6z y ymwan. Ac ef agyuodes 
g6z du ydan yUech. a march yfkyznic ydanaO. 8c 
arueu rytlyt maOz ymdanaO ac ymdan y uarch. ac 
ymwan awnaethant., JLc ual y byzyei peredur y g6z 
du yz HaOz y neityei ynteu ynygyfrOy dzacheuyn. a 
difgynnv aozuc pered ur athynnv cledyf. acynhynny 
difflannu aozuc ygOt du a march p" gantaO. ac ae 
varch ehun hyt nawelas ef yzeil o!6c arnvnt. 8car 
hyt y mynyd kerdet awnaeth peredur. ar parth araTI 
yi mynyd ef awelei gaer yn dyffryn auon. apharth 
argaer y doeth. He ual ydaO yzgaer. neuad * awelei. 
adzOs y neuad yn agcnet. ac y myOn y doeth. ac ef 
awelei OillOyt cloff yn eifted ardal y neuad. agOalch- 
mei yn eifted aryneiH Ia6. ae varch aducfei y gOz 
du. awelei yn vn pzeffeb amarch gOalchmei. flUawen 
uuant 6zth pedur. amynet y eifted aozuc y parth 
araH yz gOzIIOyt. 9c ar hynny nachaf was melyn yn 
dygOydaO ar penn ylin geyz bzon pered"'. ac yn erchi 
kerennyd yperedur. JrglGyd hebygOas mi adeu- 
thum yn rith y uozwyn du y lys arthur. aphan vyz- 
yeift y claOz. aphan ledeift ygOz du oyfbidinongyl. 
a phan ledeift y kar6. H phan vuoft yn ymlad ar g6z 
oz Hech. ami adeuthum ar penn ynwaetlyt ar ydyfcyl. 
ac argOaeO yd oed y ffrOt waet oz penn hyt y d6zn ar 
hyt y paladyz. ath geuynderO bioed y penn. agOid- 
onot kaerloyO ae Hadyffei. ac Oynt agloffaffat dy 
ewythyz. ath geuynderO Oyf ynneu. adarogan yO 



697.] iperetatr. 243 

ytti dial hynny. 8 chygcn vu gan pedur agOalchmei 
anuon att arthur aedeulu yerchi idaOdyuot ambenn 
ygOidonot~ adeclueu ymlad awnaethant ar gOidon- 
ot~ allad gOi y arthur geyi bionn pered ur awnaeth 
vn 01 gOidonot. ae gOahard aOnaeth ped ur ^ JLr eil- 
weith Had gOz a wnaeth y widon geyi baonn pedur. 
ar eilweith y gOahardaOd pedur hi. JLr tryded weith 
Had gOz awnaeth y wido geyi bionn ped ur . athynnv 
y gledyf awnaeth peredur. HtharaO y widon aruchaf 
y helym yny hyllt yi helym. ar arueu oil. ar penn yn 
deu hanner. JL dodi lief awnaeth ac erchi ya gOidon- 
ot ereiH ffo. adywedut pan yO peredur oed. y gOz a 
vuaffei yn dyfcu marchogaeth gyt ac 6ynt yd oed 
tyghet eullad. JLc yna y trewis arthur ae deulu gan 
y gOidonot. 3,c y Has gOidonot kaer loyO oil. Jlc 
uelty y treythir ogaer yz enryuedodeu^ 



R 2 



244 [760. 



(Serefnt anb lEnfb, 




tfpma mal ptreptjnr opftozp* 
a gereint ua& erfcin^ 

adeuodes dalallys ygkaer Ilion arwyfc. 
8cy delis aruntu feith -mlyned pafc. aphump 
nadolic^ JLr fulgwyn dzeigylweith dala Ilys 
aonic yno~ kanys hygyichaf He yny gyuoeth oed 
gaer Ilion y ar uox ac y ar dir\, adygyuot aozuc attaO 
na6 bzenhin ccnonaOc. aoedynt wyz ida6 hyt yno. 
8cygyt a hynny leirll abarOneit. Kanys gOahod- 
wyi idaO uydei y rei hynny ym pob gOyl arbennic 
onybei uaOz aghenyon yn eu Iludyas. aphanvei ef 
ygkaer Ilion yn dalallys. teir eglOys ardec aachub- 
it Ozth y offerenneu. jlef ual yd achubit. eglOys y ar- 
thur ae deyined ae wahodwyt. Hr eil y wehOyuar. 
ae rianed. ar diyded a uydei yi diftein ar4ie eirch- 
eit. 3,r bedwared y franc ar fOydogyon ereiH. 

anaO eglOys ereiH a uydei yz na6 pennteulu. ac y 
walchmei ynbennaf. ^anys ef o arderchocrOyd clot 
miUuyaeth ac urdas boned oed bennaf arynaO penn- 
teulu. ac nyt anghei yn vn 01 eglOyffeu mOy noc a 
dywedaffam ni uchot. @lew!6yt gauaeluaGz oed penn 
pozthaOi ida6. 8c nyt ymyirei ef yggOaffanaeth. na- 



770.] (Berdnt anb i6nifc. 245 

myn yn vn oz teir gOyl arbennic. namyn feithwyz a 
oedynt y danaO yn gOaffanaethu. arennynt y vlOyd- 
yn y ryngtunt. !^yt amgen. grynn. 3. 

phenn pighon. allaes gymyn. a gogyfOlch. a gOzd- 
nei lygeit cath. awelei hyt nos yngyftal ac hyt 
dyd. 8dzem uab dremhitit. achluft uab cluftueinyt 
a oedynt wylwyz y arthur. J^duO maOzth fulgOyn 
ual ydoed yz amheraOdyz ynygyuedach yn eifted. 
nachaf was gOineu hir yndyuot y myOn. apheis a 
fOzcot obali caeraOc ymdanaO. achledyf eurdOzn 
am y vynOgyl. adOy efgit iffel ogoztwal am ydzaet. 
adyuot aozuc hyt rac bzonn arthur * ^enpycj 
gOell arglOyd heb ef. J)uO arodho da it heb yt 
ynteu. agreffo duO Ozthyt. ac aoes chOedleu oneOyd 
gennyt ti. es arglOyd heb yz ynteu. ^yt atwen 
i dydi heb yz arthur., !^yued yO gennyf i nam 
atwaenoft. affozeftOz itti arglOyd Oyfi ynfozeft y 
dena. a madaOc yO vy enO i uab tOzgadarn. J)ywet 
ti dy chwedleu heb yz arthur. J)ywedaf arglOyd heb 
ef. KarO aweleis ynyfozeft. ac ny weleis yzmoet y 
gyfryO. JPabeth yffyd arnaO ef heb yz arthur. pzyt 
nawelut eiryoet y gyfryO. )Purwyn arglOyd yO. ac 
ny cherda gyt ac un aniueil o ryuic a balchder rac 
y urenhineidet. ac y ouyn kyngoz itti arglOyd y 
dodOyf beth yO dy gynghoz am danaO. ^awnaf y 
gOnaf i heb yz arthur. mynet y hela ef auozy yn 
ieuenctit y dyd. apheri rybud heno arbaOb ozllet- 
tyeu. ac arryfuerys oed bennkynyd y arthur. ac 
ar eliuri oed benn mackOy. ac ar baOb y am hynny. 
flc ar hynny y trigyaffant. a gellOng y mackOy oz 



246 (Seretnt anb J6nto. [771. 

blaen aozuc. Jic yna y dywaOt gOenhOyuar Ozth 
arthur. arglGyd heb hi agennhedy di vyvi auozy 
y uynet y edzych ac y warandaO ar hela y karO a 
dyOaOt y mackOy. ^anhadaf ynllaOen heb yz arthur. 
Minneu aaf heb hi. lc yna ydywaOt gOalchmei Ozth 
arthur. JlrglOyd heb ynteu ponyt oed iaOn ytitheu. 
kanhadu yz neb y delei hOnnO attaO ynyhelua. Had 
y benn ae rodi yz neb ymynhei aeyozderch idaO 
ehun ae yozderch y gedymdeith idaO. na marchaOc 
na phedeftyz y del idaO. Ijanhadaf yn Hawen heb 
yz arthur. a bit y keryd ar y diftein ony byd par- 
aOt paOp auozy y uynet y hela. a thzeulaO y nos a 
ozugant dzOy gymodzolder o gerdeu adidanOch ac 
ymdidaneu a diwall waffanaeth. JL phan uu amfer 
gan baOp onadunt vynet ygyfcu Oynt aaethant. 
8 phan doeth y dyd dzannoeth deffroi a ozugant. 8 
galO aozuc arthur arygOeiffon agadwei ywely. !^yt 
amgen. pedwar mackOy. jlef rei oedynt^ adyz- 
ieith uab pozthaOz gandOy. 9c amhzen uab bedwyz. 
He amhar uab arthur. 9 gozeu uab duftennyn. Jir 
gOyz hynny adoethant att arthur. ac agyuarchaf- 
fant well idaO. He awifc*affant ymdanaO. a ryuedu 
aozuc arthur na deffroes gOenhOyuar. 8c nat ym- 
dzoes yny gOely. argOyz a uynnyffynt y deffroi. !^a 
deffroOch hi heb yz arthur. kanys gOel! genthi gyfcu 
no mynet y edzych ar yz hela. 8c yna y kerdaOd 
arthur racdaO. ac ef a glyOei deu gozn yn canu. vn 
yn ymyl Hetty y pennkynyd. ar Hall yn ymyl Hetty 
y penn mackOy. aHOyz dygyuoz kObyl oz niuezoed 
adoethant att arthur. acherdet a ozugant parth ar 



771J (Bereint anb iBnib. 247 

ffozeft. JL gOedy mynet arthur odieithyz y Hys y 
deffroes gOenhOyuar. agalO ar y mozynyon aozuc a 
gOifcaG ymdanei. fluozynyon heb hi. mi agymereif 
gennat neithGyz y uynet y edzych ar yz hela. He 
act un ohonaOch yz yftabyl apharet dyuot acauo 
o uarch oz awedo y wraged eu marchogaeth. 8c ef 
aaeth vn onadunt. acnychahat ynyz yftabyl namyn 
deu uarch. agOenhOyuar acun oz mozynyon aaeh- 
ant arydeu uarch. ac 6ynt adoethant dz6y wyfc. 
allufc y gOyz ar meirch a gynhalyffant. JLc ual y 
bydynt yn kerdet ueHy Oynt aglywynt tOzyf maOz 
angherdaOl. 8c edzych aozugant dzae keuyn. ac 
Oynt awelynt uarchaOc ar ebaOluarch helyclei athzu- 
gar y ueint. amackOy gOyneu ^euanc efgeirnoeth 
teyzneid arnaO. achledyf eurdOzn ar y glun. apheis 
afOzkot obali ymdanaO. adOy efkit iffel ogozdwal 
am ydzaet. aHenn o bozffoz glas ar warthaf hynny. 
ac aual eur Ozth bop cOzr idi. a cherdet yn uchel- 
ualch dzybelit ffraeth gyffonuyz awnaei y march, 
ac ymozdiwes agOennhOyuar aozuc. a chyuarch gOeH 
idi aozuc. Ju6 arodho da itt ereint heb yzhitheu. 
a mi ath adnabuum pann yth weleif gyntaf gynneu. 
a greffaO du6 Ozthyt aphaham nat aethoft di gyt 
ath arglOyd yhela. am na wybuum panaeth heb ef. 
Minneu aryuedeis heb hi gallu o honaO ef vynet 
yndirybud ymi. JJe arglOydes heb ef. kyfcu awneuth- 
um i ual na wybuum panaeth ef. agozeuvn kedy- 
deith genhyfi heb hi vygkedymdeithas arnaO yny 
kyuoeth oil wyt ti owas ieuanc. 8c ef aallei uot 
yngyndigriuet ymi ozhela acudunt Oynteu^ kanys 



248 (Bcrcint anb jntt>. [772. 

ni a glywn y : ! kyzn pan ganer. Sic aglyOn y cOn 
pann ellynger. a phan dechzeuont alO. ac Oynt a 
doethant y yftlys y fozeft. ac yno feuyll aOnaeth- 
ant. !^i aglyOn odyma heb hi pan ellynger ykOn. 
ac ar hynny tOzyf a glyOynt. 8c edzych yg gOzthOyn- 
eb y tOzOf aozugant. 8c Oynt aOelynt cozr yn march- 
ogaeth march ucheldeO ffroenuoH mafwehyn ka- 
darndzut. JtcynllaO ycozr ydoed ffrowyll. Jtc 
yn agos yz cozr y gOelynt wreic y ar uarch canwelO 
telediO. aphedeftric waftatualch gantaO. ac eurwifc 
o bali ymdanei. 8c yn agos idi hitheu marchaOc y 
ar gatuarch maOz tomlyt. ac arueu trOm gloyO ym 
danaO ac am y uarch. 8 diheu oed ganthunt na wel- 
fynt eiryoet gOz a march ac arueu hoffach gantunt 
eumeint noc Oynt. aphobun onadunt yn agos y 
gilyd^ dereint heb y gOenhOyuar aatwaenoft di y 
marchaOc racco maOz. nac atwen heb yzynteu. ny 
at yz arueu eftronaOl maOz racco welet nae wyneb 
ef nae bzyt. ^os uozOyn heb y gOenhOyuar a gouyn 
yz cozr pOy y marchaOc. mynet aozuc y uozOyn yn 
erbyn ycozr. jlef aozuc y cozr kyuaros y uozOyn 
panygwelas yndyuot attaO. ftgouyn aozuc y uozOyn 
yzcozr pOy y marchaOc heb hi. !^ys dywedaf ytti 
heb ef. ^Ejanys kyndzOc dy wybot heb hi ac nas 
dywedy ymi. mi aegouynnaf idaO ehun. ^aouynny 
myn uygcret heb ynteu. Paham heb yz hi. flm nat 
Oyt ynenryded dyn awedo OzthaO ymdidan amhar- 
glOydi. JSef aozuc y uozOyn yna troffi penn ymarch 
tu ar marchaOc. jlef aozuc ycozr yna y tharaO ar 
ffrowyll aoedynylaO ardzaOs y hOyneb aellygeit 



773J (Bereint ant) lEnto. 249 

yny uyd y gOaet yn hidleit. JSef aOnaeth yuozOyn 
o dolur y dyznaOt. dyuot dzacheuynt at wenhOyuar. 
dan gOynaO y dolur. Tfy agyz iaOn heb y gereint y 
gozuc y cozr athi. <X)i aaf heb y gereint y wybot 
pOy y marchaOc. ^los heb y gOenhOyuar. dyuot a 
ozuc gereint att y cozr. JPOy y marchaOc racko heb 
y gereint^ !ys dywedaf ytti heb y cozr. <X)i ae 
gouynaf yz marchaOc ehun heb ynteu. !^a ovyny 
mynn vygcret heb y cozr. nyt Oyt vn en*ryded di 
ac y dylyych ymdidan am arglOyd L Miui heb y 
gereint aymdideneis agOz yffyd gyftal atharglOyd 
di. athzoffi penn yuarch aozuc parth ar marchaOc. 
jief aozuc y cozr. ymozdiwes ac ef ae daraO yny 
gyueir y traOfei yuozOyn. ynyoed ygOaet ynlliwaO 
yllenn oed am ereint.,^ jlef aozuc gereint dodi y 
laO ardOznygledyf. achymryt kynghoz yny uedOl 
ac yftyzyaO aozuc nat oed dial gantaO Had y cozr. 
ar marchaOc aruaOc yny gael yny gael ynrat a heb 
arueu. adyuot dzacheuyn aozuc hyt He yd oed wen- 
hOyuar. Jpoeth aphOyllaOc ymedzeift heb hi. J[r- 
glOydes heb ef miui etwa aaf ynyol gandygen- 
nyat ti. ac ef adaO yny diwed y gyuanned y kaff- 
Oyf i arueu. ae eu benffic ae ar Oyftyl. ual y kaffOyf 
ymbraO ar marchaOc. $os ditheu heb hi ac nac 
ymwafc ac ef yny geffych arueu da. agoual maOz 
uyd genyfi ymdanat ti heb hi ynygaffOyf chOedleu 
yOzthyt. s byO uydaf i heb ef erbyn pzyt naOn 
auozy cher ti a glywy chOedleu o dianghaf. clc ar 
hynny kerdet aozuc. jBef ffozd ykerdaffant is laO 
y Hys ygkaer Ilion. */Lc yz ryt ar wyfc mynet dzwod. 



250 (Bercint ant) )6nt&. [774. 

a gOaftat tir tec erdzym aruchel a gerdaffant yny 
doethant ydinaftref. 8c ympenn y dzef ygOelynt 
kaer a chaftell. 3,c y benn y dzef y doethant. ac ual 
y kerdei y marchaOc dzOy y dzef y kyuodei tylOyth 
pob ty y gyuarch gOell idaO ac y reffaOu. JL phan 
doeth gereint yzdzef edzych awnaei ympobty y 
geiffaO adnabot neb oz aOelei. clc nyt atwaenat ef 
neb na neb ynteu. ual y gaUei ef gaffel kym|mOyn- 
as o arueu aeovenffic ae arwyftyL ftphob ty a 
welei ynllaOn owyz ac arueu a meirch. acynllath- 
zu taryaneu. 8c yn yfleipanu cledyfeu. ^c yn golchi 
arueu. ac ynpedoli meirch. ar marchaOc ar uarch- 
oges ar cozr agyzchaffant y caftell aoed ynydzef. 
IlaOen oed baOp Ozthunt oz kaftell. 3,c ar y bylcheu 
arpyzth ympob kyu'eir yd ymdozuyn|nyglynt y gy- 
uarch gOell. ac y uot yn IlaOen Ozthunt. Jleuyll ac 
edzych aozuc gereint auydei dim gohir arnaO yny 
caftell. Jlphan wybu ynhyfpys y drigyaO. edzych 
aozuc ynygylch. acef awelei ar dalym ozdzef hen- 
Hys * atueiledic ac yndi neuad dzydoll. 8c Ozth nat 
atwaenat neb yny dzef mynet aozuc yz henllys^ JL 
gOedy dyuot ohonaO parth arllys. ny welei hayach 
namyn lofft aOelei. aphontouaen marmoz yn dyuot 
oz lofft. 8c ar y bont y gOelei gOz gOynllOyt yn eifted. 
a hen dillat atueiledic ymdanaO. jlef aozuc gereint 
arnaO yngraff hirhynt. ffef y dywaOt y gOz gOynllOyt 
OzthaO. a uaccOy heb ef. pa uedOl yO y teu di. J|e- 
dylyaO heb ynteu amnaOn pale ydaf heno. Sdeuy 
di ragot yma unben heb ef. athi ageffy ozeu a 
gaffer itt. 8 dyuot racdaO aozuc achyzchu aozuc y 



774 J (Bereint an& jnib. 251 

g6z gOynllOyt y gOz gOynllOyt yz neuad oe vlaen. 9 
difgynnv aozuc yny neuad ac adaO yno y uarch. a 
dyuot racdaO tu ar lofft ef ar g6z gOynllOyt. 8c ar 
ylofft y gOelei gohenwreic yneifted arobennyd. a 
hen diHat atueiledic obali ymdanei. ftphanuuaf- 
fei yny HaOn ieuenctit. tebic oed gantaO na welffei 
neb wreic degach no hi. a mozOyn gyz yllaO a 
chzys allenlliein ymdenei gohen yndechzeu at- 
ueilaO. a diheu oed gantaO na welfei ejryoet un uozG- 
yn gyflaOnach o amylder pzyt agofked athelediO- 
r6yd no hi. ErgOz gOynllOyt adywaOt Oith yuozOyn. 
!^yt oes was y uarch y mackOy hOnn heno namyn 
tydi. |f gOaffanaeth gozeu aallOyf i heb hi mi ae 
gOnaf ac idaO acy uarch. Hdiarchenu y makOy aozuc 
y uozOyn. He odyna diwallu y march owellt ac yt. a 
chyzchu yi neuad ualkynt a dyuot yz loft dzacheuyn. 
JLc yna y dywaOt y g6z gOynllOyt Ozth y uozOyn. Jos 
yzdzef hebef ar traOfgOyd gozeu ac aellych ovOyt 
aTIynn par dyuot yma ac ef. <X)i awnaf yn IlaOen 
arglOyd heb hi. ac yz dzef y doeth y uorOyn. ac ym- 
didan aozugant Oynteu trauu yuozOyn ynydref. Be 
yny He nachaf yuozOyn yn dyuot agOas ygyt a hi. a 
choftrel ar y geuyn ynllaOn oued gOerth. achOarth- 
aOz eidon ieuanc. Be y rOng dOylaG y uozOyn yd oed 
talym ouara gOynn. JLcun coeffet yny Ilenlliein. ac 
yz lofft ydoeth. ^yelleis i heb hi traOffgOyd well no 
hOnn. ac ny chaOn uygcredu ar well no hynn. $a 
digaOn heb y gereint. apheri berOi y kic aozugant. 
jlphanuu baraOt eu bOyt Oynt aaethant yeifted. !^yt 
amgen*. [775] @ereint aeiftedaOd y rOng y gOz gOyn- 



252 (Bcreint anb J6nifc. [775. 

IlOyt ae wreic. 8r uozOyn awaffanaethaOd arnunt. a 
bOyta ac yuet aozugant. JlgOedy daruot bOyta. dala 
ar ymdidan ar gOz gOynllOyt aozuc gereint. agouyn 
idaO ae ef gyntaf bioed y Ilys yd oed yndi. <X)i yfgOir 
heb ef ae hadeilaOd. ami bieiuu ydinas arcafteH 
aOeleift ti. ch a6z heb y gereint. paham y colleift 
ditheu hOnnO. <X)i agolleis heb ynteu iarllaeth uaOz 
ygyt ahynny. a Hyma paham y colleis. Tfyei uab 
bzaGt aoed im. achyuoeth hOnnO armeu vyhun 
a gymereis i attaf. 8 phan doeth nerth yndaO holi y 
gyuoeth awnaeth. J5ef y kynheleis ynheu y gyuoeth 
racdaO ef. )Peri aozuc ynteu ryuelu arnafi. achyn- 
uydu cObyl oz aoed ymllaO. a Ozda heb y gereint 
auenegy di ymi pa dyuotyat uu un y marchaOc a 
doeth yz dinas gynneu. ar uarchoges ar cozr. a 
phaham y mae y darpar a weleis i argOeiryaO arueu. 
managaf heb ef. J)arpar yO auozy archware yffyd 
gan yz iarll ^euanc^ l|yt amgen dodi ymyOn gOeir- 
glaOd yffyd yno dOy ffozch. ac ar y dOy ffozch gOial- 
geing aryant. a Hamhyftaen a dodir ar y wialgeing. 
a thOzneimeint auyd am yllamhyfdaen. Jlrniuer 
aweleift di yny dzef oil owyz ameirch ac arueu adaO 
yz tOzneimeint. 9r wreic vOyhaf agarho adaO ygyt 
aphob gOz. 9c ny cheiff ymwan am yllamyftaen y 
gOz ny bo gyt ac ef y wreic vOyhaf agarho. ar mar- 
chaOc aweleift di agauas y Hamhyftaen dOy vlyned. 
ac oz keiff y dzyded ulOydyn yhanuon aOneir idaO 
pob blOydyn wedy hynny. ac ny daO ehun yno. & 
marchaOc y Hamhyftaen y gelOir y march o hynn 
allan. ^ Ozda heb y gereint mae dy gynghoz di y mi 



776.] (Serdnt anfc Elite. 253 

am y marchaOc hOnnO. am farhaet ageis gan y goir 
ac agauas mozOyn y wenhOyuar gGzeic arthur. & 
menegi yftyz y farhaet aozuc gereint yzgOz gOynTIOyt. 
*^yt ha6d ym rodi kynghoz itt kanytoes na gOzeic na 
mozOyn ydymardelOych o honei. yd elut y ymwan 
aef. flrueu aoed ymi yna y rei hynny agaffut ti. ac 
oz bei well gennyt uy march i noz teu dy hun. a 
wrda heb ynteu du6 adalo it. dadigaOn yO gennyfi 
vy march vy hun yd Oyf i yn gynneuin * ac ef. ath 
arueu ditheu. aphony edy ditheu Ozda ymi ardelO oz 
uoiOyn racco yffyd uerch y titheu. ynoet ydyd auoz- 
y. 8c oidianghafi 01 tOineimeint. vygkywirdeb am 
karyat a uyd ar yuoiOyn tra uOyf i vyO. ny dianghaf 
inheu. kyndiweiret uyd y ucnOyn achyt. Miui heb 
ygfo gOynllOyt awnaf hynny ynllaOen. achanys ar 
ymedOl hOnnO ydOyt titheu yntrigyaO. reit vyd itt 
pan uo dyd auoiy bot dy uarch ath arueu yn baraOt. 
Kanys yna ydyt marchaOc y TIamhyftaen goftec. T|yt 
amgen erchi yi wreic vOyhaf agar kymryt y Ham- 
hyftaen. kanys goieu y gOeda itti. a thi ae keueift 
med ef y* Ilyned ac yz dOy. 9c ox byd ae gOarauunho 
itt hediO o gedernit. mi ae hamdiffynnaf itt. ac am 
hynny heb ygOt gOynllOyt ymae reit y titheu uot yno 
pan vo dyd. aninheu yntri avydOn gyt a thi. ac ar 
hynny trigyaO aozugant. 9c yny Tie 01 nos ydaethant 
Y gyfe 11 - ^chy 11 y dyd kyuodi aozugant a gOifcaO ym 
danunt. ^phanoed dyd ydoedynt Oynteu yllped- 
war arglaOd ynfeuyll. Jlc yna yd oed marchawc y 
ITamhyftaen yndodi yz oftec ac yn erchi yoiderch 
kyzchu y Hamhyftaen. Tfya. chyzch heb y gereint y 



254 (Bcrcint anfc JCnib. [777. 

mae yma uozOyn yffyd degach a thelediwach a dyly- 
edogach. ac aedyly ynwell nothi. s tydi a gynhely 
y Hamhyftaen yneidi hi dyzet ragot y ymwan amiui. 
J)yuot racdaO aozuc gereint hyt ympenn y weirglaOd. 
yn gy weir o varch ac arueu trOm ry tlyt dielO eftronaOl 
ymdanaO ac ymda y uarch. ac ymgyzchu aozugant. 
athozri to obeleidyz. athozri yz eil. a thozri ydzyded 
do. a hynny bob eilwers. ac Oynt ae tozrynt ual y dy- 
git attunt. JL phannwelei y iarll ae niuer marchaOc 
y Hamhyftaen yn hydyz. dolef a Hewenyd a gozaOen 
auydei gantaO ef ae niuer. athziftau aOnaei ygOz 
gOynHOyt aewreic ae uerch. 8r g6z gOynHOyt awaf- 
fanaethei y ereint oz peleidyz ual y tozrei. 8r cozr 
awaffanaethei uarchaOc y Hamhyftaen. JLc yna y 
doeth y g6z gOynHOyt att ereint. a unben heb ef wely 
dy yma ypaladyz aoed ymHaO i ydyd ym urdOyt yn 
uarchaOc urdaOl. ac yz hynny hyt hediO ny thozreis i 
ef. * ac ymae arnaO penn iaOnda. kany thyckya un 
paladyz gennyt. @ ereint agymerth y gOaeO gan y 
diolOch yz gOz gOynHOyt. ar hynny nachaf y cozr yn 
dyuot agOaeO gantaO ynteu y arglOyd. wely dy yma 
y titheu wae6 nyt gOaeth heb y cozr. achoffa na 
fauaOd marchaOc eiryoet gennyt kyhyt ac ymae hOnn 
ynfeuyll. "frof aduO heb y gereint onyt angheu 
ebzOyd am dwc i. ny henbyd gOeH ef oth bozth di. ac 
obellyOrthaO gozdinaO y varch aozuc gereint. ae 
gyzchu ef gan y rybudyaO a goffot arnaO dyznaOt 
toftlym creulaOn dzut. ygkedernit y daryan yny holl- 
des y daryan JLc yny tyzr yz arueu ygkyueir y gof- 
fot., ac yny tyz y gegleu. 8c yny vyd ynteu ef ae 



778.] (Bercint anb JEnifc. 255 

gyfrOy dzos bedzein y uarch yz IlaOz. ac yn gyflyn 
difgynnu aozuc gereint allidiaO. a thynnu cledyf ae 
gyzchu ynllityaOclym. % kyuodes y marchaOc ynteu 
a thynnu cledyf arall yn erbyn gereint. ac ar eu tract 
ymffuft achledyfeu yny yttoed arueu pobun onad- 
unt yn ferigyluriO gan y gilyd. ac yny yttoed y chOys 
argOaet yndOyn Ileuuer eu Ilygeit racdunt. jlphan 
uei hyttraf gereint y HaOenhaei y gOz gOynTIOyt ae 
wreic ae uerch. Jtphan uei hytraf y marchaOc y IlaO- 
enhaei y iarH ae bleit. flphan welas ygOz gOynllOyt 
ereint wedy kaffel dyznaOt maOzdoft. neffau aozuc 
attaO yn gyflym adywedut OzthaO. aunbenn heb ef 
coffa y farhaet ageueift ygan y coir, aphonyt y 
geiffaO dial dy farhaet ydeuthoft di yma. a farhaet 
gOenhOyuar gOiereic arthur. ^yuot aozuc y ereint 
ymadzaOd ygOx OzthaO. HgalO attaO ynerthoed. adyi- 
chauel y gledyf. a goffot ar y marchaOc yggOarthaf y 
benn yny tyi holl arueu y benn. ac yny tyzr y kic oil 
ar croen. acyny iat. yny glOyua aryxafgOm. 8c yny 
dygOyd y marchaOc ar ydeulin. a bOzO y gledyf oe laO 
aozuc. ac erchi trugared y ereint. a rywyz heb ef 
ygadaOd vygkam ryuic am balchder ym erchi naOd. 
^Iconychaf yfpeit y ymwneuthur aduO am vym pe- 
chaOt. ac y ymdidan ac offeireit. nyhannOyf well * 
onaOd. ||iarodaf naOd itt gan hynn heb y gereint. 
5y uynet hyt atwenhOyuar gOzeic arthur. y wneuthur 
iaOn idi am farhaet y mozOyn oth gozr. JigaOn yO 
gennyf inheu awneuthum i arnat ti amageueis ofar- 
haet gennyt ti ath gozr. ac na difgynnych oz pan 
elych odyma hyt rac bzonn gOenhOyvar y wneuthur 



256 (Bcrcint anfc jnifc. [778. 

iaOn idi ual y barnher yn Tlys arthur. flminheu aOnaf 
hynny yn HaOen. a phOy Oyt titheu heb ef. Mi ereint 
uab erbin. amanac ditheu p6y Oyt. Mi edern uab 
nud. J[c yna y bytywyt ef ar y uarch ac y doeth 
racdaO hytynllys arthur. arwreic uOyhaf agarei yny 
vlaen aegozr. adzycyzuerth maOz gantunt. adatkan 
y chOedyl ef hyt yna. JLc yna y doeth y I aril bychan 
ae niuer hyt He yd oed ereint achyuarch gOell ida6 
ae wahawd gyt ac ef yi caftell. If) a vynnaf heb y 
gereint. yz He y bum neithOyi yd af heno. X an Y 
uynny dywahaOd. ti auynny diwallrOyd 01 aallwyfi 
yberi itt irUe y buoft neithOyz. 8mi abaraf enneint 
itt a b6i6 dy vlinder ath ludet yarnat. J)u6 adalo 
itt heb y gereint aminheu aaf ym Hetty, ac uelly y 
doeth gereint. a nyOl iarH ae wreic ae uerch. JL phan 
doethant y% lofft. yd oed gOeiffon yftaueH y iarTI 
ieuanc ae gOaffanaeth gOedy dyuot yzllys. ac ynky- 
weiryaO y tei oil ac yn eu diwallu o wellt a than, ac ar 
oet byir yn baraOt yz enneint. ac yd aeth gereint 
idaO. a golchj y benn awnaethpOyt. ^|c ar hynny 
y doeth y larll ieuanc ar y deugeinuet o uarchogyon 
urdolyon. y rOng y \vyz ehun agOahodwyz oz tOznei- 
meint. JLc yna y doeth ef 01 enneint. ac yd erchis 
yi iarll idaO vynet yi neuad y vGyta. Mae ynOl iarll 
heb ynteu ae wreic ae uerch. ^ maent yny lofft rac- 
ko heb y gOas yftaueH y iarll. yn gOifcaO ym dan- 
unt ygOifgoed aberis yiallydOyn udunt. 1|a wif- 
cet y uozOyn heb ynteu dim ymdanei onyt ychiys 
ae Henlliein yny del y lys arthur y wifgaO o wenhOy- 
uar y wife avynno ymdanei. ac nywifgaOd y uozOyn. 



779.] (Bereint anfc i6nib. 257 

Jlc yna ydoeth paOb yzneuad onadunt. Sic ymolchi 
aozugant amynet y eifted ac y vOyta. jlef ual yd 
eifted*affant. z neill tu y ereint yd eiftedaOd y iarll 
ieuanc. ac odyna ynyOl iarll. oz tu araraH y ereint yd 
oed y uozOyn ae mam. JL gOedy hynny paOb ual y 
racvlaenei y enryded. a bOyta awnaethant adidlaOt 
waffanaeth ac amylder o amryuael anregyon a gaOf- 
fant. 8c ymdidan aozugant. !^yt amgen no gOahaOd 
oz iarll ieuanc ereint trannoeth. !^a uynnaf y rof a 
du6 heb ygereint. ylys arthur ydafi ar uozOyn honn 
auozy. adigaOn yO gennyf hyt ymae ynyOl iarll ar 
dlodi a gouut. 8c y geiffaO aghwanegu goffymdeith 
idaO ef yd afi ynbennaf. a unben heb yz iarK ieuanc 
nyt omkam i ymae ynyGl heb gyuoeth. Myn uyg 
cret i heb y gereint ny byd ef heb y gyuoeth onyt 
agheu ebzOyd amdOc i. ^a unben heb ef amauu 
o anghyffondeb y rofi acynyOl. mi auydaf Ozth dy 
gyghoz di ynllaOen gandyuot yngyffredin ar y 
iaOnder y rynghom. !^yt archaf i heb y gereint 
rodi idaO. namy y dylyet ehun ae amrygoll yz 
pan golles y gyuoeth hyt hediO. a minheu awnaf 
hynny ynllawen y rot ti heb ef. ^e heb y gereint 
auo yma oz adylyho bot yn Oz y ynyOl gOihaet 
idaO ozlle. a hynny aozuc ygOyzoII. ac ar y tag- 
neued honno y trigywyt. ae gaftell ae dzef ae gy- 
uoeth aedewit y ynyOl. achObOl oz agollaffei hyt 
ynoet ytlOs Heihaf agafas. JLcyna. ydywaOt yn- 
yOl Ozth ereint. 9 unben heb ef yuozOyn a ymard- 
elweift ohonei hyt ybu y tOzneimeint. paraOt yO y 
wneuthyz dy ewyllys a Ilyma hi yth uedyant. *^y 



258 (Bereint anb Ento. [780. 

mynnaf i heb ynteu namynbot y uozOyn ual ymae 
yny del y lys arthur. ac arthur agOenhOyuar a vyn- 
naf eubot ynrodyeit aryuozOyn. a thzannoeth y 
kychOynnaffant racdunt ylys arthur. l^yfranc ge- 
reint hyt yma : 

Ityma weithon ual ydheljlaOd arthur ycarO. ran- 
nu yzerhyhiaeu oz gOyz arcOn. ageTIOng ycOnarnaO 
aozugant. adiwethaf ki aeHynghGyt arnaO annOylgi 
arthur. cauall oed y enO. 8c adaO yzhoIIgOn aozuc 
arodi yftum yz carO. JLc aryzeil yftum ydoeth 
yz carO y erhylua arth ur . * 8c arthur a ymgauas ac 
ef. achynn kyflauanu oneb arnaO. neur daroed y 
arthur lad y benn. flc yna kanu coin Had awnaeth- 
pOyt. y,c yna dyuot a ozugant paOp y gyt. adyuot 
aozuc kadyzieith att arthur adyOedut OzthaO. 9r- 
glOyd heb ef ymae racco wenhOyvar heb neb gyt 
a hi namyn un uozOyn. 8rch ditheu heb yz arthur 
ygildas uab kaO ac yyfcolheigon yHys oil kerdet 
gyt agOenhOyuar parth arllys. ahynny awnaeth- 
ant Oynteu. 9c yna y kerdOys paOb onadunt a dala 
ar ymdidan aozugant am benn y carO y bOy y rodit. 
vn yn mynnu y rodi yz wreic vOyhaf a garei ef. 
araHyzwreic vGyhaf a garei ynteu. BphaOb ozteulu 
ar marchogyon yn amryffon yn chOerO am y penn. ac 
arhynny ydoethant yz Hys. acygyt ac y kicleu 
arthur agOenhOyuar yz amryffon am y penn. y dy- 
waOt gOenhOyuar yna Ozth arthur. ArglOyd heb hi. 
Ityma vygkyghoz i am benn y carO. na rodher yny 
del gereint uab erbin ozneges ydedyO idi. 8dy- 
wedut y arthur yftyz yneges aozuc gOenhOyuar^ 



781J (Bercint anfc Ento. 259 

dOneler hynny ynllaOen heb yzarthur. arhynny y 
trigyOyt. athmnnoeth y peris gOenhOyuar. hot dif- 
gOyleit ar ygaer am dyuotyat gereint. HgOedy 
banner dyd y gOelynt godiumyd odyn bychan ar 
uarch. acynyol ynteu gOxeic neu uoiOyn debygynt 
hOy ar uarch. 8c ynyhol hitheu marchaOc maOz go- 
chzOm penn iffel goathiift. ac arueu bziOedic amdlaOt 
ymdanaO. Jtchynn eudyuot ygkyuyl y pcnth y 
doeth un 01 difgOyleit hyt He ydoed wenhOyuar. 
adywedut idi y ryO dynyon awelynt ar ryO anfaOd 
oed arnunt. l|y Onn i pOy ynt hOy heb ef. Mi ae 
gOnn heb ygOenhOyuar Ilyna y marchaOc ydaeth 
gereint ynyol. clthebic yO gennyf natganyuod 
ymae yndyuot. clc ymozdiwedaOd gereint ac. neur 
dialaOd farhaet y uoiOyn pan uolleihaf. 8carhyny 
nachaf ypoathaOi yndyuot hyt He ydoed wenhOy- 
uar. HrglOydes heb ef ymae yny poath marchaOc. 
ac nywelas dyn eiryoet golOc moz atluugar edzych 
arnaO acef. jlrueu bziOedic amdlaOt yffyd ymdanaO^ 
* alliO y waet arnunt yndzech noc eu IliO ehun. 3, 
<)doft di pOy yO ef heb hi. gOnn heb ynteu. ^dyzn 
uab nud yO med ef. nyt atwen inheu ef. ac yna 
y doeth gOenhOyuar yi pozth yny erbyn. ac ymyOn 
y doeth. ac y bu doft gan wenhOyuar gOelet y* olOc 
awelei arnaO. pei na attei gyt ac ef y cozr yn 
gyndiOc ywybot ac ydoed. ar hynny kyuarch a 
oiuc edyzn y wenhOyuar. ^uO arodo da itt heb yz 
hitheu. arglOydes heb ef dy annerch ygan ereint 
uab erbin ygOas gozeu adewraf. & ymwelas ef a 
thi heb hi. do hebef ac nyt yilles ymi. He nyt ar- 

s 2 



260 (Bereint atto intfc. [781. 

naO ef ydoed hynny namyn arnafi arglOydes,. JLih 
annerch y gan ereint. a chan dy annerch ef am kym- 
heUaOd i hyt yma. y wneuthur dy ewyHys di am 
godyant dy uozOyn y gan y cozr. fnteu madeuedic 
yOgantaO y godyant ef. am aozuc arnafi. kann teby- 
gei vymot ynenbeitrOydam vyeneit. flchymhellyat 
cadarndzut gOzaOl milOzyeid aozuc ef arnaf i hyt 
yma. y wneuthur iaOn itti arglOydes. i aOz pale 
yd ymozdiwedaOd ef athi. vny He ydoedem ynchOare 
acynamryffon am lamhyftaen. yny dzef aelwir yz 
aOzhonn kaerdyff. ac nyt oed gyt ac ef oniuer. 
namjmyn tri dyn godlaOt atueiledic euhanfaOd. !^yt 
amgengOz gOynTIOyt gohen. agOzeic oetaOc. a mox- 
Oyn ieuanc delediO. a hen diHat atueiledic ymdan- 
unt. ac ardelO caru y uoxOyn o ereint yd ymyzraOd 
yny tOzneimeint am y Hamhyftaen. Sdywedut bot 
ynwell ydylyei y uozO^ honno y Hamhyftaen. noz 
uozOyn yma a oed gyt amiui. ac am hynny ymwan 
aozugam. acualygOely di arglOydes ygedewis ef 
vivi. a Oz heb hi pa bzyt y tebygy di dyuot gereint 
yma. 8uozy arglOydes y tebygaf i y dyuot ef ar 
uozOyn. JLc yna y doeth arthur attaO achyuarch 
gOell aozuc efy arthur. ac edzych hirhynt aozuc 
arthur arnaO. abot yn aruthyz gantaO y welet ueHy. 
ac ual tybyeit y adnabot. agouyn idaO. 8e edern uab 
nud Oyt ti. <x>i arglOyd heb ynteu gOedy ry gyhurd 
ami diruaOz ouut a gOelioed annodefedic a menegi 
cObyl oe angherdet y arth ur . ^e heb yz arth. ^aOn yO 
ywenhOyuar uot [782] yndzugaraOc Ozthyt with aglyO- 
af i. Y dzugared a uynnych di arglOyd heb hi mi ae 



782J (Berdnt anb )ntfc. 261 

gOnaf ac ef. Ozth uot yngymeint gewilyd itti arglO- 
yd kyhyzdu keOilyd amiui acathyhun. flyna yffyd 
iaOnaf am hynny heb yz arthur. gadel medegynaeth- 
uygOz ynywyper auobOy. Ac os by6 vyd gOnaet 
iaOn mal ybarno gozeugOyz yHys. adiymer ueicheu 
ar hynny. s marO uyd ynt. gozmod uyd agheu gOas 
kyftal ac edern yn farhaet mozOyn. $ay6 genhyfi 
hynny heb y gOenhOuar. JLc yna yd aeth arth ur yn 
ozuodaOc dzoftaO. achzadaGc uab Hyz. agOallaOc uab 
HennaOc. 9c owein uab nud. a gOalchmei. adigaOn 
yam hynny. JLc y peris arthur galO mozgan tut 
attaG. penn medygon oed hOnnO. ^ymer attat edern 
uab nud aphar gyweiraO yftauell idaO. ^phar ued- 
eginyaeth idaO. yn gyftal acyparut ymi pei beOn 
urathedic. ac na at neb y yftauell y aflonydu arnaO. 
namyn ti athdifgyblon ae medeginyaetho. MI aOnaf 
hynny ynllawen arglOyd heb y mozgan tut. JLc 
yna y dywaOt y diftein. f a le y mae iaOn arglOyd 
gozchymun yuozOyn. "fwenhOyuar ae Ha6 uozyn- 
yon heb ynteu. ar diftein ae gozchymynnaOd :- ^u 
chwedyl Oynt hyt yma. 

^zannoeth ydoeth gereint parth arUys. a dif- 
gOyleit oed ar y gaer y gan wenhOyuar rac y dyu- 
ot yndirybud. 9rdifgOylat adoeth hyt He yd oed 
wenhOyuar. ArglOydes heb ef mi adebygaf y gtiel- 
af ereint ar uozOyn gyt ac ef. 2ic ar uarch y mae a 
phedyt wife ymdanaO. Y uozOyn hagen ual gozwyn 
ygOelaf athebic ylieinwifc aOelaf ymdanei. "fm- 
gOeirOch oil wraged in. a doOch yn erbyn gereint y 
reffaOu. ac y uot yn Hawen OzthaO. 9 dyuot a ozuc 



262 (Bereint anfc Enifc. [783. 

gOenhOyuar ynerbyn gereint aruoiOyn~ aphandaO 
gereint hyt He ydoed gOenhOyvar kyuarch gOell a 
oiuc idi. J)uO arodo da itt heb hi agreffaO Oithyt. 
ahynt ffrOythlaOn donyaOc hyrrOyd glotuaOz adugoft. 
flduO adalo itt heb hi peri iaOn ym yn gynualchet 
acypereift. arglOydes hebef mi abuchOn peri iaOn 
itt Ozth dy ewyllys. altyma yuozOyn ykeueift ti dy 
wartluud oe hachaOs. ^e heb y gOenhOyuar greffaO 
du6 Ozthi. ac nyt cam bot ynllaOen Ozthi. ^yuot 
ymyOn aozugant a difgynnv amynetge*reint hyt 
ft ydoed arthur achyuarch gOell idaO. J)uO arodo 
da itt heb yz arthur agreffaO duO Ozthyt. achyt caffo 
edern uab nud gouut a chlOyueu gennyt ti hynt 10yd- 
yannus adugoft. nyt arnaf i y bu hynny heb y 
gereint. namyn ar ryuic edern uab nud ehun nat 
ymgyftlynei. nyt ymadaOn inheu ac ef yny wypOn 
p6y uei. neu yny ozffei y Heill ar y Hall. 8 6* heb yi 
arth ur pale ymae yuozOyn agiglef y bot yth ardelO 
dL "fmae gOedy mynet gyt agOenhOyuar yhyfta- 
uell. JLc yna ydeuth arthur y welet y uoaOyn. a 
IlaOen uu arthur ae gedymdeithon aphaOb oillys oil 
Oxth y uozOyn. Shyfpysoed gan baOp onadunt pei 
kyt rettei goffymdeith y uo:6yn aepluyt. nawelfynt 
eiryoet un wympach no hi. 8c arthur auu rodyat 
ar y uozOyn y ereint. ar rOym awneyit yna rOng deu- 
dyn awnaethpOyt yrOng gereint aruozOyn. ftdewis 
ar holl wifcoed gOenhOyuar yi uoiOyn. ar neb awelei 
y uozOyn yny wife honno ef awelei olOc wedeidlOys 
delediO arnei. Hr dyd hOnnO ar nos honno atreulaf- 
fant dzOy dogynder o gerdeu. ac amylder eanreg- 



784J (Bcreint anfc lEnib. 263 

yon wirodeu. aTIuoffyd o waryeu. Jlphann vu amfer 
gantunt uynet ygyfgu wynt aaethant. He ynyzyfta- 
uell yd oed wely arthur agOenhOyuar y gOnaethpOyt 
gOely y ereint ac enit. ar nos honno gyntaf y kyf- 
gaffant ygyt. Jtth^annoeth y IIonydaGd arthur yz 
eircheit dzos ereint. odidlaOt rodyon. adieneuinaO 
aozuc y uozOyn ar Ilys. adOyn kedymdeithon idi o 
wyz ag6zag ed hyt na clywedit am vn vozOyn yn ynys 
pzydein vOy noc am danei. JLc yna y dywaOt gOen- 
hOyuar. ^a6n ymedzeis i heb hi ambenn y carO na 
rodit y neb yny delei ereint. a Ilyma le iaOn y rodi 
ef. y enit uerch ynyOl y uozOyn glotuozaf. acnythe- 
bygaff i aegOarauuno idi. ^anyt oes ryngthi aneb 
o nyt yffyd o garyat a chedymdeithas. anmoledic 
uu gan ba6b hynny achan arthur heuyt. Jlrodi 
penn y kar6 awnaethpOyt y enit 3,c o hynny allan 
Iluoffbgi y chlot. ae chedymdeithon o hynny yn vOy 
no chynt. J8ef aoiuc gereint o hynny allan cam 
carO tdneimeint achyfrangeu calet. abudugawl y 
deuei ef o bop un. 9 blOydyn a dOy a their y bu ef 
yn * hynny yny yttoed y glot yn ehedec dios wyneb 
ydeyinas. 8 thieigylgweith ydoed arthur yn dala 
Ilys ygkaer llion ar wyfc y fulgOyn. nachaf yndyuot 
attaO kennadeu doethpiud. dyfcediclaOn ymadiaOd- 
lym ac yn kyuarch gOeTI y arthur. ^u6 arodho da 
yOch heb yi arthur agreffaO duO Ozthywch. ac o pa 
le pan deuwch chOf. )?an deuOn arglOyd heb Oy o 
gernyO. achennadeu ym ni ygan erbin uab cuften- 
nin dy ewythyz di. Jlc attat y mae yn kennaddi. 
athannerch y ganthaO. mal ydyly ewythyz annerch 



264 <3eretnt anb jnto. [785. 

y nei. 3,c ual ydyly g6z annerch y arglOyd. Jlc y 
uenegi ytti yuot ef yn amdzymmu ac ynllefcu ac 
yndyneffau arheneint. ae gyttirogyon owybot hyn- 
ny yn camderwynnu OithaO. ac yn chwennychu y dir 
ae gyuoeth., Jic ynadolOc y mae yti arglOyd eHOng 
gereint y uab attaO y gadO y gyuoeth ac y wybot y 
deruyneu. 8 menegi ymae ida6 hot ynwell idaO 
treulaO blodeu y leuenctit ae deOzed ynkynnal y 
deruyneu ehun. noc yn tOzneimeint diffrOyth kyt 
caffo clot yndunt. ^e heb yz arthur e6ch y ymdi- 
archenu. a chymerOch ych bOyt. abyzyOch aOch 
blinder y arnaOch. JL chynn ych mynet ymeith atteb 
ageffOch. " vOytta yd aethant^ JLc yna medylyaO 
aozuc arthur. nat oed haOd gantaO ellOng gereint 
y OxthaO. nac o unllys ac ef. !^yt oed haOd na thec 
ganthaO ynteu. uot y geuynderO yn gOarchadO y gyu- 
oeth ae deruyneu cany allei y dat eu kynnal. !^yt 
oed lei goual gOenhOyuar ae hiraeth hi ar hoH 
wraged ar holl uozynyon. rac ouyn mynet yuozOyn 
y Ozthunt. f dyd hOnnO. arnos honno adzeulyffant 
dzOy diwallrOyd o bop peth. ac arth ur a uenegis y 
ereint yftyz y gennadOzi. a dyuotyat y kennadeu o 
gernyO attaO ef yno. ^e heb y gereint yzadel nac 
oles nac o afles ymi arglOyd o hynny. dyuynnvdi 
awnaf. am ygennadOzi honno. Ifyma yO dygynghoz 
am hynny heb yz arthur. Kyt boet dy hir gennyfi 
dy uynet ti. mynet ohonat ygyuanhedu dy gyuoeth. 
ac y gadO dy deruyneu. achymer y niuer avyn*nych 
gyt athi amOyhaf agerych omfydlonyon i ynheb- 
ayngyeit arnat. ac ath garant ditheu athgytuarch- 



785J (Bcreint an& i6nifc. 265 

ogyon. Ju6 adalo itt a minneu aOnaf hynny heb 
y gereint., JPaodOzd heb ygOennhOyuar aglywafi y 
gennOch ch6i. ac am hebzyngyeit ar ereint parth ae 
wlat. ^e heb yz arthur. !^eit y6 y minneu uedyl- 
ya6 heb hi. am hebzyngyeit adiwallrOyd ar yz un- 
bennes yffyd gyt a minneu. ^a6n aOney heb yz 
arthur. 8c y gyfgu ydaethant ynos honno. ath ra n- 
noeth yd ellyngOyt y kennadeu y ymdeith. JLdy- 
wedunt udunt ydeuei ereint yneuhoL "Iftrydyd 
dyd gOedy hynny ykychOynnaOd gereint. jlef niuer 
aaeth gyt ac ef gOalchmei uab gOyar. a riogoned 
uab btenhin iwerdon. ac ondyaO uab due bOigOin. 

uab rOyf ffreinc. ^owel uab emyi IlydaO. 

anaO kyzd. dOynn uab tringat. @ozeu uab 
cuftennin. @6eir gOzhyt uaOz. @aranna6 uab golith- 
mer. Jeredur uabefraOc. (SOynn Hogell. gOyz ynat 
Ilys arthur. Jlyuyz uab alun dyuet. GOzei gOalftaOt 
ieithoed. Jedwyz uab bedzaOt. !adOzy uab gOzyon. 
\ei uab kynyz. dyar ffranc. ^ftiwart Hys arthur. 
ac ^dern uab nud. ^ebygereint a glywaf i digaOn 
uarchogaet a uynnaf gyt ami. ^e heb yz Arthur ny 
weda itti dOyn ygtiz hOnnO ygyt athi. kyt boet 
iach. yny wneler tangneued y ryngtaO agOenhOyuar. 
^f ar allei y wenhOyuar y ganhadu y gyt a mi ar 
ueicheu. s kanhatta. kanhadet heb ueicheu. Kanys 
digaOn ogymOeu agouutyeu yffyd arygOz ynlle far- 
haet y uozOyn y gan y cozr. ^e heb y gOenhOyuar 
awelych di yuot yniaOn am hynny ti a gereint mi 
ae gOnaf yn IlaOen arglOyd. J[c yna y kanhadaOd 
hi edern y uynet yn ryd. a digaOn y am hynny a 



266 (Serdnt anb inib. [786. 

aeth yn hebzygeit arereint. achychOyn aozugant. a 
cherdet ynOympaf niuer ozaOelas neb eiryoet parth 
a hafren. 8c ar y parth dzaO y hafren yd oed gozeu- 
gOyz erbin uab cuftennin. ae datmaeth yneublaen 
ynaruoll gereint ynllawen. allaOer o * wraged y 
Ilys ygan y uam ynteu yn erbyn enit uerch ynyOl 
y wreic ynteu. adiruaOz ozuoled allewenyd agym- 
erth paOp ozllys yndunt. ac oz holl gyuoeth yn erbyn 
gereint. rac meint y kerynt ef. ac rac meint y kyn- 
nullaffei ynteu glot yz pan athoed y Ozthunt hOy. 8c 
am uot y uedOl ynteu ar ozefkyn y gyfoeth ehun. 
He y gadO y deruyneu. ac yz Tlys ydoethant. JLc 
yd oed ynyHys udunt ehalaethzOd diwallualch o 
amryuael anregyon ac amylder gOirodeu. adidlaOt 
waffanaeth. ac amryuaelon gerdeu agOaryeu. He o 
anryded gereint. y gOahodet holl wyida y kyuoeth 
y nos honno y ymweleint a gereint. Sr dyd hOnnO a 
dieulaffant ar nos honno dzOy gymedzolder oef- 
mOythtra. Ac yn Jeuenctit y dyd diannoeth kyuodi 
aozuc erbin. adyuynnu attaO ereint. ar gozeugOyi 
adathoed yhebrOng. adywedut Ozth ereint. gOi am- 
dzOm oedaOc Oyfi heb ef. athaa eHeis i gynnal y 
kyuoeth ytti acymyhun mi ae kynnheleis. athith- 
eu g6as ieuanc Oyt. ac ymblodeu dy dewred ath ieu- 
enctit yd Oyt. gynnal dy gyuoet weithon. ^e heb 
y gereint. om bod i ny rodut ti medyant dy gyu- 
oeth ym IlaO i yz aOz honn. ac nymdygut ettwa o 
lysarthur. Yth laO di nu yrodafi. a chymer heuyt 
hediO wrogaeth dywyz., JLc yna ydywaOt walch- 
mei. ^aOnaf yO itt lonydu yzeircheit hediO. He 



787.] (Bcreint anb inib. 267 

aucny kymer Ozogaeth dy gyuoeth. JLc yna y dyuyn- 
nOyt yz eircheit y un He. ac yna y doeth kadyzieith 
attunt y edzych eu haruedyt. ac y ouyn y baOb beth 
aeruyn|nynt. JL theulu arthur adechzeuwys rodi. 
ac yny He y doeth gOyz kernyO ac y rodaffant Oyn- 
teu. lc ny bu hir y buant yn rodi rac meint bzys 
paOb onadunt y rodi. He oz a doeth y erchi da yno. 
nyt aeth neb ymeith o dyno. namyn gan y uod. Jlr 
dyd hOnnO ar nos honno adzeulaffant dzOy gymed- 
zolder oefmOythdza. Bthzannoeth ynieuenctit ydyd 
yderchis erbin yereint anuon kennadeu ar y wyz 
y ovyn vdunt aoed diOzthzOm gantunt y dyuot y * 
gymryt eu gOzogaeth. ac aoed ganthunt aebar ae 
enniwet odim adottynt yny erbyn^ ^na y gyzraOd 
gereint gennadeu ar wyz kernyO y ovyn udunt 
hynny. Sc ydywedaffant Oynteu nat oed gantunt 
namyn kyflaOnder o lewenyd agogonyant gan baOp 
o nadunt am dyuot gereint y gymryt eu gOzogaeth. 
8c yna y kymerth yntev gOzogaeth aoed yno o nad- 
unt. lc yno y gyt y buant y dzyded nos. jlthzannoeth 
yd arouunaOd teulu arthur ymeith. ^.yyghyzth yO 
yOch uynet ymeith ettwa~ arhoOch ygyt ami yny 
darffo ym gymryt gOzogaeth vyggozeugOyz oz aer- 
kyttyo o nadunt dyuot attaf. ac Oynt adzigyaffant 
yny daruu idaO ef hynny. ac y kychwynnaffant hOy 
parth allys arthur. JLc. yna yd aeth gerein y eu 
hebzOng ef acenit hyt yndiganhOy. ac yna y gOahan- 
yffant. JLc yna ydyvvaOt ondyaO uab due bOzgOyn 
Ozth ereint. kerda heb ef eithauoed dy gyuoeth yn 
gyntaf. He edzych yn HOyzgraf deruynev dy gyuoeth. 



268 (Bcrcint anfc init>. [788. 

8c oz gozthzymha gouut arnat. manac ar dy gedym- 
deithon. u6 adalo itt heb ef a mmeu awnaf 

w* 

hynny. JLc yna ykerdaOd gereint eithauoed y 
gyuoeth. a chyvazOydyt hyfpys gyt ac ef~ o oreugOyz 
y gyuoeth. ar amcan peHaf adangoffet idaO a getwis 
ynteu gantaG~ JLc ual ygnottayffei trauu ynHys 
arthur., kyzchu tOzneimeint aOnaei. ac ymwybot ar 
gOyz deOzaf achadarnaf. yny oed glotuaOz ynygyueir 
honno ual ybuaffei yn He arall gynt. J[c yny gyuoe- 
thoges y lys ae gedymdeithon ae wyzda. oz meirch 
gozeu ar arueu gozeu. ac 01 eurdlyffeu arbennickaf 
agozeu. ac ny ozffoOyffaOd ef o hynny yny ehedaOd y 
glot dzos Oyneb y deyznas. ^1 phann Oybu ef hynny. 
dechzeu caru efmOythder ac yfgaOnrOyd aozuc ynteu. 
Kanyt oed neb adalei aruot yny erbyn^ clcharu y 
wreic agOaftatrOyd yny lys. Echerdeu adidanOch. a 
chartreuu yn hynny dalym aozuc. 8c ynol hynny 
karu yfcafalOch oe yftauell ae wreic. hyt nat oed 
digrif dim gantaO namyn hynny. yny yttoed yn 
kolli * callon y wyzda aehela aedigrifOch. achallon 
cObyl o niuer y lys. ac yny oed ymodOzd agogan 
arnaO gan laOgan dylOyth y Ilys. am y uot yn ymgolli 
yn g^yn ICyzet a hynny ac eu kedymdeithas Oy o gar- 
yat gOzeic. ar geireu hynny aaeth hyt att erbin. JL 
gOedy clybot o erbin hynny. Jpywedut aozuc ynteu 
hynny y enit. agouyn aozuc idi ae hihi oed yn peri 
hynny y ereint. He yndodi y danaO ymadaO ae lOyth 
ac ae niuer. !^avi mynvyg kyffesyduO heb hi. ac 
nyt oes dim gaffach gennyfi no hynny. EC ny wydyat 
hi beth aOnaei. kanyt oed haOd genthi adef hynny y 



789.] (Bereint anb nit>. 269 

ereint. !^yt oed haOs genthi hitheu warandaO ar 
aglywei heb rybudyaO gereint ymdanaO. agoueileint 
maOz adellis hi yndi am hynny. 8 bozegOeith yz haf 
ydoedynt yn eu gOely ac ynteu Ozth yz erchOyn. ac 
enit oed heb gyfcu y myOn yftauell wydzin. Sir heul 
yn tywynnu ar y gOely. ar dillat gOedy ry lithzaO y ar 
ydGyuron ef ae dOyureich. Sic ynteu yn kyfcu. JJIef 
aozuc hitheu edzych. tecket ac aruthzet yz ol6c aOel- 
ei arnaO. adywedut. @wae ui heb hi of om achaOs i y 
mae y bzeicheu hynn ar dOyuronn ynkolli clot amil- 
Ozyaeth kymeint acaoed eidunt. achan hynny eHOng 
y dagreu yn hidleit. yny dygOydaffant arydOyuronn 
ef. Jlc un oz petheu ae deffroes ef uu hynny y gyt 
arymadzaOd adywaOt hi kyn no hynny ~ amedOl 
arall ae kyffroes ynteu nat yz medOl ymdanaO ef 
ydywedaffei hi hynny. namyn yz yftyzyaO karyat ar 
Oz arall dzoftaO ef. HdamunaO yfcaualOch hebdaO ef. 
Scar hynny fef aozuc gereint antangneuedu yny 
uedOl. agalO aryfqOier idaO. adyuot hOnnO attaO. far 
yngyflym heb ynteu kyweiryaO uy march am arueu. 
ac eubot ynbaraOt. achyuot titheu heb ef Ozth enit a 
gOifc ymdanat. flphar gyweiraO dyuarch. adOcy wife 
waethaf ar dy he!6 gennyt Ozth uarchogaeth. a 
meuyl ymi hebef ozdeuy di yma ynywypychdi 
agolleis i vynerthoed ynkygOplet ac ydywedydi. 
9c y gyt a hynny oz byd kyn yfgaualhet itt ac yd oed 
dy damunet ygeiffaO yfgaualOch amynebymedylyut 
ymdanaO. * Hchyuodi aozuc hitheu agOifcaO yfcaeluf 
wife ymdanei. Tfyy Onn i heb hi dim oth uedylyeu 
di arglOyd. ^yfgOybydydi yzawrhonn heb ef. JLc 



2 ;o (Bcreint anfc J6nib. [780. 

yna yd aeth gereint y ymwelet ac erbin. aOzda heb ef 
neges yd wyf yn mynet idi. ac nyt hyfpys gennyf i 
pabzyt y deuaf dzacheuyn. afynnya di heb ef Ozda 
Ozth dygyuoeth ynydelwyfi dzacheuyn. Mi awnaf 
hebef. ac eres yO gennyf moz deiffyuyt yd Oyt yn 
mynet. aphOy a gerda gyt athi Ozth nat Oyt Ozdi y 
gerdet tir Hoegyz yn unic. l^ydaO gyt amiui namyn 
un dyn arall. |pu6 ath gyghozo nu mab heb yz erbin. 
a HaOer dyn ae haOl arnat yn Iloegyz. ac yz He yd 
oed y uarch y doeth gereint. Ac yd oed y uarch yn 
gyweir o arueu trOm eftronaOl gloyO. JLc erchi aozuc 
ynteu yenit yfgynnu ar y inarch acherdet ozblaen. a 
chymryt ragoz maOz. ac yz awelych nac yz aglywych 
heb ef arnaf i. nacymchoeldi dzacheuyn. acony dy- 
wedafi Ozthyt ti na dywet ti vngeir heuyt. Acherdet 
racdunt aozugant. ac nyt yffozd digrifaf achyuan- 
hedaf a beris ef y cherdet. namyn y ffozd diffeithaf a 
diheuaf uot Ilatron yndi. aherOyz abOyftuileit gOenn- 
6ynic. adyuot yz bziffozd ae chanlyn aozugant a 
choet maOz awelynt y Ozthunt. affarth ar coet y 
deuthant. JLc yn dyuot oz koet aHan ygOelynt ped- 
war marchaOc aruaOc. ac edzych aozugant arnunt. a 
dywedut aozuc un o honunt. Ityma leda ynni heb 
ef ygymryt ydeu uarch racko ar arueu arwreic 
heuyt. ahynny agaffOn ynfegur yzyzvn marchaOc 
pendzOm goathzift racco Hibin. ar ymdidan hOnnO 
agigleu enit. ac ny wydyat hitheu beth aOnaei rac 
ouyn gereint ae dywedut hynny ae tewi. J)ial duO 
arnaf heb hi onyt dewiffach gennyf vy agheu oe laO 
ef noc o laO neb. a chyt ymlado a mi. mi aedywedaf 



790.] (Bereint ant> J6nib, 271 

idaO racgOelet angheu arnaO ef yndybzyt. Hchyuaros 

gereint aozuc yny uyd ynagos idi. arglGyd heb hi 

aglywy di geireu y gOyz ymdanat. Jyzchauel y 

wyneb aozuc ynteu ac edzych arnei ynllidiaOc. !^yt 

oed reit ytti heb ef namyn cadO y geir. aarchyffit itt. 

fef oed hOnnO tewi. * !^yt amgeled gennyf yteu. ac 

nyt ry bud. achyt mynnych di gOelet vy angheu i am 

diuetha oz gOyz racko. nyt oes arnafi un argyffOz. 

JLc arhynny eftOng gOaeO aozuc yblaenaf o honunt 

agoffot arereint. Ac ynteu ae herbynnaOd ef ac 

nyt ualgOz Hefc~ agellOng ygoffot heibaO aozuc. JL 

goffot aozuc ynteu arymarchaOc ynteOder ydaryan. 

yny hyllt y daryan ac yny dyz yz arueu. ac yny uyd 

dogyn kyuelin uaOz yndaO ynteu oz paladyz. Ac yny 

vyd hyt gOaeO gereint dzos pedzein y uarch yz IlaOz. 

JLr eil marchaOc aekyzchaOd ynllidiaOc am lad y 

gedymdeith. acarungoffot y byzyaOd ef hOnnO ac 

y HadaOd ual y Hall. Hr trydyd ae kyzchaOd. ac uelly 

ylladaOd. JLc uelly y IladaOd y pedwyzyd. l>zift ac 

aflaOen oed y uozOyn yn edzych ar hynny. J)ifcynnu 

aozuc gereint adiot arueu y gOyz TIadedic. aedodi yn 

eukyfrOyeu. affrOynglymhu y meirch aozuc. He yf- 

gynnu ar y uarch. Wely di awnelych heb ef kymer 

di y pedwar meirch agyzr rac dy vzonn. 9cherda oz 

blaen ual ydercheis itt gynneu. JLc nadywet ti vn 

geir Ozthyf i yny dywettOyf i yn gyntaf Ozthyt ti. "^m 

kyffef y duO heb ef os hynny nys gOney ny byd 

diboen itt. ||i aOnaf vyggallu am hynny arglOyd 

heb hi Ozth dy gynghoz di. ^ynt agerdaffant rac- 

dunt y goet. #c adaO ycoet aozugant adyuot y 



272 (Berdnt anfc Entfc. [791. 

waftattir maOz. ac ym perued y gOaftattir ydoed byz- 
goet pendeO dyzys. JLc yOzth hOnnO ygOelynt tri 
marchaOc yndyuot attunt. yn gyweir oueirch ac arueu 
hyt yllaOz ymdanunt ac ymdan eumeirch. jSef 
a ozuc y uozOyn edzych yn graff arnunt. JL phann 
doethant yn agos. jSef ymdidan aglyOei gantunt. 
Hyma dyuot da ynni heb Oynt yn fegvr. pedwar 
meirch aphedwar arueu. He yz y marchaOc Haeftrift 
racko rat y kaffOn Oynt. ar uozOyn heuyt yn medyant 
y byd. @0ir yO hynny heb hi blin yO y gOz o ymhOzd 
ar gOyz gynneu. dial duO arnaf o nys rybudyaf heb hi. 
He arcs gereint a ozuc yuozOyn yny uyd yn agos idi. 
JrglOyd heb hi pony chlywy di * ymdidan y gOyz 
racko ymdanat. Beth yO hynny heb ef. J)ywedut 
y r y n g tun t ehunein ymaent y caffant hynn oyfpeil 
ynrat. fzofi aduO heb ef yf trymach gennyfi noc 
adyweit ygOyz Ozthyf. na thewy di Ozthyfi. ac na 
bydy Ozth vyg kynghoz. ErglOyd heb hi rac dy gaffel 
yn diaruot yO gennyfi. ^>aO bellach a hynny nyt 
amgeled gennyf y teu. 3,c ar hynny eftOng gOaeO a 
ozuc un oz marchogyon. a chyzchu gereint agoffot 
arnaO yn ffrOythlaOn debygei ef. He yfgaelu y ky- 
merth gereint y goffot ae daraO heibaO a ozuc. He 
gyzchu yntev a goffot arnaO yny gymherued. 3,chan 
hOzd y gOz ar march ny thygyaOd y riuedi arueu yny 
uyd penn y gOaeO allan a thalym oz paladyz trOydaO. 
He yny uyd ynteu hyt y ureich ae baladyz dzos bed- 
zein y uarch yz IlaOz. "f deu uarchaOc ereiH a doethant 
bob eilwers ac ny bu well eu kyzch Oynt noz Hall, "f 
uozOyn yn feuyH ac yn edzych ar hynny. goualus oed 



70Z] (Serdnt anfc Enifc. 273 

oz Tleillparth o debygu bziwaO gereint yn ymhOzd ar 
gOyz. 8c oz parth arall o lewenyd y welet ynteu yn 
gozuot. If na y difgynnaOd gereint. ac y rOymaOd y 
tri arueu yny tri chyfrOy. ac a ffrOynglymaOd y meirch 
y gyt. yny oed yna feith meirch ygyt gantaO. He 
efgynnu ar yuarch ehun aozuc agozchymun yzuoz- 
Oyn gyzru y meirch. ac nyt gOell im heb ef dywed- 
ut Ozthyt no thewi kany bydy Ozth vyg kyghoz. 
Jydaf arglOyd hyt y gallOyf heb hi. eithyz na aHaf 
kelu ragot ygeireu engiryaOlchOerO aglyOyf yth 
gyueir arglOyd. ygan eftronaOl giwtaOdoed a gerd- 
o diffeithOch mal yrei hynny. "frof adu6 heb ef 
nyt amgeled gennyf yteu. athaO bellac. a>i awnaf 
arglOyd hyt y gallOyf. 8 cherdet aozuc y uozOyn 
ryngthi ar meirch aoed rac ybzonn. adiadO yragoz 
aozuc. 8c oz pzyfc gynneu adywetpOyt uchot rOyddir 
arucheldec gOaftatlOys erdzym agerdaffant. 9c ym 
pell y Ozthunt Oynt awelynt coet. ac eithyz gOelet 
yz ymyl neffaf attunt. ny welynt wedy hynny nac 
ymyl nac eithaf yz coet. He Oynt adoethant parth 
ar coet. ac yn dyuot oz koet Oynt awelynt pump mar- 
*chaOc awyddzut kadarnffyzyf y ar gatueirch cadarn- 
dew efkyznbzaf mafwehynn ffroeuolldzut. a dogynder 
o arueu am y gOyz ac am y meirch ~ JL gOedy eu dy- 
uot yn agos ygyt. jlef ymdidan aglywei enit gan y 
marchogyon. Weldy yma ynni dyuot da ynrat. ac 
yn dilauur heb Oynt. hynn oil o ueirch ac arueu a 
gaffOn arwreic heuyt yz yzun marchaOc HibindzOm 
goathzift racco. doualu aozuc yuozOyn yn uaOz am 
glybot ymadzodyon ygOyz hyt nawydat ozbyt pa 



274 (Bercfnt aito ]nit>. [792. 

wnaei. ac yny diwed y kauaf yny chynghoz rybud- 
yaO gereint. ^thzoffi aozuc penn y march tu ac 
attaO. arglOyd heb hi beiclyOut ti ymdidan ymar- 
chogyon racko mal y kiglef i. mOy tiydei dy oual noc 
ymae. (lias chOerthin digius engiriaOlchwerO aozuc 
gereint. adywedut. #)i athglyOaf di heb ef yn torn 
pobpeth oz a wahardwyf i ytti. acef aaltei uot yn 
ediuar gennyt ti hynny ettwa. J[c yn y Tie nachaf 
ygOyz ynkyuaruot acOynt. acynuudugaOl ozawen us 
gozuot aozuc gereint arypumjwyz. ftrpump arueu 
arodes yny pump kyvzOy. & ffrOynglymu ydeudeg 
meirch aozuc ygyt. ac eugozchymu y enit awnaeth^ 
Sic nyOnn i hebef pa da y6 ymi dyoichymun di. clr 
un weith honn ar ureint rybud itt mi ae gcachymyn- 
naf. acherdet racdi yi coet aozuc yuozOyn. aragoz 
aerchis gereint idi ygadO hi ae kedwis. 9 thoft oed 
gantaO edzych ar dzallaOt kymeint a hOnnO ar uozOyn 
kyftal a hi gan y meirch pei as gattei lit idaO. 8r coet 
agyzchaffant. adOvyn oed ycoet amaOz. ar nos 
adoeth arnunt yny coet. auozOyn heb ef ny thykya 
ynj keiffaO kerdet. |fe arglOyd heb hi auynnych di 
ni ae gOnaOn. |fa6naf y6 yni heb ef troffi yz coet y 
ozffowys ac aros dyd y gerdet. dOnaOn ninneu yn 
HaOen heb hi. a hynny aozugant. a difkynnu aozuc ef. 
ae chymryt hitheu yz HaOz. !^y aTIaf i heb ef yzdim 
rac blinder na chyfgOyf. agOylha ditheu y meirch ac 
nachOfc. ||i awnaf arglOyd heb hi. achyfcu aozuc 
ynteu yny arueu. athzeulaO ynos. He nyt oed hir yn 
yz amfer hOnnO. jlphan welas hi aOz dyd yn ymdang- 
os y [793] Heuyer. edzych yny chylch aozuc ayttoed 



793.] (Bereint anfc iBnifc. 275 

ef yn deffroi. 8c ar hynny yd yttoed ef yn deffroi. 
arglOyd heb hi mi a uynnaffOn dy duhunaO yz mei- 
tin. 1[ynhe6i aozuc ynteu oulinder Ozthi hi am nat 
archyffei idi dyvvedut. 3, chyuodi aozuc ynteu ady- 
wedut Ozthi. kymer y meirch heb ef a cherda ragot. 
achynnal dy ragoz ual y kynheleift doy. ac ar dalym 
ozdyd adaO ykoet aozugant. adyuot yuaeftir goam- 
noeth agOeirglodyeu oed oz neilltu udunt. aphalad- 
urwyz yn Had ygOeirglodyeu. Sic y auon yn eublaen 
ydoethant. 8 geftOng aozuc ymeirch ac yuet y dOuyz 
aOnaethant. adyzchauel aozugant oz auon y riw ar- 
uchel. 3,c yno y kyuaruu ac Oynt glaffwas goaduein a 
thOel amyvynOgyl. ab6:nn aOelynt yny tOel. ac ny 
wydynt hOy beth. aphiffer glas bychan yny laO. 9 
ffiol arwyneb y piffer. Echyuarch gOell aoiuc ygOas 
yereint. ^)uO arodho da itt heb ygereint acobale 
pan deuy di. Pan deuaf heb ynteu oz dinas yffyd 
yth ulaen yna. 3,rgl6yd heb yz ynteu ae dzOc gennyt 
ti ouyn pa le pan deuy ditheu. ^a dzOc. dzOy y coet 
racko. ^yt hediO y deuthoft di dzOy ycoet. ^ac 
ef heb ynteu yny coet y buum neithOyz. tyi adebyg- 
af heb y gOas yna na bu da dy anfaOd yno neithOyz. 
acnacheueift nabOyt nadiaOt*. !^ado y rof aduO 
heb ynteu. Ewney di vyg kygoz i heb y gOas. kym- 
ryt y gennyf i dy ginnaO. fa. ryO ginnyaO heb yn- 
teu. ozevwyt ydoed un yny anuon yzpaladur- 
wyz racco. !^yt amgen nobara a chic agOin. ac os 
mynny di Ozda ny chaffant Oy dim. (X)ynnaf heb 
ynteu. aduO adalo itt. adifgynnu aozuc gerein. a 
chymryt aozuc y gOas yuozOyn yzIIaOz. acymolchi 

T 2 



276 (Bcreint aito ntfc. [794. 

aozugant achymryt eu kinyaO. argOas adaueTIaOd y 
bara ac arodes diaOt udunt. ac ae gOaffanaethaOd o 
gObyl. JfgOedy daruot udunt hynny. y kyuodes y 
gOas ac ydywat Ozth ereint. arglOyd gan dy gennyat 
miui aaf ygyzchu bOyt yz paladurwyz. |j)os yz dzef 
heb ygereint yngyntaf. adala * letty ymi yny 
lie gozeu awypych ac ehangaf yz meirch. achymer 
ditheu heb ef yxun march auynnych aearueu gyt ac 
ef yntal dy waffanaeth ath anrec. J)uO adalo itt ar- 
glOyd heb ygOas. adigaOn oed hynny yntal gOaffan- 
aeth auei vOy nozun awneuthum i. ac yz dzef yd 
aeth ygOas. adala Hetty gozeu ac efmOythaf a wydyat 
ynydzef awnaeth. agOedy hynny yd aeth yzllys ae 
uarch ae arueu gantaO. adyuot aozuc hyt He yd oed 
y iarH a dywedut y gyfranc oil idaO. a miui aaf ar- 
glOyd yn erbyn y mackOy y uenegi yletty idaO. J)os 
ditheu yn IlaOen heb ynteu. a Hewenyd ageiff ef 
yman pei af mynnei ynllawen. 9c yn erbyn gereint y 
doeth ygOas adywedut idaO y kaffei lewenyd gan yz 
iarll.ynylys ehun. 9c nymynnaOd efnamyn mynet 
yletty ehun. ac yftauell efmOyt agauas adigaOn 
owellt adiHat yndi. alle ehang efmOyth a gauaf y 
ueirch. adogyn odiwallrOyd aberis y gOas udunt. J[ 
gOedy ymdiarchenu onadunt ydywaOt gereint Ozth 
enit. J)os di heb ef yi tu d:aO yi yftauell. ac na 
dyzet ti yz tu hOnn yz ty. a ga!6 attat wreic y ty of 
mynny. <X)i awnaf arglGyd heb hi ual y dywettych 
di. 9c ar hynny y doeth gOz y ty att ereint. ae reffaOu 
aozuc. 9 unben heb ef aleweift ti dy ginnyaO. J)o 
heb ef. JLc yna ydywaOt ygOas OzthaO. auynny di 



795 J (Bereint anb J6nifc. 277 

heb ef ae diaOt ae dim. kynn dy uynet y ymwelet ar 
iarll. <X)ynnaf yfgOir heb ynteu. j[c yna yd aet y 
gOas yzdzef. ac ydoet. adjaOt udunt. achymryt diaOt 
aozugant. l|y allaf i na chyfgOyf heb ef. |fe heb y 
gOas tra uych di yn kyfcu. minneu aaf y ymwelet ar 
iarll. |j)os yn Hawen heb ynteu. adyzet yma dzach- 
euyn pan ercheis i ytti dyuot. clchyfcu aozuc gereint. 
achyfcu aozuc enit. ^L dyuot aozuc ygOas hyt He 
ydoed yz iarll. ftgouyn aozuc yz iarll idaO pale yd 
oed Hetty ymarchaOc. ac ydywaOt ynteu. !^eit yO 
ymi heb ef vynet y waffanaethu arnaO ef ychOinfaf. 
Jos heb ynteu ac annerch y gennyf i ef. a dywet 
idaO mi aaf y ym*welet ac ef y chOinfaf. A)i awnaf 
heb ynteu. JL dyuot aozuc y gOs pan oed amfer ud- 
unt deffroi. clchyuodi aozugant agozymdeith. JL 
phan uu amfer gantunt kymryt eu bOyt~ Oynt ae 
kymeraffant. ar gOas auu yn gOaffanaethu arnunt. & 
gereint a ouynnaOd y Oz y ty a oed gedymdeithon 
udunt avynnei eugwahaOd attaO. oes heb ynteu. 
|)0c ditheu Oynt yma y gymryt digaOn ar vyg koft i 
ozhynn gozeu agaffer yny dzef ar werth. "% niuer 
gozeu auu gan Oz y ty ef ae due yno y gymryt digaOn 
argoft gereint. 8r hynny nachaf y iarll yn dyuot y 
ymwelet a gereint ar y deudecuet marchaOc urdaOl. 
achyuodi aozuc gereint ae reffawv. J)uO arodo da 
itt heb yz iarll. Mynet y eifted aozugant paOp ual y 
raculaenei yenryded idaO. 8c ymdidan aozucyiarll 
a gereint. agouyn idaO pa ryO gerdet oed arn[naO. 
!^yt oes gennyfi heb ef. namyn edzych damweineu. 
agOneuthur negeffev auo da gennyf. jBef aozuc y iarll 



278 (Bercint anb init>. [796. 

yna echych ar enit yngraff fythedic. a diheu oed 
gantaO na welfei eiryoet vozOyn degach no hi na 
gOympach. adodiyvzyt aevedOl aozuc arnei. Hgo- 
vyn aozuc yereint. agaf i gennyt ti gennat y uynet 
att y uozOyn dzaO y ymdidan a hi. megys ardidaOl 
y Ozthyt y gOelaf. ^.effy ynllawen heb ef adyuot 
aozuc ynteu hyt He yd oed yuozOyn adywedut Ozthi. 
fluozOyn heb ef nytdigrif itt ynykerdet hOnn gyt 
ar gOz racco. T|yt annigrif heb hi gennyfi nu ger- 
det yffozd ykerdo ynteu. ^y cheffy heb ynteu 
na gOeiffon na mozynyon ath waffannaetho. ^e heb 
hitheu. digriuach y6 gennyf i. canlyn ygOz racko. 
no chyt caffOn weiffon a mozynyon. (X)i a On gynghoz 
da itt heb yz ynteu. Mi arodaf vy larllaeth yth 
uedyant athzic gyt ami. T|a uynnaf y rof aduO 
heb hitheu. ar gOz racco yd ymgredeis i yn gyntaf 
eiryoet. ac nyt annOadalaf y OzthaO. am awney 
heb ynteu. (D Hadaf i y gOz racko. mi ath gaf di 
tra yth vynnOyf. agOedy nath uynnOyf mi ath dyrraf 
ymeith. sothuod ygOney * ditheu yzofi. Kyf- 
fondeb tragywyd di wahan auyd yrom tra uom vyO. 
HedylyaO aozuc hitheu amadywaOt ef. ac oe medOl 
ykauaf yny chynghoz rodi ryuic idaO amaerchis. 
llyma yffyd iaOnaf ytti unben heb hi. rac gyzru ar- 
naf i mOy no meffur o anniweirdeb. J)yuot yma 
auozy ymkymryt ual nawypOn i yOzth hynny. <X)in- 
neu awnaf hynny heb ef achyuodi aozuc ar hynny. 
achymryt kennyat a mynet ymeith ac ef ae wyz. 
ac ny dy waOt hi y ereint yna dim o ymdidan y gOz 
a hi. rac tyuu aellit ae gofual yndaO ae aflonydOch. 



797.] (Serefnt anfc jnifc. 279 

Jmynet ygyfcu yn amfer aozugant. fldechzeu nos 
kyfcu ychydic aomc hi. 9c am banner nos deffroi 
aozuc. achOeiraG arueu gereint ygyt ual ybydynt 
baraOt Ozth y gOifcaO. ac yn ofnaOc eryneig us y doeth 
hi hyt yn ymyl gOely gereint. ac yn daOel araf y 
dywaOt OzthaO. HrglOyd heb hi deffro agOifc ym 
danat. H Hyma ymdidan yiarll amiui arglOyd ae 
uedOlamdanaf hebhi. adywedut yereint yholl ym- 
didan aozuc. adiyt bei lidiaOc ef Ozthi hi. ef a 
gymerth rybud ac awifcaOd ymdaO. HgOedyllofgi 
cannOyll ohonei hi ynoleuat idaO ef Ozth ymwifcaO. 
adaO yna y gannOyll heb ef ac arch y Oz y ty dyuot 
yma. f|ynet aozuc hitheu agOz yty a doeth attaO. 
JLc yna gouyn aozuc gereint idaO. 9 Odoft di pa 
amkan adylyy di ymi. "I'chydic adebygafi y dy- 
lyu itti 6zda heb ef. JJethbynnac nu adylyych. 
kymer yz un march ardec ar vn arueu ardec. ^)u6 
adalo itt arglOyd heb ef. ac ny thzeuleis i Ozthyt 
ti gOerth vn oz arueu. JPathaOz heb ynteu henbydy 
kyuoethogach. clwr hebef adeuy di yn gyuarwyd 
ymi odieithyz ydzef. af heb ynteu ynHawen. apha 
dzaOs y mae dy uedOl ditheu arnaO. ^z parth arall 
yz He y deutham yz dzef y mynnOn vynet. @0z y 
Hetty ae hebzynghaOd yny uu gObyl gantaO yz heb- 
iyg^y 3 ^ ? c Y na y^ erchis ef yz vozOyn kymryt rag- 
oz oz blaen. ahitheu * ae kymerth. ac agerdaOd 
racdi. nrpozthmon adoeth adzef. flc nydaroed idaO 
namyn dyuot yz ty. nachaf y tOzOf mOyhaf aglyOf- 
fei neb yn dyuot yndyuot ambenn y ty. Jlphann 
edzychaOd allan. nachaf y gOelei. petwarugeint 



2 8o (Bereint anb intb. [797. 

marchaOc yngkylch y ty yn HaOn arueu. ar iarll 
dOnn oed oc eu blaen. (X)ae y marchaOc oed yma 
heb yz Iarll. Myndy laO di heb ef ymae ardalym 
odyma. ac yz meitin ydaeth odyma. Paham uilein 
heb ynteu ygadut ti ef heb y uenegi ymi. JLr- 
glOyd heb ynteu nys gozchymynneift di euo ymi. 
pei afgozchym|mynnaffut nyfgadOn. JPa barth heb 
ynteu y tebygy di y uynet ef. l|a Onn heb ynteu. 
namyn yz heol uaOz agerdaOd^ lizoi penneu eu 
meirch aozugant Oynteu yz heol uaOz. a gOelet oleu 
ymeirch awnaethant. achanlyn yz oleu aozugat a 
dyuot y bziffozd uaOz. JBIef awnaei y uozOyn edzych 
ynyhol pannwelas oleuat ydyd. 3, hi awelei yny 
hoi tarth a nyOl ma6z. a nefnes attei ygOelei. E 
goualu aozuc hi amhynny. athebygu bot y iarll 
aelu yndyuot yny hoi. clc ynhynny hi awelei uarch- 
aOc yn ymdangos oz nyOl. (X)yn vygcret heb hi kyt 
ymlTado i. gOell yO gennyf vyanheu oe laO ef. no 
gOelet y lad ef heb y rybudyaO. arglOyd heb hi pony 
wely di y gOz yth gyzchu a gOyz ereiH Hawer gyt ac 
ef. dGelaf heb ynteu. ac yz aofteckez arnat ti ny 
thewydi byth. 3,c ymchoelut aozuc ar y marchaOc. 
ac arygoffot kyntaf y vOzO yzIIaOz ydan dzaet y 
uarch. a thza barhaaOd yz un ozpedwar ugeint march- 
aOc. ar y goffot kyntaf ybyzyawd pob un onadunt. 
ac oozeu yozeu ydoethant attaO eithyz yz iarll. J[c 
yndiwethaf oil ydoeth yz iarll attaO. athozri palad- 
yz. athozri yz eil. ffef aozuc ynteu ereint ymchoelut 
arnaO agoffot agOaeO yn teOder ydaryan yny hyllt 
ydaryan. ac yny tyzr yz hoTT arueu ynygyueir hon- 



798.] (Bereint anb )6nt&. 281 

no. JLc yny uyd ynteu dzos bedzein y uarch yz 
IlaOz. ac yny oed ymperigyl amyeneit. * Bneffau 
aozuc gereint attaO. achan dOzyf ymarch datlywygu 
aozuc yz iarll. arglOyd heb ef Ozthereint dy naOd. 
anaOd arodes gereint idaO. HcyrOng calettet idayar 
He ybyzywyt ygOz. adzuttet y goffodeu agaOffant. 
nyt aeth yz un onadunt heb gOymp agheuaOlchwerO 
clOyfedicdoft bziOedicffyzyf yOzth ereint. jlcherdet 
aozuc gereint racdaO ar ypziffozd yd oed arnei. 8r 
uozOyn agedwis y ragoz. He yn agos udunt 6ynt a 
welynt. dyffryn teccaf ozawelfei neb eiryoet. Hphzif 
auon ar hyt y dyffryn. a phont awelynt ar yz auon. 
ar pziffozd yn dyuot yz bont~ ac uch laO y bont oz 
tu dzaO yz auon Oynt awelynt gaftelldzef teccaf a 
welfei neb eiryoet. 8c ual y kyzchei ef y bont ef 
awelei Oz yn dyuot tu ac attaO trOy vyzgoet bychan 
teO yar uarch maOz uchel ymdeithwaftat hywed- 
ualch. T|a uarchaOc heb y gereint opale pandeuy 
di. JPandeuaf heb ynteu ozdyffryn iffot. aOz heb 
y gereint adywedy di ymi pieu y dyffryn tec hOnn^ 
ar caftell dzef racco. Jywedaf yn Hawen heb yz 
ynteu. dOiffert petit y geilO y ffreinc. ar bzenhin 
bychan y geilO y kymry ef. ae yz bont racco heb y 
gereint ydafi. ac yz bziffozd iffaf ydan ydzef. Tfya. 
dos di heb y marchaOc ar y dOzr ef oz tu dzaO yz 
bot ony mynynny ymwelet ac ef. H[anys y gyn- 
nedyf y6 na daO marchaOc ar y dir ef na mynno ef 
ymwelet ac ef. "f rof a duO heb y gereint miui a 
gerdaf yz hO~n6 vy ffozd. tiebyckaf yO gennyfi heb 
y marchaOc os uelly ygOney nu. y keffy gewilyd 



282 (Bereint anb jnit>. [790. 

agOarthaet yn orulOng gal|lonnaOcdic. ^erdet aoz- 
uc gereint yffozd ual ydoed y uedOl kynno hynny. 
ac nyt y ffozd a gyzchei ydzef oz bont agerdaOd 
gereint. namyn yffozd a gyzchei y kal|lettir erdzym 
aruchel dzemhynuaOz. JLc ual ybyd uelTy ynkerdet 
ef awelei uarchaOc ynyol yar gatuarch kadarndeO 
kerdetdzut Ifydangarn bzonehang. ac ny welfei eir- 
yoet g6z lei nocaoed ary march, fldogynder oarueu 
ymdanaO acamyuarch. ftphann ymozdiwedaOd a 
gereint. y * dywaOt OzthaO. Jywet unbenn hebef 
ae oannOybot. aeynteu aeoryuic y keiffut ti colli 
o honafi vym bzeint. athozri vygkynnedyf. T|ac ef 
heb y gereint ny wydOn i kaethau ffozd y neb. 
^anys gwydut heb ynteu dyzet gyt amyui ymllys 
y wneuthur ia6n im. !^ac af myn vygcret heb ynteu 
ereint. !^yt a6n ylys dy arglOyd onyt arthur y6 dy 
arglOyd. (X)yn IlaO arthur nu heb ef mi avynnaf 
iaOn ygennyt. neu uinneu agafTOyf ygennyt ti dir- 
uaOz ouut. 9c yn diannot ymgyzchu aozugant. 9c 
yffwein idaO ef adoeth y waffanaethu ar beleidyi ual 
ytozrynt. adyinodeu calet toft arodei baOp onad- 
unt y gilyd yny golles y taryaneu eu holl HO. 8c 
ampzytuerth oed y ereint ymwan ac ef rac y vych- 
anet. ac anhaOffet craffu arnaO. ftchalettet ydyzn- 
odeu arodei ynteu. 8c ny dyffygyaffant Oy o hynny 
yny dygOydaOd y meirch ar eu glinyeu. 2ic yny diwed 
ybyzyaOd gereint ef ynol y benn yz IlaOz. JLc yna 
ydaethantar eu tract yymffuft. adyznodeu kyflym- 
dic toftdzut kadarnchOerO arodei bob un onadunt 
ygilyd. a thzydyllu y helmeu abziwaO y paeledeu ac 



800.] (Bereint ant> jnib. 283 

effigaO yz arueu aozugant. ynyoed eullygeit yn 
colli eulleuuer ganychOys argOaet. Jlcynydiwed 
HidiaO aozuc gereint. a galO attaO y nerthoed. ac yn 
IlidiaOcdzut gyflym jwychyz greulaOnffyzyf. dyzchauel 
ygledyf aozuc aedaraO yggOaftat ybenn dyznaOt 
agheuaOldoft gOenOyniclym engiriaOlchOerO. yny dyzr 
holl arueu y penn ar croen ar kic. ac yny vyd clOyf 
ar yz afcOzn. EC yny uyd y gledyf olaO y bzenhin bych- 
an. yn eithaf y maes y OzthaO. Sic erchi yz duO naOd 
gereint aedzugared aozuc yna. Wi a geffy naOd 
heb y gereint. ac ny bu da dy wybot. ac ny buoft 
gyuartal. gan dy uot yn gedymdeith. ac nat elych 
ymherbyn yz eilweith. 8c ochlywy ouut arnaf y 
achubeit o honat. Wi a geffy hynny arglOyd yn IlaOen. 
aegret agymerth ar hynny. ftthitheu arglOyd heb 
ef adeuy gyt ami ymllys racco yvOzO dyludet ath 
ulinder yarnat. 1|ac af yrof aduO heb ynteu. clc 
yna edzych * gOiffert petit ar enit yn He yd oed. 
clthoft uu gantaO welet HuoffogrOyd oouut. ardyn 
kyn uonedigeidet ahi. cldywedut yna aozuc Ozth 
ereint. JtrglOyd heb ef cam awney nachymery 
ardymhereu ac efmOythder. ac ochyueruyd caledi 
athi ynyzanfaOd honno nybyd haOd itt y ozuot. !^y 
mynnaOd gereint namyn kerdet racdaO. ac efgynnv 
ar y varch yn greulyt an efmOyt. ar uozwyn a gyn- 
helis y ragoz. ac Oynt agerdaffant parth achoet a 
welynt y Ozthunt ar tes oed yn uaOz ar arueu dzOy 
chOys ar gOaet yn glynu Ozth y gnaOt. JlgOedy eu 
dyuot yz coet. feuyll aozuc ydanbzenn y ochel y 
tes. a dyuot cof idaO y dolur yna yn vOy no phan 



284 (Berefnt anb iSnifc. [801. 

ykaOffei. flfeuyll aozuc yuozOyn ydan bzenn arall. 
acar hynny Oynt aglyOynt kyzn adygyuoz. $ef 
yftyz oed hynny~ arthur aeniuer oed yndifgynnu 
yny coet~ Jkf aozuc ynteu medylyaO paffozd yd 
aei y eugochel Oynt. ac ar hynny nachaf bedeftyz 
ynyarganuot. $ef yd oed yno gOas yz diftein. a 
dyuot aozuc att y diftein. adywedut idaO welet y 
kyfryO Oz ac awelfei yny coet. $ef aozuc y diftein 
yna peri kyfrOyaO yuarch. achymryt ywaeO ae 
daryan a dyuot hyt He yd oed ereint. ftvarchaOc heb 
ef beth awneydi yna. jleuyH dan bzenn gooer a 
gochel y b*0t ar tef. fa. gerdet yffyd arnat ti a 
phOy Oyt ti. Jldrych damwheineu acherdet y ffoad 
ymynnOyf. |e heb ykei dyzet ti gyt amiui yym- 
welet ac arthur yffyd yma yn agos. 1|ac af y rof 
aduO heb yntev ereint. JJf auyd reit itt dyuot heb 
ykei. ftgereint aatwaenat gei. ac nyt atwaenat gei 
ereint. Hgoffot aouic kei arnaO ual y gallaOd ef 
ozeu. ablynghau aoxuc gereint. ac ac arlloft y 
waeO y wan yny uyd yn ol y benn yz HaOi. ac ny 
mynnaOd gOneuthur idaO waeth no hynny. He yn 
wyllt ofnaOc ykyuodes kei. ac yfgynnu ar yuarch 
a dyuot y letty. J[c odyno mynet aozuc yozym- 
deith hyt ympebyH gOalchmei. 80z heb ef Ozth 
walchmei. mi agiglef gan vn oz gOeiffon gOelet yn 
y coet uchot marchaOc bziOedic. ac arueu amdlaOt 
ymdanaO. ac oz * gOney iaOn ti aey yedzych ae 
gOir hynny. !f ym taOz i vynet heb y gOalchmei. ky- 
mer dyuarchnu heb ykei apheth oth arueu. mi 
agiglef nat diOzthgloch ef Ozth y neb a del attaO. 



801.] (Bereint atto nifc. 285 

dOalchmei agymerth ywaeO aedaryan. acaefgyn- 
naOd aryuarch. ac adoeth hyt He ydoed ereint. a 
uarchaOc heb ef paryO gerdet yffyd arnat ti. ^erdet 
Oith vy negesfeu. ac yedzych damwheineu ybyt. 
adywedydi ymi pOy Oyt. neuadeuy yymwelet ac 
arthur yffyd yn agos yma. !^yt ymgyftlynafi Ozthyt 
ti. ac nyt af y ymwelet ac arthur hebef. ac euo 
aatwaenat walchmei. ac nyt atwaenat walchmei ef. 
l|ychlywir arnaf vyth heb y gOalchmei dy adu y 
Ozthyf. yny wypOyf pOy vych ae gyrchu agOaeO a 
goffot ynydaryan ynyvyd ypaladyz ynyffic vziO. 
ar meirch daldal. J|c yna edzych arnaO yn graff a 
omc gOalchmei ae adnabot. (Dch ereint heb ef ae 
tidi yffyd yma. ^acwyf ereint i heb ef. ereint 
yrof adu6 heb ynteu. acherdet agkyghozus truan 
yO hOnn. Be edaych ynygylch aoauc. ac arganuot 
enit. ae graeffaOu abot ynllawen Oithi. ereint heb 
ygOalchmei dyret y ymwelet ac arthur dy arglOyd 
yO ath geuynderO. ^ac af heb ynteu. nyt yttOyfi yn 
anfaOd ygaTIOyf ymweled a neb. ac arhynny nachaf 
un en mackOyeit yndyuot ynol gOalchmei y chwed- 
leua. jlef aozuc gOalchmei gyiru hOnnO y uenegi 
y arthur not gereint yno yn vriwedic. ac nadeuei 
ef y ymwelet ac arthur. ac yd oed dzuan ediych ar 
yi anfaOd yffyd arnaO. ahynny heb Oybot y ereint 
ac yn huftyng y ryngtaO ar mackOy. ac arch y arthur 
heb ef neffau y bebyl aryffozd. kany daO ef yym- 
welet oe uod ac ef. He nat haOd ydiriaO ynteu yn 
yx agOedymae. flrmackOy adoeth att arth ur ac a 
dyvvaOt idaO hynny. 8c ynteu afymudaOd ybebyTT 



286 (Bercint anfc Enib. [802. 

arymyl yffozd. ^1 HaOenhau aozuc medOl y uozOyn 
yna. a chynnhOyllaO gereint aozuc gOalchmei. arhyt 
y ffozd yz He yd oed arthur yn pebyHaO. ae uackOyeit 
yntynnu pebyll yn yftlys y ffozd. HrglOyd heb y 
gereint hennpych gOell. * J)uO arodo da it heb yz 
arthur. aphOy 6yt ti. ereint heb y gOalchmei yO 
hOnn. ac oeuod nyt ymwelei athydi hed. |fe heb yz 
arthur ynyaghyngoz ymae. ac arhynny enit adoeth 
hyt He yd oed arthur. achyuarch gOell idaO. J)uO 
arodo da itt heb y z arthur^ kymeret vn hi yzIIaOz. ac 
vn oi makOyeit aekymerth. ch aenit heb ef pa 
gerdet yO hOnn. l|a Onn arglOyd heb hi. namyn dir 
yO ymi. gerdet y ffoad y kerdo ynteu. arglOyd heb y 
gereint niaaOn ymeith gan dy gennyat. Jale uyd 
hynny heb yz arthur. ny eHy di vynet yz aOz honn. o 
nyt ey y ozffendy angheu. l|y adei ef ymi heb y 
gOalchmei gOahawd arnaO. Ef ae gat ymi heb yz ar- 
thur. He ygyt ahynny. nyt a ef odyma yny uo iach^ 
dozeu oed gennyfi arglOyd heb y gereint. peigattut 
uiui ymeith. ^aadaf yrof aduO heb ynteu. He yna 
y peris galO ar y uozOyn yn erbyn enit oe dOyn y 
bebyll yftaueH gOenhOyuar. allaOen uu wenhOyuar 
Ozthi argOzaged oil. a gOaret y marchaOcwifc yam 
danei. 8 rodi arall ymdanei. agalO argadyzieith aozuc 
ac erchi idaO tynnu pebyll y ereint ae uedygon. a 
dodi arnaO peri diwallrOyd o bop peth ual ygouynnit 
idaO. ^L hynny aozuc kadyzieith ual yderchit idaO 
oil. adOyn mozgant tut ae difgyblon aozuc att ereint. 
8c yno ybu arthur aeniuer agos yuis wrth uedegin- 
yaethu gereint. a phann oed gadarn y gnaOt gan 



803.] (Bereint anfc jnfo. 287 

ereint y deuth at arthur. ac yd erchis kennat y uyn- 
et y hynt. I|y6nn aOyt iach iaOn ettwa. wyf yfgOir 
arglOyd heb ygereint. T$jyt tydi agredaf i amhynny. 
namyn y medygon auu Ozthyt. JL dyuynnu y medyg- 
on attaO aozuc. agouyn udunt aoed wir hynny. 
Oir arglOyd heb y mozgant tut. l>zannoeth y kan- 
hadawd arthur ef y uynet ymeith. flc yd aeth ynteu 
y ozffen y hynt. J[r dyd hOnnO yd aeth arthur odyno. 
flc erchi aozuc gereint yenit kerdet ozblaen. achadO 
y ragoz ual ygOnathoedkynno hynny. ahitheu * a 
gerdaOd. ar bziffozd adilynaOd. ac ual ybydynt uelly 
Oynt aglywynt diafpat grochaf oz byt yn agos udunt. 
$af di yma heb ef achyuaro. a minneu aaf y edzych 
yftyi y diafpat. ||i aOnaf heb hi. amynet aoiuc 
ynteu. a dyuot y lannerch aoed yn agos yi ffozd. ac ar 
yllannerch ygOelei deu uarch un achyfrOy gOz arnaO. 
ar Hall achyfrOy gOzeic arnaO. HmarchaOc aearueu 
ymdanaO ynuarw. ac uch benn ymarchaOc y gOelei 
mozOynwreic ieuanc. ae marchaOcwifc ym danei. ac 
yndiafpedein. 3, unbennes heb ygereint paderO itti. 
"I'ma yd oedOn yn kerdet ui ar gOz mOyhaf a garOn. 
He ar hynny y doeth tri chaOz ogeOzi attam. a heb 
gadO iaOn oz byt ac ef y lad. )Pa ffozd yd eynt hOy 
heb ygereint. ^na yz ffozd uaOz heb hi. Jy uot 
aozuc ynteu att enit. dos heb ef att yz unbennes 
yffyd ynaobzy ac aro ui. yno ydeuaf. Woft uu gen- 
thi erchi idi hynny. JLc eiffoes dyuot aozuc att y 
uozOyn. ac irat oed warandaO arnei. Bdiheu oed 
genthi na deuei ereint uyth. yn ol y keOzi yd aeth 
ynteu. ac ymozdiwes acOynt aozuc. 8mGy oed bob 



288 (Bereint anfc intb. [804. 

un o nadunt no thzywyz. & chlOppa maOi oed ar 
yfgOyd pob un onadunt. $ef aoiuc ynteu. dOyn 
ruthur y vn onadunt*, ae wan agOaO trOydaO berued. 
flthynnu ywaeO ohOnnO. agOan arall onadunt trOy- 
daO heuyt. ar trydyd a ymchoelaOd arnaO 8c ae 
treOis achlOppa ynyhyllt y daryan. ac yny ettellis y 
yfgOyd ynteu. ac yny ymegyz y holl welioed ynteu. 
ac yny uyd y waet yncoHi oil. Jief aoiuc ynteu yna 
tynnv cledyf aegyzchu ef aedaraO dymaOt toftlym 
athzugar angerdaOldzut. yggOarthaf y benn yny hyTIt 
ybenn ae vynOgyl hyt ydOy yfgOyd. ac yny dygOyd 
ynteu ynuarO. Sic eu hadaO yn uarO aozuc ueTIy. a 
dyuot hyt He ydoed enit. Aphanwelas ef enit. y 
dygOydaOd ynvarO yzIIaOz yaryuarch. Jiafpat 
athiugar aruchel didaweldoft adodes enit. cldyuot 
uch y benn lie y dygOydaffei. Be ar hynny nachaf yn 
dyuot 0:th y diafpat iarll limOzis. a niuer a oed ygyt 
ac ef aoedynt yn kerdet yffozd. 3,c oachaOs y diafpat 
y doethant * dzos y ffoid. cLc yna y dywaOt y ^arll 
Ozth enit. clunbennes heb ef paderyO ytti. cLGzda heb 
hitheu Had yzundyn mOyaf agereis yxmoet ac agaf 
vyth. J^abeth heb ef aderO ytitheu Oith yllall. Had 
y g6t mOyaf a garOn heb hi heuyt. J a beth ae IladaOd 
Oynt heb ef. ^eOxi heb yi honno aladaOd ygOz 
mOyaf a garOn .i. ar marchaOc arall heb hi aaeth yn 
eu hoi. ac ual y gwely di ef. y doeth y Oithunt. ae 
waet yn colli mOy no meffur. athebic yO gennyf heb 
hi na doeth yOzthunt heb lad ae rei onadunt ae 
kObyl. *!* iarll aberis cladu y marchaOc aedeOffit 
ynuarO. "fnteu adebygei uot peth ozeneitymyOn 



805J (Berdnt anb Ento. 289 

gereint ettwa. ac aberis y dOyn gyt ac ef y edzych 
auei vy6 ymplyc ydaryan ac ar eloz. Jir dOy uozOyn 
adoethant yzllyf. JL gOedy eudyuot yzllys. ydodet 
gereint ar eloz vvely ar dal vozt aoed yny neuad. 
J)iarchenu aozuc pa6b onadunt. ac erchi aozuc y 
iarll yenit ymdiarchenu. achymryt gOifc araTI ym 
danei. !^auynnaf yrof aduO heb hi. aunbennes 
heb ynteu nauyd gyndziftet ti ahynny. 8na6d iaOn 
yO vyghynghozi i amhynny heb hi. f|i a ^naf itt heb 
ynteu hyt nat reit itt uot yn dzift beth bynnac auo y 
marchaOc racco na by6 na marO. "|fmae yma iarllaeth 
da ti ageffy honno yth uedyant. a minneu gyt ahi 
heb ef. a byd laOen hyfryt bellach. l|a vydaf lawen 
ym kyffes y duO heb hi tra vOyf i vyO bellach. ^yzet 
y uOytta heb ef. !^ac af y rof aduO heb hi. Jeuy y 
rof aduO heb ynteu. ae dOyn gyt ac ef yz uozt oe 
hanuod. ac erchi idi vOyta yn uynych. T|a vOytaaf 
ym kyffes y duO heb hi yny vGyttao y g6z yffyd ar yi 
eloz rac^o. !^y ellydi gywiraO hynny heb yz iarll. 
"YgOz racco neut marO haeach. Mi abzofaf yallu heb 
hi. Jlef aozuc ynteu. kynnic ffioleit o lynn idi hi. 
Iff heb ynteu y ffioleit honn. ac ef aamgena dy fynn- 
Oyz. ||euyl ymi heb hi ot yfaf i diaOt yny hyuo 
ynteu. ^e heb yz iarll nyt gOell ymi uot yn hegar 
Ozthyt ti noc ynanhegar. arodi boncluft aozuc idi. 
j5ef aozuc hitheu. dodi diafpat uaOz arucheldoft. * a 
doluryaO ynvOy yna o laOer nochynno hynny. a dodi 
y dan y medOl pei byO gereint na boncluftit hi uelly. 
Jlef ozuc gereint yna datlywygu odatfein y diafpat. 
achyuodi yny eifted achaffel y gledyf ym plyc ydar- 

u 



(Berefnt an& int&* [805. 

yan. adOyn ruthur hyt He ydoed yz ^arlt. ae daraO 
dyznaOt eidiclym gOennOynicdoft kadarnffyzyf yng 
gOarthaf y benn. yny holltes ynteu. ac yny etteil y 
voit ycledyf. jlef aozuc paOp yna ada6 ybozdeu 
affo allan. ac nyt ouyn ygOz by6 oed vOyaf arnunt. 
namyn gwelet ygOz marO yn kyuodi y eu Had. clc 
edzych aozuc gereint ar enit yna. a dyuot yndaO 
deu dolur. vn o honunt owelet enit wedyzgolli y IliO 
aegOed. ar eil onadunt. gOybot y bot hi ar yz iaOn. 
arglOydes heb ef. aOdoft di pale y mae an meirch ni. 
dOnn arglOyd heb hi. pale yd aeth dy uarch di. ac 
ny Onn i pale yd aeth yllalT. Ifzty racco yd aeth dy 
uarch di. Ynteu adeth yity. ac atynnaOd y uarch 
aHan. acyfgynnv aozuc arnaO. achymryt enit. yary 
ITaOz. ae dodi y ryngtaO ar gozyf. acherdet racdaG 
ymeith. ac ual y bydynt ueHy yn kerdet ual y rOng 
deugae^ arnos yngozuot arydyd. nachaf y gwelynt 
y ryngtunt ar nOyure ar euhol peileidyz gwewyz a 
thOzyf meirch aglywynt agodOzd yniuer. A)i aglyw- 
af dyuot ynhol heb ef. ami athzodaf dzos ykae ae 
rodi aozuc. ac arhynny nachaf uarchaOc yny gyzr- 
chu ynteu. He yn eftOng y waeO. JL phann welas hi 
hynny y dywaOt. aunbenn heb hi paglot ageffydi 
yzllad gOz marO pOy bynnac auych. ch duO heb 
ynteu ae gereint y6 ef. |fe yrof aduO^ aphOy 6yt 
titheu. (X)i y6 ybzenhin bychan heb ynteu yn dyuot 
yn bozth itti. amglybot bot gouut. 9 phei gOnelut ti 
vyghygoz nychyhyzdei agyhyzdaOd b galedi athi^ 
!^y ellir dim heb y gereint Czth auynno duO. HaOer 
da heb ynteu adaO o gyghoz. |fe heb ybzenhin 



806 J (Bereint anb Enifc* 291 

bychan. Mi aOnn gyghoz da itti weithon dyuot gyt 
ami ylys daO gan chOaer ymi yffyd yn agos yma. yth 
uedeginyaethu. * oz hyn gozeu agaffer yny deyznaf. 
aOn ynllawen heb y gereint. a march un oyffweineit 
y bzenhin bychan arodet ydan enit. fldyuot racdunt 
aozugant ylys y barOn. allawen uuwyt Ozthunt yno. 
ac ymgeled agaOffant. a gOaffanaeth. a thzannoeth y 
boze yd aethpOyt y geiffaO medygon. 8c ar oet byxr 
Oynt adoethant. a medeginyaethu gereint awnaeth- 
pOyt yna ynyoed holliach. JL thia uuwyt yny vede- 
ginyaethu ef y peris y bzenhin bychan kyweiryaO y 
arueu yny oedynt gyftal ac y buaffynt ozeu eiryoet. 
a pheneOnos a mis y buant yno. J[c yna y dywaOt 
ybzenhin bychan Ojth ereint. 1|i aOn parth am Hys 
inneu weithon y oiffowys ac y gymryt efmOythder. 
]^eida gennyt ti heb y gereint ni agerdem un dyd 
ettwa. ac odyna ymchcelut dzacheuyn. ^nllawen 
heb ybzenhin bychan kerda ditheu. JLc yn Jeueng- 
tit y dyd y kerdaffant. 1 hyfrytach a Hawenach y 
kerdaOd enit ygyt ac Oy y dyd hOnnO noc eiryoet. He 
Oynt a doethant y ffo:d uaOz. 9c Oynt ae gOelynt yn 
gOahann yn dOy. 8c ar hyt y neill o nadunt Oynt a 
welynt pedeftyx yn dyuot yneuherbyn. agouyn a 
ozuc gOiffart yi pedeftyx padu pandeuei. Jandeuaf 
heb ynteu o wneuthur negeffeu oz wlat. J)ywet heb 
y gereint pa ffozd ozeu ymi y cherdet ozdOyhynn. 
ozeu itt gerdet honno heb ef. t ey y honn ny 
deuy dzacheuyn byth. Iffot heb ef ymae y kae 
nyOl. 8c y mae yn hOnnO gOaryeu ITetrithaOc. ar 
geniuer dyn adoeth yno. ny dodyO vyth dzacheuyn. 

u 2 



292 (Berdnt anb Entfc. [807. 

3,Hys owein iarll yffyd yno. ac nyt at neb y lettya 
yny chef, namyn a del attaO ylys. "frof aduO heb y 
gereint yz fford iffot yd aOn ni. JLc y honno y doeth- 
ant yny deuant yzdzef. arlle hoffaf atheccaf gantunt 
yny dref ydalyaffant letty yndaO. $ c ual ybydynt 
ueHy. nachaf was Jeuanc yndyuot attunt ac yn 
kyuarch gOeH udunt. J)u6 arodo * da itt heb Oy. 8 
wyzda heb ef padarpar yO yzeinOch chOi yma. J)ala 
Hetty heb Oynteu. athzigyaG heno. 1|yt deuaOt gan 
y gGz bieu y dzef gadu neb y lettyaO yndi o dynyon 
mOyn. namyn adel attaO efehun yz Ilyf. ftchOitheu 
doOch yz Hys. aOn yn HaOen heb y gereint. 8 mynet 
aozugant gyt ar mackOy allaOen uuwyt Ozthunt yny 
Hys. clr iarTT adoeth yi neuad yn euherbyn. Sic a. 
erchis kyweiryaGy bcudeu. ac ymolchi aomgant a 
mynet y eifted. jlef ual yd eiftedaffant gereint oz 
neilltu yx iarH. ac enjt 01 tu arall. "I'n neffaf y enit y 
bzenhin bychan^ (Ddyna y iarHes yn neffaf y ereint. 
PaOb gOedy hynny ual y gwedei udunt. ac ar hyn- 
ny medylyaO aozuc gereint amygOare. athebygu 
na chaffei ef uynet yz gOare. a pheidaO abOytta o 
achaOs hynny. Jief aozuc y iarll edzych ar ereint a 
medylyaO. a thebygu panyO rac mynet yz gOare yd 
oed ynpeidyaO abOytta. 9c yndzOc gantaO gOneuthur 
y gOaryeu hynny eiryoet. kyn ny bei namyn rac colli 
g(jas kyftal a gereint. He ot archei ereint idaO peidaO 
argOare hOnnO. ef abeidei vyth ynllaOen ac ef. JLc 
yna yd^aOt y iarll Ozth ereint. JPa uedOl y6 dy teu 
di unben pzyt na bOyttehych. s petruffaO yd 6yt ti 
uynet yz gOare ti a geffy nat elych. ac nat el dyn vyth 



808.] (Bereint anb into. 293 

idaO oth enryded ditheu. J|)u6 adalo itti heb y ger- 
eint. ac ny mynnaf i namyn mynet y% gOare am 
kyfarOydaO idaO. s gojeu gennyt ti hynny ti ae 
key yn Ilawen. dozeu yfgOir heb ynteu. a bOytta a 
ozugant. a dogynder o waffanaeth. ac amylder o an- 
regyon. alluoffogrOyd owirodeu ageffynt. jl phan 
daruu bOytta. kyuodi aozugant. agalO aozuc gereint 
am y uarch aearueu. a gOifgaO ymdanaO ac am y 
uarch aozuc. adyuot aomgant yi holl niueroed. yny 
vydant ynymyl y kae. He nyt oed is ykae awelynt 
not dzemynt uchaf awelynt yn yz aOyi. 2ic ar bop 
paOl oc awelynt yny kae yd oed penn g6z. eithyi deu 
baOl. ac amyl iaOn oed ypolyon ynycae athiOydaO. 
JLc yna ydywaOt * ybzenhin bychan. ageiff neb 
vynet y gyt ar unben namyn ef ehun. !^a cheiff heb 
yiowein iarll. Jagyueir heb y gereint ydeir yma. 
!^a On i heb yzowein namyn y gyueir y mynnych ac 
y bo haOffaf gennyt dos. $c yn ehouyn dipetrus 
mynet a oiuc gereint racdaO yi nyOl. JL phan edewis 
y nyOl ef adoeth yberllan uaOz. a Ilannerch awelei 
yny berllan. Hphebyll obali pengoch awelei yny 
Ilannerch. adzOf ypebyll awelei ynagozet. ac auaHen 
aoed ygkyueir dzOs ypebylt. He ar yfcOz ozauallen 
ydoed com canu maOi. adifgynnv aozuc ynteu yna 
adyuot yz pebyH y my6n. ^c nyt oed yny pebyH 
namyn vn voiOyn yneifted ymyOn cadeir eureit. H 
chadeir araH gyuerbyn a hi ynwaac. jlefaoiuc 
gereint eifted yny gadeir waac. 3 unben heb y 
uozOyn. ny chynghozaf i ytti eifted yny gadeir honno. 
JPaham heb y gereint. f gOz bieu y gadeir honno ny 



294 (Berefnt anfc jntt>. [809. 



diodeuaOd eiryoet yarall eifted yny gadeir. 
taC.i i heb y gereint kyt boet diOc gantaO ef eifted 
yny gadeir. ^|c ar hynny wynt aglywynt tOzyf 
maOi ygkylch y pebyTI. ac ediych ao^uc gereint pa 
yftyx oed yi t6:yf. J[c ef awelei uarchaOc allan ar 
gatuarch ffroenuoHdzvt awyduaOz efgyinbzaff. a 
chOnfallt deu banner ym danaO. ac am y uarch. a 
dogynder oarueu ydan hynny. J)ywet unben heb 
ef 0:th ereint pOy aerchis itti eifted yna. My bun heb 
ynteu. am oed itt wneuthur kewilyd kymeint a 
hOnnO imi agOarthaet. achyuot ti o dyna y wneuthur 
iaOn ymi amdy agkymhendaOt dyhun. ftchyuodi 
aomc gereint. 8c yndiannot mynet yymOan a 
cnugant. atho:ri to obelydyz aozugant. a tho:ri yi 
eildo. a thorn y dayded do. adyinodeu caletchwerO 
kyflymdmt a rodei bob un o nadunt y gilyd. J[c 
ynydiwed IlidiaO aoiuc gereint. a gozdinaO y uarch 
ae gyzchu. agoffot arnaO yghedernit yda^an. yny 
hyllt acynyuyd penn ywaeO ynyarueu. ac yny dyzr 
y holl gegleu. ac yny uyd ynteu dzos bediein y uarch 
yi HaOz hyt gOaeO gereint. a hyt y vaeich yn wyfc y 
benn. ch * arglOyd heb ynteu dy naOd. athi a 
geffy avynnych. ^ymynnaf i heb ynteu namyn na 
bo yma vyth y gOare h6nn nar cae nyOl. nar hut nar 
Hetrith aryuu. l>i a geffy hynny ynllaOen arglOyd. 
Jar ditheu heb ef vynet y nyOl ymeith ozlle. dandi 
ycoin racco heb eff. acyzaOi ykenych ef aa ynyOl 
ymeith. ac yny canei ef uarchaOc am byayei i nyt aei 
y nyOl vyth .o dyma. athzift a goualus oed enit yny 
He yd oed rac goual am ereint. ac yna dyuot aouic 



809.] Gerdnt anfc Enffc. 295 

gereint achanu ycozn. Sc yz a6z yrodes unllef arnaO 
ydaeth ynyOl ymeith. He ydoeth yniuer ygyt. ac y 
tagnouedOyt paOp o nadunt aegilyd. Jir nos honno 
ygOahodes y iarll ereint ar brenhin bychan. ^ 
thiannoeth y boze y gOahanyffant^ ac yd aeth gereint 
parth ae gyuoeth ehun. acywledychu ohynnyaltan 
ynllOydyannuy. ef ae uildyaeth ae wychdza yn parhau 
gan glot ac etmic idaO. ac y enit ohynny allan...... 



588 J 297 



ZTriabs, 

flD^tbical anb IbtetoricaL 



tri npnpon agaOffant gampeu 

&ii dyn a gauas kedernit adaf. JJrcwlf gadarn. He 
ectoz gadarn. 8 fompfon gadarn. kyngadarnet oed- 
ynt ylTtri. acadafehun. l)zi dyn a gauas pzyt adaf. 
Sbfolon abdauyd. 8 lafon uab efon. apharis uab piiaf. 
kyndecket oedynt ylltri ac adaf ehun^ lxi dyn 
a gauas doethineb adaf. ado hen. a beda. a fib- 
li doeth. kyndoethet oedynt ell tri ac adaf ehun. 
l)eir gOzaged a gauas piyt eua yn tri thzaean. dia- 
dema gozdexch eneas yfcOydwyn. ac elen uannaOc 
y wreic y bu diftriwedigaeth tro diOy y phenn. apho- 
lixena uerch paiaf hen vzenhin tro*. ~ 



Ipann aet!) Itu v 

C^^oith aaeth ygan yzp luydaOc hyt yn Ilychlyn. 
11 argOzhOnnO a doeth ya * yman ynoes gadyal 
, y byzy y erchi dygyfuoz 01 ynys honn. ac ny 
doeth gantaG namyn ef amathuthauar y was. acyf 
ef a archei o dec prifgaer arhugaer arhugeint yffyd 



298 ZTrfafcS. [589. 

yn yz ynys honn. deukymmeint aelei ganthaO y 
bob unonadunt ydyuot ganthaO ohonunt ymeith. 
8c nydoei gantaO yz gaer gyntaL namyn ef aewas. 
clcybu arduftur gan wyz yi ynys honn hynny. ac 
y rodaffant idaC. 8 hOnnO uu lOyzaf Huoz aaeth oz 
ynys honn~ JLc ef aozefgynnaOd argOyz hynny y 
fiend y kerdaOd. ftc yf ef He y trigyaOd y gOyz hynny 
ynydOyynys ynymyl mozgroec. !^yt amgen. clas 
ac auena. Hr eil aaeth gan elen luydaOc. ftmaxen 
wledic hyt ynHychlyn. 8c ny doethant byth yz ynys 
honn. Hrtrydyd aaeth gan gaffwallaOn uab beli. a 
gOennOynwyn. a gwanar. veibon IliaO uab nGyfre*. 
3.C aryanrot verch veli eu mam. 8r gOyz hynny o 
erch aheled pannanhoedynt. 8c a aethant gyt a 
chaffwaHaOn euhewythyz arCyfcy keffaryeit oz ynys 
honn~ Jlef He ymae ygOyz hynny yggOafgOyn. 
jlef riuedi a aeth gan bob un onadunt. vnvilar 
hugeint*, ar rei hynny uu tri aryanllu ynys pzydein- 
^izywyz -g^yjr gOarth auu ynynys pzydein*, vn o 
nadunt. SuarOy uab Hud^ uab beli. ef adyuynnaOd 
Julius acefar agOyzruuein yz ynys honn yn gyntaf. 
Sc aberis talu teir mil obunnoed aryant bop blOy- 
dyn yn deyznget oz ynys honn y wyz ruuein. o gyf- 
ryffed achaffwallaOn yewythyz. ftreil yO gOztheyzn 
gOztheneu. arodef tir gyntaf yfaeffon yn yz ynys honn, 
ac aymdywediaOd yngyntaf acOynt. acaberisllad 
cuftennin uychan uab cuftennin uendigeit oe vzat a 
dehol y deu uroder. emrys wledic ac uthur penn- 
dzadon oz ynys honn. hyt yn HydaO. a chymryt y 
gozon ar urenhinyaeth oedOyll ynyeidaO ehun. 8c 



590.] riab$. 299 

yny diwed uthur ac emrys alofgaffant wrtheyz. yg 
kaftell gOerthzynyaOn arlann gOy unfHam y dial eu 
-bzaOt. tizydyd gOaethaf uu vedraOt panedewis 
arthur lyw*odzaeth ynys pzydein ganthaO panaeth 
ynteu dzOy voz yn erbyn lies amheraOdyz ruuein 
aanuonaffei gennadeu att arthur hyt ygkaer Ition 
y erchi teyznget idaO oz ynys honn. ac y wyz ruuein 
arymeffur y talpOyt ygatwaltaOn uab beli hyt yn 
.oef guftennin uendigeit. teit arthur^ $ef atteb a 
rodes arthur y gennadeu yz amheraOdyz. nat oed 
well ydylyei wyz ruuein deyznget y wyz ynys pzyd- 
ein. noc y dylyei wyz ynys pzydein udunt Oynteu^ 
Kanys bzan uab dyuynwal. achuftennin uab elen. 
auuaffynt amherodion yn ruuein. adeu Oz ozynys 
honn oedynt. JLc yna y HuydaOd arthur goidethol- 
wyz y gyuoeth djOy uoz yn erbyn yx amheraOdyz. 
9c ykyuaruuant ytu hOnt yuynyd mynneu. ac an- 
eirif o nadunt o bop parth a las y dyd hOnnO. J[c yn 
y diwed y kyuaruu arthur ar amheraOdyz. ac arthur 
ae IladaOd. flc yno y Has gozeugOyz arthur^ 9 phan 
gigleu vedzaOt gOahanu niuer arthur. ydymchoel- 
awd ynteu yn erbyn arth ur . 3,c y duunaOd faeffon a 
ffichteit. ac yfcottyeit. ac ef y gadO yz ynys honn 
rac arthur. 8 phan gigleu arthur hynny yd ymchoel- 
aOd dzacheuyn. ac adihengis gantaO oe niuer. ^c 
y dzeis y ar vedzaOt y kauas dyuot y dir yz ynys 
honn. Jic yna y bu weith camlan y rOng arthur 
amedzaOu ac y HadaOd arthur uedzaOt. Bcybzath- 
,0yt arthur yn angheuaOl. He o hynny y bu uarO. Sc 
y myOn plas yn ynys auallach y cladOyU 




300 ZTriabs. [501* 

tecfueii p trioeti pO preifrpnm, 

i gozuchel garcharaOz ynyspzydein. Ityz Tled- 
yeith. flmabon uab modzon. flgeir uab geir- 
yoed. ac un oed ozuchelaOz noz tri. efauu deirnos 
ygkarchar hut a dan lech echymeint. fef oed hOnnO 
arthur. ftcungOas aegellyngaOd oztricharcharhynny. 
nyt amgen gozeu uab cuftennin ygeuynderd. l)zi 
gOyn deyzn ynys p^dein. owein uab uryen. a run 
* uab maelgOn. HruaOn pebyz uab dozarth wledic. 
Wzi oueruard ynys piydein. arthur. 8raa6t eilmoz- 
gant. achatwallaOn uab katuan. lzi matkud ynys 

O J J 

pzydein^ penn bendigeituran uab Hyz aguduwyt yn 
ygCynuryn ynllundein. ae wyneb ar ffreinc. ahyt 
trauu ynyzanfaCd ydodet yno. nydoei cnmesfaef- 
fon byth yx ynys honn. ^i eil amatkud. % dteigeu 
yn ninas emreis agudyaOd Hud uab beli. 8r trydyd 
efgyzn gOertheuyz uendigeit. ympzif pyzth yzynys 
honn. a hyt tra vydynt yn yx yny kud hOnnO. ny doei 
cnmes o faeffon byth yz ynys honn. 8 Ilyna y tri 
anuatkud pan datkudywyt. a gCztheyzn gOztheneu 
adatkudyawd efgyzn gOertheuyz uendigeit yzferch 
gOzeic^ ^ef oed honno ronnOen baganes. ac ef a 
datkudyaOd y dzeigeu. J[c arthur a datkudyaOd 
penn bendigeituran oz gOynn vzynn. Kan nyt oed 
dec gantaO kadO yz ynys honn o gedernit neb. nam- 
yn oz eidaO ehun. lzi marchlCyth ynys p^dein^ du 
y mozoed march elidyz mOynuaOz. a due feithnynn 
ahanner arnaO. obenn Ilech elidir ynygogled. hyt 
ympenn Ilech elidyz ym mon. $ef feithnyn oedynt. 
elidyz mOynuaOz. ac eurgein uerch vaelgOn y wreic. 



592.] zrrfa&0. 301 

agOynn da gyued. 8g6yn da reimat. a mynach naO- 
mon ygkyghozOz. & phetryleO vyneftyz y wallouyat*. 
8c aran uagyl ywas. 8c albeinwyn y goc. ftnoeues 
aedOylaO ar bedzein y uarch. ahOnnO uu hanner y 
dyn~ areil marchlOyth aduc cozuann march meib- 
on differ gofgozduaOz. aducgOzgi aphered ur arnaO. 
8c nyf gozdiwedaOd neb namyn diuogat uab kynan 
garwynn y ar y kethin kyflym ac aruidiaOt. ac aglot 
agauas yz hynny hyt hediw. adunaOt wr uab pabo. 
achynuelyn dzOfgyl y edzych ar vygedozdh IIu gOen- 
doleu yn arderyd~ Y trydyd marchlOyth aduc erch 
march * meibon grythmOl wledic. aduc arnaO ach- 
leu. ac archanat. yn erbyn riO uaelaOz ygkeredigyaOn 
y dial eutat. l>eir Hynghes gynniweir ynys pzydein^ 
Ilynghes lary uab yryf. a Hynghes dignif uab alan. 
ftHynghes foloz uab urnach^ lieir gOith baluaOt 
ynys p^dein. vn o nadunt a trewis matholOch wydel 
ar vzanwen uerch lyz. Hr eil a dzewis gOenhOyfach 
arwenhOyuar. acoachaOs hynny y buweith kat 
gamlan wedy hynny. Ar dzyded a dzewis golydan 
uard ar gadwaladyz vendigeit. l>eir dzut heirua 
ynys p^dein. vn o nadunt pandoeth medzaOt y lys 
arthur ygkelli wic ygkernyO. nyt edewis nabOyt 
nadiaOt ynyllys nyf treulei. athynnu gOenhyuar 
heuyt oechadeir urenhinyaeth. 9c yna y trewis pal- 
uaOt arnei. *fzeil dzut heirua pandoeth arthur y 
lys medzaOt. nyt edewis yny Itys nac yny cantref 
na bOyt na diaOt*. 





302 Grtafc0. [593. 

Jftr neges agahat o bowys. vn onadunt yO 
kyzchu myngan o veigen. hyt ynTIan filin. er- 
byn anterth dzannoeth^ y gymryt kynnedueu y gan 
gadwaHaOn vendigeit. wedy Had ieuaf agryffri. "fz 
eil yO kyzchu griffri hyt ymbzynn griffri erbyn y boze 
dzannoeth. wzth ymchoelut ar etwin~ *f dzyded uu 
kyzchu howel uab ^euaf hyt yg keredigyaOn. owein 
gOyned y ymlad a |euaf ac a Jago ynyz aerua 
honno. 

Czioed pO p rei fcpnnw 

Sir pzif riein arthur. dOennhOyuar uerch gOzyt 
gOent. agOenhOyuar uerch uab greidyaOl. B 
gOenhOyuar uerch ocuran gaOz. 8e deir karedicwreic 
oed yzei hynn. |ndec uerch arOy hir. ftgarwen 
uerch henin hen. 8gOyl verch * endaOt. Weir gOz- 

O J O 

uozOyn ynys pzydein^ vn onadunt Ilewei uerch feit- 
wed. aroze verch ufber. amederei badelluaOz. Weir 
gofgerd advwyn ynys p^dein. gofgozd mynydaOc 
ygkatraeth. a gofgozd dzeon leO ynrotwyd arderys. 
Hr dzyded gofgozd velyn oleyn erythlyn ynros. Weir 
pzif hut ynys bzydein. hut mat uab mathonOy. a 
dyfgaOd y wydyon uab don. a hut uthur penndzag- 
on. a dyfgaOd y uenO uab teirgOaed. 8r dzyded hut 
rudlOm gozr a dyfgaOd a dyfgaOd ygoll uab coIIureOy 
ynei. Wri chynnweiffyeit ynys bzydein. gOydar uab 
run uab beli. ac owein uab maxen wledic. achaOzdaf 
uab kradaOc. Wri deifnyaOc ynys p^dein. riwaHaOn 
wallt banhadlen. agOaH uab gOyar. a Hacheu uab 
arthur. Wzi anuat gyghoz ynys p ry dein. rodi y ul 
keffar agOyz ruuein He y karneu blaen y eumeirch 



(504.] riat>0. 303 

arytir ympOyth meinlas~ Ereil gadel hois aheyn- 
gyft a ronnOen yz ynys honn. ar trydyd rannu o 
arth ur y wyz deirgOeith amediaOt yg kamlan~ Ihi 
thaleithaOc ynys p^dein. gOeir uab gOyftyl. achei 
uab kynyz. Sdiyftan uab tallOch. ^>ii rud uoaOc 
ynys bzydein^ ^un uab beli. 8 Hew HaOgyffes. a 
mojgan mOynuaOz. flc un oed ruduogach noz tri. 
arthur oed y enO. blOydyn ny doei na gOellt -aagOeHt- 
na Hyffeu y ffozd y kerdei yz un oz tri. 8 feith mlyn- 
ed ny doey y ffoid y kerdei arthur. Ihi Hynghef- 
fwr ynys pzydein. gereint uab erbin~ a march uab 
meirchyon. agOennOynnwyn uab na6. tiii unbenn 
Hys arthur. gronO uab echel. a ffleudOt fflam uab go- 
do, achaedyzieith uab feidi. lxi tharO unben ynys 
bzydein. adaon uab talyeffm. a chynhafal uab argat. 
He elinOy uab kadegyi. Wzi unben deiuyz a bzyneic 
9thzt beird oedynt. athzi meib diffynyndaOt a 
wnaethant yteir mat gyflauan. J)iffeideII * uab dif- 
fyuyndaOt. H wnaethant y teir mat gyflauan. diffeideH 
uab diffyuyndaOt aladaOd gOzgi garOlOyt. 9r gOz hOnnO 
aladei gelein beunyd ox kymry. 51 d6y bop fadOz rac 
Had un yful. jlgafynell uab diffynyndaOt. aladaOd 
edelfflet ffleiffaOc urenhin IToegy*. Call uab dtf- 
fyuyndaOt aladaOd deu ederyn gOendoleu yrei oed- 
ynt yn kadO y eur ae aryant. a deudyn a yffynt 
beunyd yneukinyaO. 8rgymmeint araH yneukOynos. 
tiizi gOythOz ynys biydein awnaethant y teir anuat 
gyflauan ~ Hofuan Haw diffro aladaOd uryen uab 
kynuarch. Ilongat grOmuargot eidin aladaOd auon 
uab talyeffjn. Sheiden uab euengat. aladaOd aueir- 



304 Grfafcs. [595. 

in gOaGtryd verch teyznbeird. "jffgOzarodei ganmyG 
bob fadOzn ygherOyn enneint yntalhaearn. ae treOjs 
abwyell gynnut ynyphenn. 9 honno oed ydzyded 
vOyellaOt. 2ir eil kyn|nuntei o aberffraO. adzeOis go- 
lydan a bOyaH yny benn. Sir tryded uab beli a dzewis 
y 6z ehun abOyall yny benn~ !zi aeruedaOc ynys 
bzydein~ Selyf uab kynan garwyn. ac auaon uab 
talyeffin~ agOallaOc uab IlennaOc. Jlef achaOs y 
gelwit Oy yn eruedogyon. Ozth dial eu kam oc eu bed. 
1m poft kat ynys p^dein. dunaOt uab pabo. a 
chynuelyn dzOfgyl. 3,c uryen uab kynuarch. ^zi 
hael ynys bzydein. a ryderch hael uab tutwal tut- 
klyt^ anud hael uab fennllt. a mozdaf hael uab 
ferwan. l>zi gleO ynys p^dein. grudnei. ahenbzien. 
ac aedenaOc. ny doynt o gat namyn ar eugelozeu. He 
yfef oedynt yzei hynny. tri meib gleiffiar gogled. 
o haernwed uradaOc eu mam. l>zi trahaOc ynys 
bzydein. gOibei dzahaOc^ afaOyl bennuchel. ftrnuaOn 
penyz dzahaOc. Wzi ITedyf unben ynys pzydein^ 
HanaOydan uab Ilyz. allywarch hen. 9g6gongOzon 
uab peredur uab elifferv JLc yfef achaOs y gelwit 
Oynt yn Hedyf * unbenn. Ozth na cheiffynt gyuoeth. 
ac na aHei neb y ludyas udunt. Wzi galouyd ynys 
bzydein. greidaOl galouyd. ftdzyftan uab taTIOch. 
H gOgon gOzon. Wzi efgemyd aeren ynys pzydein. 
mozuran eil tegit. agOgon gledyfrud. a gilbert kat 
gyffro. tlzi phozthaOz gOeith perllan uangoz. gOgon 
gledyfrud. amadaOc uab run. 9 gOiwaOn uab kyn- 
dyzwynn. ftthzi ereill o bleit Iloegyz. ]|awyftyl 
dzahaOc. agOaet|cym herwuden agOiner. I>zi eur 



506.] ftdabs. 305 

gelein ynys bzydein. madaOc uab bzOyn. acheugan 
peillyaOc. ftruaOn peuyz ab gOydno. Uzi hualhogeon 
jdeulu ynys biydein. teulu kadvvallaOn HaOir. ado- 
daffant hualeu eumeirch ardzaet pob un onadunt 
yn ymlad aferygei wydel ygkerric gOydyl ymmon. 
8r eil teulu riwallaOn uab uryen yn ymlad a faeffon. 
atheulu belen oleyn yn ymlad yn ymlad acetwin 
ymrynn etwin yn ros. !>zi diweir deulu ynys pzyd- 
ein. teulu katwallaOn. yny buant hualogyon. a theulu 
gafran uab aedan. pan uu y diuakoll. 8 theulu gOen- 
doleu ab keidyaO yn arderyd. adalyaffant yz ymlad 
pythewnos amis gOedy Had euharglOyd. jief oed 
eiryf pob un oz teulu oed un kan wr arhugeint. Wzi 
anniweir deulu ynys bzydein. teulu gronO peuyz o 
bennllyn aomedaffant euharglOyd o erbyn ygOen- 
nOynwaeO y gan leO IlaO gyffes. a theulu gOzgi a 
pheredur. aadaOfant euharglOyd ygkaer greu a 
chynoeth ac ymlad udunt daanoeth. ac eda glin gaOz. 
9c yna y Has ell deu. Br trydyd teulu ar Ian ffergan. 
aymadaOffant ac eu harglOyd ynlledmt y ar y ffozd 
yn mynet gamlan, riuedi pobun 01 teuluoed un 
cann Oz arhugeint. Wri hualo eur ynys bzydein. 
riwallaOn wallt banhadlen. a run amaelgOn achad- 
waladyz uendigeit. 8c y fef achaOs y gelwit y gOyz 
hynny yn hualogyon. Ozth na cheffit meirch aberth- 
ynei udunt. rac * eu meint. namyn dodi hualeu eur 
am eu hegOytled ar bedzein eu ' eu meirch dzaekefyn- 
eu. adOy badell eur. a dan eu glinyeu. 8c Ozth hynny 
ygelwir padeHec yglin. ^>zi charO ellyll ynys pzy- 
dein. ellyll gOidawl. 9c ellyTT Ilyz marinL ac e!I)II 

x 



so6 Griafcs. [596. 

gyzthniOl wledic. tlzi gOyd ellyTI ynys pzydein. 
ellyll manaOc. ac eltyll ednyuedaOc dzythyll. ac elTyll 
melen. !>zi trOydedaOc Hyfarthur. athzi anuodaOc. 
ITywarch hen. aHemennic a heled. l>zi diweir ynys 
p^dein. ardun wreic gatcoz uab gozoluyn. ac eneilian 
wreic wydyz dzOm. ac emerchzet wreic uabon uab 
dewengen. lzi gOaeO rud ynys pzydein. degynelO 
vard owein. ac arouan uard felen uab kynan. ac 
auanuedic uard katwallaOn uab katuan. tlri goz- 
uchel garcharaOz ynys pzydein. Ityz Iledyeith auu 
gan eurofwyd yg karchar. ar eil mabon uab modzon. 
ar trydyd gOeir uab gOeiryoed~ He vn oed gozuch- 
elach noztri auu deir nos ygkarchar ygkaer oeth 
ac anoeth., Sic auu teir nos ygkarchar gan wenn 
benn dzagon. ac auu deir nos ygkarchar hut ydan 
lech echymeint. He yfef oed y gozuchel garcharaOz 
hOnnO. arthur. Sir un gOas ae goTIygaOd oz tri charch- 
ar hynny. Sic yfef oed ygOas hOnnO. gozeu uab cuf- 
tennin ygefynderO~ ~ ~ 

Czioen pmeircij pO preifjpniu 

|i rodedic uarch ynys bzydein. Meinlas march 
kaffwallaOn uab beli. 8 melyngan gamre march 
HeO IlaO gyffes. ft Iluagoz march karawc ureichuras. 
1m phzifuarch ynys bzydein. du hir tynedic march 
kynan garwyn. ac HwydaOc ureich hir. march ky- 
hozet eilkynan. Hrud bzoen tuth bleid march gilbert 
uab kat gyffro. Wzi anreithuarch ynys pzydein. kar- 
naflaOc march owein uab uryen. athauaOt hir. march 
kadwallaOn uab katuan. abucheflom march [597] 
gOgaOn gledyf rud. Wzi thorn edyftyz ynys bzydein. 




597J Grfafca. 307 

gOineu gOdOc hir. march kei. agrei march edOin. a 
Iluyd march alfer uab maelgOn. l>zi gozderch uarch 

+ * * 

ynysbzydein. fferlas march dalldaffeil kunin. agwelO- 
gan gohoewgein march keredic uab gOaHaOc. clgOz 
bzith march raaOt- H)zi penn uarch ynys bzydein a 
dugant y tri marchlOyth y mae eu henweudzacheu- 
yn~ !zi gOzueichyat ynys bzydein. Pzyderi uab 
pOyH pennannwn^ Ozth uoch penndaran dyuet y 
datmaeth. 8c yf ef moch oedynt y feithlydyn a due 
pOyll penn annOnn. 9c ae rodes y pendaran dyuet y 
datmaeth. He yf ef y lie y katwei yglynn cuch yn em- 
lyn. 8c yfef achaOs y gelwit hOnnO ynOzueichat. kany 
allei neb nathOyll na thieis arnaO. 9r eil dayftan 
uab tallOch Ozth voch march uab meirchyon. tra 
aeth y meichyat yn gennat ar effyllt. arth nr . a march, 
achei. abedwyz. auuant eH petwar. He ny chaOffant 
kymmeint ac un banO. nac o dzeis. nac o dOyll. nac 
o ledzat y gantaO. JLr trydyd coll uab kallureuOy. 
Ozth uoch daHwyz dallbenn ygglynn (da)ITwyz yg 
kernyO. He un oz moch oed dozraOc- hennwen oed 
y henO. Hdarogan oed yz hanuydei waeth ynys pzyd- 
ein oz tozIIOyth. 9c yna y kynnuTTaOd arthur IIu ynys 
bzydein. ac yd aeth y geiffaO y diua. 8c yna yd aeth 
hychen yggozdodO. He ympennrynn haOftin ygker- 
ni6 yd aeth yny moz. 3r gOzdueichyat ynyhol. He 
ymaefgOenith ygOent y dotwes arwennithen a 
gOennynen. He yz hynny hyt hediO y mae gozeu Tie 
gOenith a gOenyn maes gOenith ygOent. 2Lc yn Hou- 
yon ym pennuro y dotwes ar heiden a gOenhith- 
en. am hynny ydiaerhebir oheid TTouyon. acynriO 

X 2 



3o8 rfa&0. [598. 

gyfuerthOch yn aruo y dodwes ar geneu cath. 8 
chyO eryz. He y roet y bleid y uergaed. JLc y roet yz 
eryz y vzeat tywyffaOc oz gogled. 8c Oynt a hanuu- 
ant waeth onadunt. Hcynllanueir yn * aruon a 
dan y maen du y dotwes ar geneu cath. Be y ar y 
maen y byzyaOd y gOzueichyat yny moz. ameibon 
paluc ym mon ae magaffant yz drOc udunt. a honno 
uu gath baluc. ac auu un o deir pzif ozmes~ mon 
a uagOyt yndi. 8r eil oed daronOy. 8r dzyded etwin 
urenhin Hoegy:. Wri annOyl Hys arthur. a thii chat- 
uarchaOc. 9c ny mynnaffant pennteulu arnadunt 
eiryoet. He y cant arthur eglyn. Jlef y6^ vyn tri 
chatuarchaOc mened. allud HurugaOc. acholovyn 
kymry kymry karadaOc. Wai eurgryd ynys bzydein. 
CaffwallaOc uab beli. panaeth ygeiffaO flur hyt yn 
ruuein. HmanaOydan uab Hud pan uu hut ardyuet. 
9 Hew IlaOgyffes pan uu ef agOydyon ynkeiffaO enO 
ac arueu ygan aranrot yuam. Wzi bzenhin auuant 
oueibon eillon. dOxyat uab gOzyan yny gogled. a 
chadauel uab kynuedO yggOyned. ahyueid uab 
bleidic yndeheubarth. Wii budyz hafren. katwall- 
aOn pann aeth y weith digoll. a IIu kymry gantaO. He 
etwin oz parth arall. a IIu Hoegyz gantaO. ^c yna 
y budzaOd hafren oe blaen hyt y haber. 3,r eil ky- 
uarOs golydan yganeinyaOn uab bed bzenhinker- 
ny6. Hrdzyded. calam uerch I don uab ner ygan 



600J Eriabs. 309 



pnps pzpDein aerac pnpffed 

Kyntaf en6 auu ar yz ynys honn. kyn noe 
chael nae chyuanhedu. claf myidin. BgOedy 
y chael ae chyuanhedu y vel ynys. 8 gOedy y goz- 
efgynn o baydein uab aed maOz y dodet arnei ynys 
pzydein. t!>eir pjif rac ynys yffyd idi. 1 feith rac 
ynys arhugeint. yffyd y danei. jlef ynt y teir rac 
ynys. ||on. 8 ManaO. 3.c ynys weir^ flthii prif 
aber a seith ugeint y danei. JL phedOar piif pozth 
ardec adeugeint. 8 their piifgaer ardec arhug- 
eint.. ^ytamgen. kaer alclut. Kaer lyz. Raer haOyd. 
Kaer efraOc. kaer gent, kaer wyzanghon. kaer lun- 
dein. kaer lirion. kaer golin. kaerloyO. kaer giei. 
kaer firi. kaer wynt. kaer went, kaer grant, kaer 
daOii. kaer lOytkoet. kaer vyidin. kaer ynaruon. 
kaer gozgyin. kaer Ileon. kaer gozcon. kaer cufrad. 
kaer urnas. kaer felemion. kaer mygeid. kaer lyf- 
fydit. kaer beris. kaer Ilion. kaer weir, kaer grad- 
aOc. kaer widaOl 



iftotes 



letters wbicb are eitber fcoubtful, peculiar, 
or corrected in tbe /IDS. 



cor. = corrected. 

fac. = facsimile. 

or. w. = originally written. 

Italics denote the letters to which reference is made. 

PAGE. LINE. 

2, 23. atny. Begun as r\ cor. into c\ there is a 

kind of dot over the first limb of n. 

3, 1 9. anrho. W. t ; cor. above line into c. 

4, 15. debygjj/ei. Or. w. o ? ; cor. intojy by a late 

hand. 

5, 10. haO/Oz. Or. letter scratched out; cor. (par- 

tially by a late hand) into /. 
9, ii. ydaeth. MS. reads ydaeth. 
15, 1 6. geimat. See fac. and cf. penardim, &c. 
18, 2. dywet. MS. reads dyet. 
24, 3. 60, ?z>o. Cf. ^ydynt, col. 727, 1. 44. 
24, 16. arglGyaf. Or. w. s; cor. into & in red ink. 
24, 1 8. z'daO. Read jdaO. 

26, 9. penardim. See fac. and cf. geimat, &c. 
31, 7. bych#t. ene retraced by a late hand, but 

one can still see the word was or. w. 

bych#net. 

31, 27. diha)/^ant. Letters -ngyff- are very faint. 
33, 1 3. a.c. The c is irregular in form. 
33, 1 7. g^/fcu. y looks very like 6. 
35, 12. kym/eiffat. Cor. 6. 
35, 19. chyxchw. u is a late insertion. 



motes. 311 

PAGE. LINE. 

35, 26. wel(eO)ch. Read weleOch. 

35, 30. nyt oes neb yma a wypo. Faint in MS. 

36, i. bianwen go-. Faint in MS. 

36, 19. Theftyz. f is in pale ink; / has 'run' 
or 'spread/ the or. letter having been 
scratched out; y and z are slightly retraced. 

36, 30. matholGdi. Or. w. z ? ; cor. into c. 

39, i. uanaOydan. Or. w. /; cor. into^. 

39, 14. urod^r. Or. w. y; cor. into something re- 

sembling ^ which has a punctum delens 
under it and an written over it. 

40, 7. dliuieri. See fac. 

41, 4. ManaOydan. Or. w. 6\ cor. intojx. 

41, 15. niuyget. an- has been inserted above line 

in a late hand. 
41,15. Pendarar. Apparently the scribe attempted 

to cor. r into n. Read Pendara. 
45, 4. g^dymdeithas. Cor. letter. 

45, 5. os. Cor. letter. 

46, 2. dyu0t. Manifestly an error. Read Dyud;. 
46, 27. mae. Faint in MS. 

46-48. The lacunae on these pages are due to a 
corner of the MS. having been torn away. 
The readings are supplied from the WHITE 
BOOK, i.e. Hengwrt MS. 4. 

49, 21. o*. Probably by a late hand. 

50, 2. kerddaffant. Read kerdjdaffant. 
50. 14. ymma. Read ym|ma. 

52, i. heb. The scribe wrote or. ^* . Being un- 

able to make his second letter legible, 
he drew the pen through both letters and 
wrote Iieb over them. 

53, 22. bet^. The h is in late hand. 



312 

PAGE. LINE. 

54, 7. allei un. MS. reads aHei d un. See fac. 

54, 9. vane/. Read varies. 

55, 2. gante^. The ^ are by a later hand. 

57, 1 6. gOnnaeth. Read gOn|naeth. 

58, 12. ac. Cor. letters, which are also retraced. 
60, 24. enO . . Two letters have been scratched 

out here. Apparently the word was or. wr. 



60, 27. traOfgOyd. A late hand has inserted a letter 

resembling 11 above -g(k On p. 61, 1. 26, 
the letter / is similarly inserted* 

61, i. tei&i. MS. reads teii. 

61, 3. uu6yz;t. Or. w. 6 ; cor. into v. 
61, 3. Oithzmt. MS. reads Otthwnt. 

63, 8. ynychol. MS. reads ynychol. 

64, 21. tfidaO. Or. w. r\ cor. into e. 

66, 5- gi/^aethOy. Or. w. gi^aethOy, then the first 
limb of u was cor. into /, thus making a 
word gi/zaeth6y. 

66. The words within brackets on this page 
are supplied from the WHITE BOOK. The 
vellum of the RED BOOK seems to have 
been originally scaly where these words 
occur, and the surface has peeled off. 

66, 21. hon aOch. The gap is occasioned by a hole 
in the vellum. Read honaOch. 

68, 6. camma. Read cam|ma. 

68, 10. be/han. See fac. and cf. wy/, 1. 4. 

69, 6. Hy/ Or. w. z ; cor. into/. 

69, 15. Oia. Read Oia. 

70, 12. wnaant. Read wnajant. 

71, 6. Tle^. The 6 was begun as , then cor. into 6. 

Lieu is the old form, not LleO. 



313 

PAGE. LINE. 

72, 18. JLc. Seefac. 

72, 22. a [da]lo. MS. reads a|lo. 

73, 6. ua MS. reads va/. 

76, 25. enneint. See fac. and cf. geimat, &c. 

78, 6. modi. Or. w. r ? ; cor. into c. 

80, 3. awyan. Or. w. u ? ; cancelled by puncta 

delentia, and cor. into n above line. 
80, 25. feu?/"* . A letter has been scratched out 

after final f, which is a cor. letter. 
80, 26. b^iyaOd. Or. w. o or 6 ; cor. intojx. 

82, 4. dywaO/. Or. w. a ; cor. into tt. 

83, 23. amdyfrOys. A letter has been scratched 

out after d. 

83, 27. aR /raOr. The R and t are faint and doubtful. 

84, 28. edrych. Begun apparently as y ; cor. into r. 

85, 10. yg^waethach. See fac. 

86, 22. aon. MS. reads awon. 

89, 1 2. vzez>i. Or. w. n ? cor. into v. The true 
reading is vzewi. 

93, 4. prydein. Or. w. o ? ; cor. into j/. 

94, 7. arz/aOc. Cor. letter. 
96, 27. yftyr. Cor. letter? 

96, 29. keffych. Or. ,w. ^ ; cor. into y> 

96, 29. p^nt. Or. w. ; cor. into <? (in late ink ?). 

97, ii. kylc^. Seefac. 

100, i. wledi^ 1 . Imperfect letter. 

101, 30. imi. Read imi. 
102,23. g0ch. Cor. letter? 

103, 19. arugeint. Or. w. ^with an e inserted above 
(immediately after) it, thus reading aafeug- 
eint. The d e were next cancelled in red 
ink and replaced by r. 

103, 30. dr6/T Or. w. 2 ; cor. into/ 



PAGE. LINE. 

105, 12. gat^iidbgyon. See fac. ? gatfoidogyon. 

106, 4. aryant. Or. w. 6 ? cor. into^. 
106, 10. nottych. Or. w. o\ cor. into^. 

106, 19. poch. See fac. 

107, 12. fulyen. Cor. y. 

107, 1 8. chodi. See fac. ?cho/h. 

107, 27. Enwit. In the next line the word is Ermit. 

Both readings are unmistakable. 

108, 7. wa^O. Or. w. r ; cor. into e. 

110, 1 6. fflendo*. See fac. 

111, 15. ueifcaOn. See fac. Cf. the mpdern word 

gwisgon : if there is a word ueif/aOn it 
can be so read. 
30. HOyidyaftc. Cor. letter. 
30. diOcdy^Or. The d is cor. (in later ink ?). 

For c the MS. reads /. 

6. eiryo|et. This word was omitted originally 
but afterwards filled in by the scribe, partly 
on the right margin and partly on the left. 
117, 23. ga^an. Or. w. r\ cor. into e. 

117, 23. ffynhonws. Cor. letter. 

118, 12. hj/tauell. The /is not regular. ? cor. 2. 
120, 22. gO^nith. Cor. letter. 

120, 26. ^aOd. Cor. letter. 

121, 1 6. pe^haOt. See fac. 

128, 20. eid^el. Or. w. y ; cor. in later ink into o. 

129, 12. #0ed. Cor. letters. 

129, 13. 0*dOn. Cor. letters. 

130, 26. affOj/ Or. w. z ; cor. into/ 

130, 28. gOzy/T Or. w. z ; cor. into/ 

131, 9. ym ach. Or. letters scratched out and ach 

substituted. (? Inked over later.) 
131, 1 8. do/tet. Or. W. t\ cor. into/. Read/ 



motes. 315 

PAGE. LINE. 

131, 22. catwent. MS. gives v but the punctum 

appears to be accidental. 
133, 6. di/7s. Or. letters scratched out, and Hu 

substituted. Read di//#s. 

133, 6 and 9. uarrwaOc. The u in both instances has 

been cor. by a later hand. The vellum 
bears marks of having been scratched both 
over and under the u, and there can be 
no doubt that uar^aOc was or. w. in both 
instances. 

134, 23. gOed^. Or. w. y\ cor. into 6. 

134, 25. m/7/. Several letters have been scratched 
out here. The e was or. o, and the length 
of the or. word is that of modzon. 

137, 1 6. adawed. Sic in MS. ? adawed. 

137, 27. dz6c. Retraced (?by a later hand). 

140, 8. yftrat. Cor. letter. 

141, 10. uynyd* . Apparently there was a letter 

after d. 

142, 5 and 7. ae gyzru. ? later hand, wedy eu Had, 

w. in margin. 

145, 24. gof 3 a. MS. reads gof r a. 

146, 3. agheedyl. ? aghez^edyl. See fac. 

147, 26. hac^raf. See fac. 

149, 15. vyjdm. See fac. 

150, 1 3. kygh<?*wy*. Or. w. z ? cor. into o. 
150, 23. #adon. MS. reads wadon. 

150, 25. cher^ych. Cor. letter. 

152, 21. wych .... There is a blank space nearly 
equal to the length of this word left after it, 
which shows the word was not completed. 

158, u. lartGn. See fac. The reading lactOn is un- 
mistakeable in 1, 1 7. 



PAGE. LINE. 

159, 26. ediel. See fac. 

159, 27. Dyistan. Or. w. .z ; cor. into y. 

163, 6. adechieu. MS. reads ad echieu. 

163, 13. ryvic. Cor. letter. 

163, 14. gam//0ji. Cor. letter. 

163, 28. yneutraet. Sic. in MS. Read kaeu. 

164, i. adaed. A hybrid form, which is neither 

nor u. 

164, 29. b/iant. Or. w. z ; cor. into /. 

170, 4. na. ?na/. See fac. 

170, 4. adoiaOd. Cor. . 

170, 13. gwenhOyfar. Begun as ; cor. into w. 

173, 9. #/. Cor. letters. 

173, 10. oedwt (first word). Or. w. y\ cor. into u. 

173, 21. e/Oyf. Or. w. / (or d}; cor. into /. 

173, 27. oaruc. Or. w. z\ cor. into ^. Read aozuc. 

174, 29. owein. Begun as z ; cor. into w. 

179, 24. dywot. MS. reads dyot 

179,3O. hyf/yz. Phyfcyi. The top part of the fourth 

letter is illegible : it is rather tall for a c or 

a /, and looks ' very like' an^ or an /. Any 

one with *very good sight' can here read 

, anything his imagination may suggest. We 

are not at all certain of the third letter 

either, but hy . . yz are unmistakable. 

, See facsimile. 

180, 2. eitkyz g6a-. These letters are retraced in 

late ink, but the or. writing is still legible. 

180, 20. a6y*. Or. w. z\ cor. into.>:. r v 
180,24. gO^lynt. ?0. Irregularly formed letter. 

181, 15. marchaOc. See fac. 

181, 21. trydyd. Or. w. v. ; cor. into^y. 

190, 20. di^re^hu. S,ee fac. The^ was or. w. k. 



ifiotes. 317 

PAGE. LINE. 

193, i. E^raOc. It may be worth while to point 
out that the letters ^"here stand for F. 

193, i. bi0ed. Or. w. e ; cor. into o. 

193, 10. phryderw. The has been partially scratched 
out recently. 

193, 12. diffVeithOch. See fac. 

194, 30. elli/. Or. w. r\ cor. (? by later hand) into/. 

195, 8. yfkyznk. See fac. 

195, 14. ^ychGynnu. Or, w. cl or ch ; cor. into^. 

195, 26. ozu. Possibly the c should be read ', i.e. 

a stop. 

196, jo. meluofh. See fac. 

198, 19. ma?rha6c. See fac. Cf. the two letters 

italicised. 

199, 18. diofcles. It is useless to torture this spelling 

into diofafes. See fac. 

200, 5. herwr. By a later hand. 

200, 27. pyfcotta. See fac. Cf. hyfcyz, &c. 

206, 1 8. h^b. Or. w. / ; cor. into e. 

206, 27. d^Of. Or. w. y; cor. into 6. 

208, i|6. by^xeneit. See fac. 

209, 6. MS. reads: aceullynn "ac eu harueu" ac 

eu meirch. . 

209, 24. dyot. MS. reads dywot. 

210, 30. a<:. Cor. letter. 

211, 5. than. See fac. 

212, 21. vOyha/"* . This was or. w. vGyha&*. 

212, 27. ybires. Or. w. z\ cor. intoy^ 

213, 3. z/liant Cor. letter. Or. w. b ? 
213, 13. dy. Cor. letter. 

213, 28. yr *ira. Or. w. yrira. The r was then cor. 
into something like e, but the meaning 
requires re* 



IfiOtCS. 

PAGE. LINE. 

215, 28. r^ym. Or. w. o ; cor. into something like 6. 
220, 15. kyuar/ot. Or. w. ? ; cor. into/". 

220, 29. chO/I Or. w. z ; cor. into/T 

221, 4. mozynjyon. Cor. letter. See fac. 

221, 20. aryfhau. Cor. letter, like that of line 4. 

222, 9. gGifcaO. See fac. Cf. ueifcaOn. 

225, 6. ch60d. PcUOad. Cf. kynllyuneu,col.683,l. 5. 

226, 18. w^lei. Or. w. r\ cor. into something like e. 
226, 25. codi. Cor. letter. 

226, 28. miwweu. See fac. 

230, 13. 0uic. Cor. letter. 

231, 23. Note that col. 688 is blank in the MS. 

232, 3. aradanc. The puncta delentia are late. 
232, 13. fla6. Cor. letters. 

232, 14. agharueid. Cor. letter. 

232,25. Kyuarch gOeH yarthur ae teulu oil. Or. 
words scratched out by the scribe, and 
. these substituted. 

233, 2. yn d Ozn. The d is by a later hand ? 

235, 14. diO/C .Or. w. z; cor. into/T 

236, 30. #ith. Or. w. z ; cor. into a kind of 6. 

237, 27. <tyt. Cor. letter. (? or. w. d.) 
245, 5. ^yt dyd. Cor. letter. 

245, 6. dremhitit. Or. w. e\ cor. into r. 

245, 10. /Oz^ot. Cor. letter. 

245, 12. Henpy^. Or. w. H\ cor. above line into c. 

247, 7. yfta^yl. Cor. letter. (? or. w. u.) - 

247, 8. ae/hant. Cor. letter; it looks more like c 

248, 19. e/. Cor. letter. [than /. 

249, 2. dzacheuyn/. The / has been partially 

scratched out. 
249, 26. ym. See fac. 
249, 28. dian^haf. Cor. letter. 



319 

PAGE. LINE. 

260, 30. h/. The i is extremely shadowy. Or. 

letter has been scratched out. 
265, 2. g^rnOeu. Cor. letter. 
268, 27. y ereint. Cor. letter. 

268, 28. a*. Cor. letter. 

269, 2. ry^udyaO. Or. w. d\ cor. into something 

resembling b. 

269, 9. of. Or. w. z ; cor. into/ 
272, 7. segzr. The v is irregular in form, and in paler 

ink : something has been scratched out. 

274, 19. gjyzchaffant. Or. w. <?; cor. intojy. 

275, 6. ra^o*. Cor. letter. 

276, 26. of. Or. w. z ; cor. into/ 

277, 24. ar. Cor. letter and very irregular in form. 
280, 2. dbnn. See fac. Cf. ywchoelut, 1. 22. 
289, 3. fly/ Or. w. z\ cor. into/ 

287, i. a/. Or. w. r\ cor. into /. [than c. 

289, 19. raoro. Cor. letter, which looks more like o 

290, 3. tftteil. There is a dot over the initial e. 
290, 20. ac. Cor. letter. 

290, 29. fletrithaOc. Cor. letter. 

292, ii. fly/ Or. w. z; cor. into/ 

293, 22. di(/ Or. w. z\ cor. into/ 

294, i. diodeuaOd " y arall eifted " eiryoet in MS. 
301, 13. ardianat. ? /. Cf. Ar/hur, col. 592, 1. 15. 

301, Blank at bottom of page represents four blank 

lines in MS. 

302, 7. keredigyaOn. Or. w. o ; cor. into some sem- 

blance of y. 

303, 14. chaedyzz'eith. At first sight the / looks like 

a regular /, but closer examination will 
show the top half of the would-be / to be 
an addition. 



320 iRotes. 

PAGE. LINE. 

303, 30. aweirin. The u here is unmistakable. 

304, 4. kyn|tei. See fac. 

304, 8. IIewaOc. See fac. The ' seems accidental. 

304, 13. fewwllt. See fac. The ' is suspiciously 
bold, and can scarcely be original. The 
oldest MS. of the Triads reads Senyllt. 

304, 14. henbrierc. ?henbiie. 

304, 30. gwaetj^ym. See fac. (? r or /.) 

305, 17. kfler. Cor. letter. 

306, 3. mtflen. A bungled, cor. letter. ? a. 

306, 4. Tlemmenk. An irregularly formed letter. ?/. 

306, 5. ga/|cor. See fac. 

306, 10. Ifcdyeith. Cor. letter. 

306, ii. eurq/wyd. Or. w. z ; cor. mtof. 

306, 12. gO^iryoed. Cor. letter. 

306, 29. Katuan. Cor. letter. 

306, 30. ynys. Or. w. 2 ; cor. into n. 

307, 4. p^nn. A bungler who lived rather over a 

century ago has written y over the e. 

307, 13. armzO. Cor. letter. (Or. w. 0?; there is 

also a deletion.) 

308, 13. wewed. See fac. 

308. The remainder of col. 598, the whole of col. 

599, and lines 1-14 of col. 600 have Pro~ 
verbial Triads. 

309. i. The full title in the MS. is ' EnOeu ynys 

pxydein ae rac ynyffed ae anryuedodeu,' 
but as the anryuedodeu are not given in 
this Volume the word has been omitted 
in the title. 



Jnbey. 



The large figures refer to the page, the small ones to the line. 
ab = mab; b = brenhin; m = merch. 



ABER, Tri Priv, 309, 7. 

Aber Alaw, 40, 23. 

Aber deu Gledyv, 132 ; 138, 5. 

Aber Gwy, 140, 26. 

Aber Havren, 140, 14. 

Aber Henvelew, 40, 17; 42, 17. 

Aber Keirawc, 144, 19$ 

Aber Kledyv, see Aber deu G. 

Aber Menei, 33, 20; 69, 30. 

Aber Sein, 87, 15 ; see Kaer A. S. 

Aber Tywi, 139, 3. 

Aberffraw, 28 ; 304, 4. 

Absolon ab Dauyd, 297, 5. 

Achleu, 301, 12. 

Adanc, 223, 3; 224; 226; 232,3. 

Adaon, see Auaon. 

Adar Gwendolen, 303, 24. 

Adar Riannon, 40, 13; 41, 20; 

43, 1 8. [? 168-1 69; 172; 180.] 
Adav, 297. 
Aedenawc, 304, 15. 
Adeon ab Eudav, 88, 23 ; 90, 17 ; 

91, 22, 30. 

Adwy ab Gereint, 1 06, 2 1 ; 159,27. 
Aerva, Teir Drut, 301, 21. 
Aeruedawc Y. P., Tri, 304, 6. 
Aethlem, 125, 4; 141, 20. 
Aethole, 95, 16. 
Affric, 104, 17. 
Alaw, see Aber, 40, 30. 
Albeinwyn, 301, 3. 
Alclut, see Kaer Alclut. [19. 

Allictwn, ? Bal- or Mallictwn, 144, 
Alser ab Maelgwn, 307, 2. 
Amaethon ab Don, 120, 28. 
Amanw, 139. 
Amhar ab Arthur, 246, 20. 



AmherodresKristinobyl, 229-232, 

240-241. 
Amhren or Amren ab Bedwyr, 

110, 6; 246, 19. 
Amren, see Hir Amren, 111, 16. 
Aeiryn Gwawtryd MecMeyrn 

Beird, 303, 30. 
Anet, 125, 3 ; 141, 20. 
Angawd ab Kaw, 107, 15. 
Angharat, see Yngharat. 
anglad Gwr larlles y Ff., 1 74-1 75. 
Anniuyget (Triad), 40-41 ; 98, 14. 
Annwas Adeinawc, 107, 2. cf. 

Henwas Adeinawc. 
Annwvyn or Annwn, 2-3 ; 5, 30 ; 

6, 16; 8, 9; 60, 22 ; 61, 16; 

124, 24. 

Annyanavvc ab Menw, 107, 25. 
Anoeth, see Kaer Anoeth. 
Anoeth Veidawc, 111, 16. 
Aram, see Arym. 
Aran-vagyl, 301, 3. 
Aranrotm. Don, 68-73 ; 298, 13; 

308, 1 8., see Kaer Aranrot. 
Arawn b. An : 2-3 ; 5-7 ; 60, 23, 
Arberth, 1, 3, 6; 8 ; 17, 22 ; 18, 

13; 19, 30; 23; 45-46; 49, 

16; 52-53. 
Archan, 35, 17. 
Archanat, 301, 13. 
Arderchawc Prydein, 110, 13. 
Arderyd, 301, n ; 305, n. 
Ar-derys, 302, 19. 
Ardudwy, 26, 3 ; 73, 30 ; 74, 2 ; 

77, 22; 79, 20; 81, 7. 
Ardun, 306, 5. 
Ardwyat ab Kaw, 107, 19. 



122 



Argyngroec, 146, 20; 148, 19. 

Arllechwed, 63, 2. 

Arouan bard Selen, 306, 8. 

Arthur, 100,14; 102-115; 125; 
128-142; 147-160; 162; 163, 
i ; 170; 179-183; 192; 197- 
200; 204; 205; 211-215; 218- 
220; 232; 233; 235; 243- 
247; 258-265; 282; 284- 
287; 299; 300; 303; 306-308. 

Arthur's Brother, 107, 30. 

Arthur's Chief Huntsmen, 110, 7. 

Arthur's Court, see Kaerlleon ; 
Llys A. 

Arthur's Cousins, 100, 14 ; 102, 
10 ; 106, 10 ; 114, 19; 151, 
15; 264, 16; 285, 19; 286; 
300, 6. 

Arthur's Father, 107, 14. 

Arthur's Grandfather, 299, 9. 

Arthur's Hall, JwEhangwen, 103 ; 
111; 197. 

Arthur's Household, see Teulu. 

Arthur's Mantle, 105, 28. [23. 

Arthur's Nephew, 114, 18; 147, 

Arthur's Squires, see Eiryn Wych ; 
Hir Amren ; Hir Eidyl ; Hyg- 
wyd ; and Kachamwri. 

Arthur's Uncles, 109, i ; 110, n; 
140, ii ; 263. 

Arthur's Weapons, 105, see Karn- 
wenhan ; Rongomiant. 

Arthur's Wife, see Gwenhwyvar. 

Arvon, 77, 30; 87, 14; 88, 19; 
308, see Kedernit G., Pennard. 

Arwystli, 62, 23 ; 144, 3. 

Aryanllu Y. P., Tri.. 298, 18. 

Aryanrot m. Beli, see Aranrot. 

Aryen, see Brynn Aryen. 

Arym, PGarym, 112, i; 125, 15. 

Asse, see Kaer Asse. 

Atrwm, see Hir Atrwm. 

Auallach, 299, 30. 

Auan Vedic bard Kat : 306, 9. 

Auaon ab Talyessin, 150; 160, 
i; 303, 15; 304, 7. 



Avarwy ab Llud, 298, 20. 
Avena, 298, 9. 
Avon, see Auaon. 
Awydawc Vreich Hir, 306, 25. 

Badon, 150, 23; 151, 23. 

Bangor, 304, 27. 

Bannawc, Mynyd, 121, 13. 

Bard, Tri Over, 300, 9. 

Beda, 297, 7. 

Bed Branwen, 40, 29. 

Bed b. Kernyw, 308, 25. 

Bed Pryderi, 64, 27. 

Bedwyrab Bedrawt, 106, 15 ; 114, 

5; 118, 26; 127; 129, 6; 

131, 28; 132, 29 ; 133, 8, 14; 

136, 7; 138, ii ; 265, 18; 

307, 16. 

Bedyw ab Seithvet, 107, 4. 
Belen o Leyn, 305, 7. 
Beli Mawr ab Man- or Mynogan, 

26, 9 ; 88, 17 ; 93, 1,4 ; 108. 
Benyn Byneu, Tri, 111, 28; 125. 
Bergaed, 308, 2. [12. 

Berth abKado, 108, 2. 
Berwyn ab Gerenhir, 109, 27. 
Betwim' Eskob, 112, 20; 148,24; 

150, i, 12 ; 159, 18. 
Blathaon ab Mwrheth, 159, 9. 
Blathaon, see Penn Blathaon. 
Bleidwn, 67, 20. 
Blodeued or Blodeuwed, 73-77; 

79, 22 ; 80, 5, 8. 
Bran ab Dyuynwal, 299, 13. 
Bran Bendigeit ab Llyr, 26-31 ; 

33-44; 300, n, 23. 
Branwen m. Llyr, 27-29; 33; 

34; 36; 37; 39-43; 301, 18. 
Bratwen ab laen, 107, 12, [23. 
Bratwen ab Moren Mynawc, 106, 
Brenhin Bychan, see Gwiffert P. 
Brenhin Kloff, 232-233. Cf. Gwr 

G. o'r Llynn. [18. 

Brenhin o veibon Eillon, Tri, 308, 
Brenhin Romani. 85, 24; 86, 16. 
Brenhin y Diodeiueint, 223. 



323 



Brewi Vawr, 89, 12. [15. 

Broch, Chware, 15, 27; 16; 57, 
Brych, Ych, 121, 10. 
Bryneich, 303, 16. 
Brynn Aryen, 71, 25. 
Brynn Etwin, 305, 8. 
Brynn Griflfri, 302, 5. 
Brynn Kyuergyr, 76-77. 
Brys ab Bryssethach, 111, 24. 
Brytaen, 92, 7. 
Brytanyeit, 91, i ; 97, 28. 
Brythach, see Kaer Brythach. 
Brythwch, see Kaer Brythwch. 
Buches Lom, 306, 29. 
Budyr Havren, Tri, 308, 21. 
Bwlch, 111, 25; 125, 9. 
Bwrgvyn, 90, 5. 
Bwyellawt, Trydyd, 304, 4. 

Dalldav eil Kimin or Kunin Kov, 

106, 24; 307, 3. 
Dallwyr or Datweir Dallpen 107, 

6 ; 307, 19. 

Dallwyr, Glynn, 307, 19. 
Danet ab Oth, 159, 23. 
Daromvy, 308, 9. 
Datkud, Tryded Anvat, 42, 27. 
Dawri, see Kaer Dawri. 
Degynelw bard Owein, 306, 7. 
Deheu, 59, 3 ; 60, 16 ; 63-65. 
Deheubarth, 60, 13; 308, 21. 
Deivnyawc Y. P., Tri, 302, 27. 
Deivyr, 303, 16. 
Dena, see Fforest y Dena. 
Denmarc, 151, 21 ; 160, 6. 
Deu Gledyv, see Aber &c. 
Deveit, 115; 225. 
Diadema, 297, 9. 
Diarwya, 1, 7. 
diaspat, 94, 21 ; 96, 27 ; 98, 15 ; 

103,3o; 112, i ; 125,15; 175, 

19; 195; 203; 210, 21; 287- 

289. 
Diffeidell ab Dissyuyndawt, 303, 

18, 19. 
Diganhwy, 267, 27. 



Digniv ab Alan, 301, 15. 
Digoll, Gweith, 308, 22. 
Digonab Alar, 107, 8. 
Dillus Varvawc ab Eurei, 133. 
Din Sol, 104, 2. 
Din Tywi, 140, 3. 
Dinas Dinlle, 71, 16. 
Dinas Emreis, 98, 12; 300, 15. 
Dinas Ffaraon Dande, 98, 1 2. 
Dinodig, 73, 29. 
Dirmyc ab Kaw, 107, 14. 
disgrech, 186, 23 ; 189, 29. 
Dissynyndawt, 303, 17. 
Diuogat ab Kynan G., 301, 7. 
Divwlch, Kledyv, 111, 27; 138, 
Diweir Y. P., Tri, 306, 4. [14. 
Diwrnach Wydel, 136. see Peir. 
Doget Vrenhin, 101, n. 
Dol Pebin yn Arvon, 59, 9. 
Dol Penmaen, 64, 2. 
Dreiceu, Y, 96 ; 97 ; 98 ; 300. 
Drem ab Dremidyt, 109, 9; 245,6. 
Dreon Lew, 302, 19. 
Drustwrn Hayarn, 107, I. 
Drutwas ab Tryffin, 107, 9. 
Drutwyn keneu Grcit 123, 24 J 

133, 10 ; 134,3; 135, 2; 138, 
Dnvc, 112,3; 125, 17. [9. 

Drwcdydwc, 111,30; 125, 14. 
Drych eil Kibdar, 114, 8. 
Drystan ab Tallwch, 159, 27 ; 

303, 5; 304, 24; 307, 13. 
Drytwen, ederyn y, 34. 
Dryw, Y, 71, i ; 112, 14. 
Du, Gwr, 126, 3; 166-169; 171; 

180; 221-223; 231; 240-242. 
Du Hir Tynedic, 306, 24. [27. 
Du march Moro Oeruedawc, 124, 
Du Trahawc marchawc y Ffynawn, 

221-223. 

Du Traws, 191-192. [25. 

Du y Moroed march Elidyr, 300, 
Duach, 106, 27. 
Duawc, Marchawc, 172, 14; 174 

-175. [Dyvnarth. 

Dunart b. y Gogled, 109, 3. cf. 



Y 2 



324 



Dunawt Wr ab Pabo, 301, 9; 

304, 10. 

Dygyvhvng, 111, 15. 
Dwnn Diessic Unben, 112,6. 
Dwnn, Y larll, 276-281. 
Dyffryn Amanw, 139, 24. 
dyffryn avon, 225, i ; 228, 24 ; 

236; 237; 242. 
Dyffryn Havren, 151, 6. 
Dyffryn Krwn, 215-218. 
Dyffryn Llychwr, 139, 10. 
Dylan Eilton, 68, 16, 20. 
Dyuel ab Erbin, 107, 28. 
Dyuet, 1, i ; 14, 16, 20 ; 17, 17, 

22 ; 18, 2; 23,19; 25, 9; 45, 

12; 46; 49, 14, 15; 52; 57, 26; 
,136,17; 138, i; 308, 1 6. 
Dyvet see Kantrevi. 
Dyvnarth ab Gwrgwst, 134, 10. 
Dyvneint, 110, 17; 140, 13. 
Dyvynwal Moel, 109, 3. 
Dyvyr ab Alun Dyvet, 106, 24; 

125, i; 159, 30; 265, 17. 

Ector Gadarn, 297, 3. [29. 

Echel Vordwyt Twll, 107, 5; 139, 
Eda Glin Gawr, 305, 18. [30. 
Edystyr Y. P., Tri Thorn, 306, 
Edeirnon, 35, 5. 
Edelfflet Ffleissawc, 303, 23. 
Edern or Edyrn ab Nud, 1 06, 2 1 ; 

151, 21; 159, 20; 248-250; 

253-256; 259-262; 265. 
Egrop, 104, 17. [13. 

Ehangwen, see Arthur's Hall, 109, 
Ehawc Llynn Lliw, 130-131. 
Eheubryt m. Kyvwlch, 112, 4. 
Eidoei ab Aer, 124, 8 ; 128-129. 
Eidon Vawr Vrydic, 107, 29. 
Eidyl, see Hir Eidyl, 111, 16. 
Eidyol ab Ner, 109, 12. 
Eil (cf. Eli), 140, 4. 
Eil Taran, see Glinneu. 
Eiladyr ab Penn Llarcan, 112, 6. 
eillon, 308, 18. 
Einyawn ab Bed, 308, 25; 



Eiryawn Penn Lloran, 139, 2. 
Eiryn Wych Amheibyn, 152, 20. 
Eissiwet, 112, 2; 125, 1 6. 
Eiwynyd, 73, 30. 
Elen Luydawc m. Eudav, 87-91; 

298, 9. 

Elen Vannawc, 297, 10. 
Elenit, 62,22. 
Eli, 110, 7. see Ely. 
Elidyr Gyvarwyd, 111, 22. 
Elidyr Mwynvawr, 300, 26, 29. 
Eliffer Gosgordvawr, 301, 6. 
Elinwy ab Kadegyr, 303, 16. 
Eliuri Anaw Kyrd, 265, 14. 
EliuriPenn Mackwy, 245, 29; 246. 
eliwlu o lygot, 53-54. [2. 

Ellyll Ednyvedawc Drythyll, 306, 
Ellyll Gyrthniwl Wledic, 306, i. 
Ellyll Gwidawl, 305, 30. 
Ellyll Llyr Marini 305, 30. 
Ellyll Manawc, 306, 2. 
Ellyll M*len, 306, 2. 
Ellyll Y. P., Tri Gwyd, 306, i. 
Ellyll Y. P., Tri Karw, 305, 29. 
Ellylw m. Neol Kynn Kroc, 113,6. 
Elphin ab Gwydno, 150, 19. 
Ely, 110, 6; 138,9- see Eli. 
Emerchret, 306, 6. 
Emlyn, 307, n. 
Emrys or Emreis Wledic, 98, 12 ; 

298, 28; 299, i ; 300, 15. 
Emyr Llydaw, see Howel, 159, 22. 
Eneas Yskwydwyn, 297, 10. 
Eneilian, 306, 5. 
Eneuawc m. Bedwyr, 112, 27. 
Enit m. Ynywl, 251-258; 260- 

295. 

Enrydrec m. Tutuathar, 112, 27. 
Erbin abKustennin, 263,28; 266; 

267, ii ; 270. 
Erch march meibon Grythmwl 

Wledic, 301, n. 
Ercwlf Gadarn, 297, 2. 
Erdutvul m. Tryffin, 112, 28. 
Ergyryat ab Kaw, 107, 19. 
Erinit ab Erbin, 107, 27. 



325 



Eruedogyon, see Aeruedawc. 
Erwm, see Hir Erwm. 
Eryr, yr, i'. e. Lieu, 77-79. 
Ergyt, Tryded Anvat, 68, 23. 
Eryr Gwern Abwy, 130 ; 131, 4. 
Eryr y Vreat, 308. 
Eryri, 87, n ; 98, 10. 
Erythlyn, 302, 20. 
Esgeir Kulhwch, 106, 30. 
Esgeir Oervel, 104, 2 ; 112, 14 ; 

135, 18; 136, 28. [25. 

Esgemyd Aereu Y. P., Tri, 304, 
Esgob (Lhvyd ab Kilcoet), 56-58. 
Essyllt, 307, 15. 
Essyllt Vingul, 113, 7. 
Essyllt Vinwen, 113, 7. 
Etlym Gledyv Koch, 226-228. 
Etmic ab Kaw, 107, 15. 
Etwin, 302, 6 ; 305, 7 ; 307, i ; 

308, 9, 23. see Brynn Etwin. 
Eua, 297, 9. 
Eudav ab Karadawc, 84, 13; 87, 

21 ; 88, 24. 

Eurgein m. Maelgwn, 300, 29. 
Eurgryd Y. P., Tri, 308, 14. 
Eurgryd, Trydyd, 49, 3 ; 71, 9. 
Eurneitm. Klydno Eidin, 112, 26. 
Eurolwen m. Wdolwyn G., 112, 29. 
Euroswyd, 26, 8 ; 39, 2 ; 306, n. 
Eus ab Erim, 108, 12. 
Euyas, 140, 12, 20. 
Eveyd, see Heveyd ; Hyveid. 
Evnyssien, 26, 6 ; 28, 20 ; 38-39. 
Evrawc, larll, 193. see Kaer E. 
Evyrnwy, 144, 20. 
ewiged, 193-194. 
Ewin, see Lhvch, 139, 27. 

Ffaraon Dande, 98, 12. see Dinas. 
Ffergan, 305, 19. 
Fferlas march Dalldav, 307, 3. 
Ffichteit, 299, 23. 
Fflam ab Nuyvre, 107, 26. 
Fflendor ab Nav, 110, 16. 
Ffleudur Fflam Wledic ab Godo, 
106, 22; 160, 2; 303, 13. 



Fflur, 308, 15. 

Ffodor ab Ervyll, 35, 9. 

FforestyDena,245,i7; 247-248. 

Ffotor, 104, 14. 

Franc, see Odyar. 

Ffreinc, 40, 1 2 ; 44, 3 ; 90, 5 ; 94 ; 

95,17; 107, ii ; 109,28; 110, 

15; 124, 28; 136, 20; 281, 

22 ; 300, 12. 
Ffynnawn, Y, 167-169; 171; 

177; 179; 180, 10. 

Gadyal, 297, 15. 

Gallcoyt, 106, 27. 

Galovyd Y. P., Tri, 304, 23. 

Gamon, 109, 3. 

Garanaw ab Golithmer, 265, 15. 

Garanhir, 122, 4. 

Garanwyn ab Kei, 110, 5. 

Garym, 112, i; 125, 15. 

Garsclit or Garselit Wydel, 110, 

16; 124, 10 ; 138, 21. 
Garth Gregyn, 140, 5. 
Garwen m. Henin Hen, 302, 14. 
Garwyli eil G. G., 107, 6.; 139, 30. 
Cast Rymi, 111, 7; 132, 5. 
Ga/cor ab Goroluyn, 306, 5. 
Gavran ab Aedan, 305, 10. 
Geir ab Geiryoed, 300, 2. 
Gelli Wic, see Kelliwic. 
Geneir Gwystyl, 194. cf. Gweir. 
Gereint ab Erbin, 107, 27 ; 247- 

295; 303, n. 
Gilbert ab Katgyffro, 160, 3 ; 304, 

26 ; 306, 26. 
Gildas ab Kaw, 107, 20 ; 160, 5 ; 

258, 18. 

Gilhenhin, see Gwilhenin. 
Gilla GoesHyd. 110, 1 8. 
Gilvaethwy ab Don, 59, 12, 15; 

60, 29; 63, 16, 17; 65, 7, 18; 

66, 5; 67, 21. 
Glas, 111, 29; 125, 13. 
Gleissac, 125, 13. 
Gleissat, 111, 29. 
Gleissiar Gogled, 304, 16. 



326 



Gleissic, 111, 29; 125, 13. 
Glew ab Yscawt, 138, 21. 
Glew Y. P., Tri, 304, 14. 
Glewlwyt Gavaelvawr, 103-104; 
105,6; 107,i ; 138, 25; 162, 
7; 244, 19. 
Glini, 128, 20, 21. 
Glinneu eil Taran, 40, 7; 134, 9. 
Gliuieri, 40, 7. 
Gloyw, see Kaer Loyw. 
Gloyw Wallt Lydan, 25, 16. 
Glwydyn Saer, 109, 12; 138,29. 
Glynn, see Dallwyr, Kuch, Nyuer 
Ystu. [i; 138, ii. 

Glythmyr Letewic, 134, 26; 135, 
Gobrwy ab Echel Vordwyt Twll, 

107, 4 ; 159, 26. 
Goewin m. Pebin, 59, 9 ; 60, 9 ; 

63, 18; 65, 12. 
Gogigwc, 103, 10. 
Gogigwr, 138, 25. 
Gogled,Y., 104,2; 109, 4; 134, 
14, 29; 141,27; 193, i ; 209, 
14; 300, 27; 308, 3, 19. 
Gogov yr Adanc, 224, 226. 
Gogyvwlch, 245, 4. 
Goleudyd m. Anlawd Wledic, 

100-101 ; 106, 8; 116, n. 
Golydan Vard, 301, 20; 304, 4; 

308, 25. 

Gorascwrn m. Nerth, 112, 4. 
Goreu ab Kustenin, 127; 140, 24; 
142, 20,30; 159, 23; 246, 20; 
265, 14; 300, 6; 306, 18. 
Gorcorn, see Kaer Gorcorn. 
Gorgyrn, see Kaer Gorgyrn. 
Gormant ab Ricca, 107, 7, 30. 
gormes, 97 ; 99, 10. 
Gormes, Teir, 94 ; 99, 19 ; 308, 8. 
Gorsed Arberth, 8-10; 46, 15; 

50, 7 ; 55, 2, 3. 

gorsed, (in Ireland 32, i); 166. 
Gorwenn Gwen, Teir, 111, 27; 
125, ii. [18. 

Gosgord Advwyn Y. P., Teir, 302, 
Govan Gwann, 111, 28; 125, 12. 



Gouannon ab Don, 68, 22; 121, r. 
Grant, see Kaer Grant. 
Granwen ab Llyr, 159, 28. 
Grathach, 106, 27. 
Grei march Edwin, 307, i. 
Greidyawl Galouyd or Galldouyd, 

106, 15; 160, 3; 304, 24. 
Greit ab Eri, 106, 16; 123, 24; 

131, 19 ; 134, 9. see Drutwyn. 
Groec, 104, 21 ; 160, 7 ; 298, 8. 
Groes, see Ryt y Groes. 
Gronw ab Echel V.T., 303, 13. 
GronwPebyr, 74-77; 80-81; 305, 
Grudhvyn Gorr, 111, 25. [14. 
Grudnei, 304, 14. [140. 

Grugyn Gwrych Ereint, 1 37 ; 1 39- 
Gryffri or Griffri, 302, 4, 5. 
Grynn, 245, 3. 
Gusc ab Atheu, 107, 8. 
Gwadyn Odyeith, 110, 21, 24. 
Gwadyn Ossol, 110, 20, 22. 
Gwaedan m. Kynvelyn, 112, 5.. 
Gwaeth, 112, 3; 125, 17. 
Gwaethav oil, 112, 3 ; 125, 17. 
Gwaekrym Herwuden, 304, 30. 
Gwaew Lliueit, 232, 30. 
Gwaew Rud Y. P., Tri, 306, 7. 
Gwaew, Tri, 111, 28; 125, 12. 
Gwal-as or -es, 40, 16 ; 41, 26. 
Gwalchmei ab Gwyar, 112, 8; 

114, 16; 159, 19; 179; 181 

-182; 194, 13; 212-214; 219; 

220; 232-236; 242-244; 246, 

5; 261, 10 ; 265, ii ; 266, 29; 

284-286. 

Gwalhauet ab Gwyar, 112, 8. 
Gwall ab Dissyuyndawt, 303, 23. 
Gwall ab Gwyar, 302, 28. 
Gwallawc ab Llennawc 261, 9; 

304, 8. 

Gwallgoyc, 109, 24. 
Gwanar ab Lliaw, 298, 12. [25. 
Gware Gwallt Euryn, 111,7; * 34 
Gwarth Y. P., Trywyr, 298, 19. 
Gwarthegyt ab Kaw, 138, 10, 18 ; 

148, 24; 159, 18. 



Gwas Gwineu, 201 ; 216-217. 
Gwas Melyn, 201 ; 216-217 ; 
Gwasgwyn, 298, 16. [242. 

Gwauan, 144, 3. 

Gwawl ab Klut, 1 2-1 6 ; 57, 13,15. 
Gwawrdur Kyrvach, 106, 28. 
Gweir ab Gwestel or Gwystyl, 159, 

26 ; 303, 4. cf. Geneir. 
Gweir ab Gweiryoed, 306, 12. 
Gweir ab Kadellin Tal Aryant, 

110, 10. 

Gweir Baladyr Hir, 110, n. 
Gweir Dathar Wenidawc, 110, 9. 

112, 25. 

Gweir Gwrhyt Ennwir, 110, i o. 
Gweir Gwrhyt Vawr, 265, 15. 
Gweith, see Badon, Bangor,Digoll, 

Kamlan. 
Gwelwgan Gohoewgein march 

Keredic, 307, 3. 
Gwenn, see Arthur's Mantle. 
Gwenn-Alarch m. Kynnwyl Kan- 

hwch, 112, 25. 

Gwenn Benn Dragon, 306, 14. 
Gwennabwy m. Kaw, 109, 7. 
Gwendoleu ab Keidyaw, 301, 10; 

303, 24 ; 305, 10. 
Gwenhwyach, 112, 23. 
Gwenhwyvach, 301, 18. 
Gwenhwyvar gwreic Arthur, 105, 

30; 111, 23; 112, 22; 162, 

4; 164, 19; 170, 13; 197; 

199; 219, 16; 244; 246-249; 

253; 256; 256; 258-265; 

286; 301, 19, 24. 
Gwenhwyvar's Squires, see Ysku- 

dyd ; Yskyrwyn. [12. 

Gwenhwyvar m. Gwythur, 302. 
Gwenhwyvar m. Gwryt Gwent, 

302, ii. 

Gwenhwyvar m. Ocuran, 302, 13. 
Gwenllian Dec, 113, i. 
Gwent is Koet, 20, 7 ; 307, 26. 
Gwennwledyr m. Waledur Kyr- 

uach, 112, 28. 
Gwennwynwyn ab Lliaw, 298, 12. 



Gwenwynnwyn ab Naz> Gyssevin, 

107,3; 108,30; 159, 22; 303, 

12. 

Gwernabwy, see Eryr. 
Gwern ab Matholwch, 33, 30; 

37-39. 
govern gwngwch viwch V. Tyll- 

yon, 39, 19. 
Gwers or Gwres ab Reget, 158, 

28; 159,5. [20. 

Gwerthevyr Vendigeit, 300, 16, 
Gwerthrynyawn, Kastell, 299, 2. 
Gweuyl ab Gwestat, 111, 17. 
Gwgawn or Gwgon Gledyvrud, 

159, 4 ; 304, 26, 27; 306, 30. 
Gwgon Gwron ab Peredur ab 

Eliffer, 304, 20, 25. 
Gwiawn ab Kyndyrwyn, 304, 28. 
Gwiawn Lygat Kath, 112, 15. 
Gwibei Drahawc, 304, 18. 
Gwidon Ordu m. y Widon Or- 

wenn, 123, 6; 141-142. 
Gwidolwyn Gorr, 123, n. 
Gwidon,-ot Kaerloyw, 210; 211, 

5; 242, 28; 243. 
Gwiffert Petit, 281-283; 290- 

293; 295. 
Gwilenhin b. Ffrcinc, 110, 14; 

124, 28; 139,5. 
Gwilim ab Rwyv Freinc, 159, 23 ; 

265, 13. 

Gwillwr, 210, 24. 
Gwiner, 304, 30. 
Gwineu Gwdwc Hir, 307, i. 
Gwittart ab b. Iw., 110, 15. 
Gwlat yr Hav, 136, 20. 
Gwlgawt Gogodin, 122, 10. 
Gwlwlyd Wineu, 121, 6. 
Gwlydyn Saer, see Glwydyn S. 
Gwr Du, see Du. 
Gwr Gwynllwyt, 235, 7, &c. 
Gwr Gwynllwyt o'r Dol 202, 203. 
Gwr Gwynllwyt o'r Llyn, 200-202. 
Gwr Hir, see Kei. 
Gwr Koch, 145, 27. 
Gwr Llwyt Kloff, 242, 16, &c. 



328 



Gwr Llwyt o'r Dyffryn Crwn, 216; 

217; 218. [179. 

GwrMelyn, 32; 164; 165; 171; 
Gwr o'r Llech, 242. 
Gwr Pengrych Koch, 231, 21. 
Gwrach, 101 ; 145, see Gwidon. 
Gwraged Arthur, Teir, 112, i. 
Gwrbothu Hen, 109, i ; 140, 10. 
Gwrbrith march Raawt, 307, 4. 
Gwrdiual ab Ebrei, 109, 5. 
Gwrdnei Lygeit Kath, 245, 4. 
Gwrei G. I., see Gwrhyr G. I. 
Gwreic, Arthur, Teir Karedic, 302, 
Gwreic Veinlas, 145, 28. [13. 
Gwreic y Melinyd, 229, 230, 231. 
Gwri Walk E., see Pryderi, 21-24. 
Gwrgi, 301, 6; 305, 16. 
Gwrgi Garwlwyt, 303, 20. 
Gwrgi Gwastra, 64, 5. 
Gwrgi Seueri, 134, 28. 
Gwrgwst Lethvm, 134, 9. 
Gwrhyr Gwalstawt leithoed, 112, 

9; 114-116; 126, 12; 129- 

131; 137; 160, i ; 265, 17. 
Gwrhyr Gwarthecvras, 106, 26. 
Gwrhyt Gwyr, 140, 16; 219, 27. 
Gwrnach Gawr, 125-128. 
Gwrvan Gwallt Auwyn, 110, 14. 
Gwrveichyat Y. P., Tri, 307, 7. 
Gwrvorwyn Y. P., Teir, 302, 15. 
Gwrtheyrn Gwrtheneu, 298, 24; 

299, i ; 300, 19. 
Gwrthtir Ardudwy, 74, 2. 
Gwrthtir Uffern, 106, 28 ; 123, 7; 

141, 26. 

Gwryat ab Gwryan, 308, 19. 
Gwryt Gwent, 302, n. 
Gwy, 299, 2. see Aber G. 
Gwydar ab Run, 302, 25. 
Gwydawc ab Menestyr, 110, 3. 
Gwydel Vonllwm, deu, 40, i. 
Gwydneu Astrus, 111, 8. 
Gwydneu Garanhir, 122, 4. 
Gwydre ab Arthur, 138, 21. 
Gwydre ab Llwydeu, 109, 7. 
Gwydbwyll, Chware, 84-88 ; 153 



-158; 220,30; 236, 16; 240, 

7. see klawr gwydbwyll. 
Gwydrut, 111, 8. 
Gwydyon ab Don, 59-65; 68-73; 

77-79; 302, 22; 308, 17. 
Gwydyr Drwm, 306, 6. 
Gwylathyr, see Karn G. 
Gwyl m. Endawt, 302, 15. 
Gwyllennhin, see Gwilhenin. 
Gwynn ab Ermit, 107, 28. 
Gwynn ab Esni, 106, 20. 
Gwynn ab Nud, 106, 21 ; 113, 5; 

124, 23, 26; 134; 139, 7; 

141, 28; 142, 8. [26. 

Gwynn ab Nwyvre, 106, 20 ; 107, 
Gwynn abT.abN., 139 i; 266,14. 
Gwynn Da Gyved, 301, i. 
Gwynn Da Reimat, 301, i. 
Gwynn Gloyw, 44, 21. 
Gwynn Gohoyw, 25, 16. 
Gwynn Gotyvron, 110, 9. 
Gwynn Hen, 40, 9. 
Gwynn Hyuar, 110, 17. 
Gwynn Llogell, 265, 16. 
Gwynn Mygdwn march Gwedw, 
^124 5; 134, 23; 140,2 4 . 
Gwynn Penngech, 153, 10. 
Gwyned, 59, i ; 60, 13 ; 62, 30; 

63, 25; 64, 19; 65, 9; 77, 

28; 79, 14, 20; 81, ii ; 302, 

8 ; 308, 20. 

Gwyngat ab Kaw, 107, 17. 
Gwyngelli, 140, 29. 
Gwynvrynn, 40, n ; 42, 26; 44, 

2 ; 300, 12, 23. 

Gwyr Denmark, 151, 21 ; 160, 6. 
Gwyr Groec, 160, 6. 
Gwyr Gwyned, 64, 19 ; 65, i. 
Gwyr Iwerdon, 136, 27. 
Gwyr Kaer Dathal, 107, 13. 
Gwyr Kernyw, 267. 
Gwyr Llychlyn, 151, 13 ; 160, 6. 
Gwyr Llydaw, 140, 9. 
Gwyr Powys, 144, 16. 
Gwyr Ruvein, 89, 23 ; 90 ; 298- 

299; 302, 30. 



329 



Gwyr y Deheu, 63-65. 

Gwyr Y. P., 89, 20 ; 90,29; 167, 

27; 158, 24; 298. 
gwys, 139, 23. 
Gwystyl ab , 109, 6. 

Gwythawc Gwyr, 107, 6. 
Gwythyr ab Greidawl, 106, 16; 

113, 4; 132, 17; 134; 141, 

28; 142, 8. 

Gwythwr Y. P.. Tri, 303, 27. 
Gyrthmwl Wledic, 160, 4. 

Hadwry, see Kadwry. 
Haearnwed Vradawc, 304, 17. 
Hael Y. P., Tri, 304, 12. 
Hardlech, 26, 3 ; 26, 4 ; 40, 12 ; 

41, I, 17; 43, 17. 
Havgan, 3, i ; 5. 

Havren, 140; 141,4; 146, 21 ; 

148, 20; 151 ; 266; 308. 
Hawrda ab K. V. see Kawrdav. 
Hawyd, see Kaer Hawyd. 
Hawystyl Drahawc, 304, 29. 
Heiden ab Euengat, 303, 30. 
Heilyn ab Gwynn Hen, 40, 8 ; 

42, 14. 

Heilyn Goch ab Kadwgan, 146, 7. 

Heirua, see Aerva. 

Heled, 306, 4. 

Hen Gedymdeith, 109, 24. 

Hen Groen march K. S. 108, n. 

Hen Wrach, see Gwrach. 

Hen Wyneb, 109, 23. 

Henbetestyr ab Erim, 108. 

Henbrien, 304, 14. 

Heneidwn Lien, see Hyveid U. 

Henfford, 47, 12, 20. 

Henvelen, 42, 17. 

Henveleu, 40, 17. 

Henwas Adeinawc ab Erim, 108, 

12, 16; 109, 23. cf. Annwas. 
Hennwen, 307, 20. 
Hettwn Tal Aryant, 112, 7. 
Heveyd ab Don, 59, 1 3. 
Heveyd Hen, 12, 20; 16; 17; 

57, 1 6, see Hyveid; Llys. 



Heveyd Hir, 29, 17 ; 30, 9 ; 35, 8. 

Heyngyst, 303, i. 

Hir Amren, 111, 16; 142, 10. 

Hir Atrwm, 110, 27. 

Hir Eidyl, 111, 16 ; 142, 10. 

Hir Erwm, 110, 27. 

Hir Peissawc b. Llydaw, 140, 9. 

hobeu, 60, 18. 

Hors, 303, i. 

Howel ab Emyr Llydaw, 159, 22 ; 

232, 10 ; 265, 13. 
Howel ab leuav, 302, 7. 
Hualo eur Y. P., Tri, 305, 22. 
Huandaw, 103, 9 ; 138, 25. 
Huarwar ab Avlawn, 111, 3. [9. 
Hueil ab Raw, 107, 21 ; 109, 8, 
Hunabwy ab Gwryon, 110, 8. 
Hut Y. P., Teir Priv, 302, 21. 
Hwyrdydwc, 111, 30; 125, 14. 
Hychen, 307, 24. 
Hychtwn Hir, 67, 8, 22. 
Hydwn, 66, 26 ; 67, 22. [i, 4. 
Hygwyd, 136, 8 ; 141, 29 ; 142, 
Hyveid ab Bleidic, 308, 20. 
Hyveid Unllen, 107, 29 ; 159, n, 

25. see Heveyd. 

lago, 302, 8. 

larll Bychan or leuanc nei Ynywl 

see Kaer Dyff. 
larll Trist, Y, 188-189. 
larllaeth y Gogled, 193, i. 
larlles Wedw, 183-185. 
larlles y Ffynnawn, 176-178; 

182; 183; 187; 191-192. 
larlles y Kampeu, 223; 227. 
lason ab E,son, 297, 5. 
Idawc Kord Prydein ab Mynyo, 

146-152 ; 158-160. 
Idic ab Anarawc Wallt Grwn, 29, 

16 ; 35, 8. 

Idon ab Ner, 308, 26. 
leuav, 302, 4, 8. [14. 

Indec m. Arwy Hir, 112, 30; 302, 
India, 224, 28. 
India Vawr, 104, 14. 



330 



India Vechan, 104, 15. 

lona b. Ffreinc, 107, 10. 

lorwoerth ab Maredud, 144. [22. 

Iskawin ab Panon, 108, 3 ; 138, 

Iskouan Hael, 108, 3 ; 138, 19. 

Isperyr Ewingath, 106, 26. 

lulius, 298, 21. 

lustic ab Kaw, 107, 15. 

Iwerdon, 26-28 ; 31-43 ; 89, 3 ; 
104,3; 110, 15,20; 122, 19, 
28; 124, ii ; 134-136; 139, 
18. 

Kachamwri or Kacmwri or 

Kacymwri, 111, n; 136, 9; 

140, 28; 141-142. 
Kadavel ab Kynvedw, 308, 20. 
Kadeir Vaxen, 89, 13. 
Kado Hen, 297, 7. 
Kado o Brydein, 123, I. 
Kadwaladyr Vendigeit, 301, 21; 

305, 23. 

Kadwallawn, 308, 21. 
Kadwallawn ab Beli, 299, 8. 
Kadwallawn Law Hir, 305, 3, 9. 
Kadwallawn Vendigeit ab Katvan, 

300, 10 ; 302, 4; 306, 29. 
Kadwgawn Vras, 145, 6, 7. [29. 
Kadwr, larll Kernyw, 152 ; 159, 
Kadwry ab Gwryon, 265, 18. 
Kadyrieith ab Porthawr Gandwy, 

246, 18; 258, 15; 286,24, 27. 
Kadyrieith ab Seidi, 160 ; 303, 14. 
Kae Nywl, Y, 291 ; 293-294. 
Kaer, 30 Priv, 297, 18. 
Kaer, 33 Priv, 309, 9. 
Kaer Aber Sein, 88, 20. 
Kaer Alclut, 309, 10. 
Kaer Anoeth, 104, 22; 306, 14. 
Kaer Aranrot, 69-72. 
Kaer Asse, 104, 13. 
Kaer Baris, 109, 28. 
Kaer Beris, 309, 17. 
Kaer Brythach, 104, 1 8. 
Kaer Brythwch, 104, 1 8. 
Kaer Dath- yl or -al, 59, 1 1 ; 63, 



6, 16; 65, 7; 69, 27; 74, 5, 

6; 79, 13; 107, 13. 
Kaer Dawri, 309, 13. 
Kaer Dyff, 250; 260, n. 
Kaer Dyff, larll, 252-257. 
Kaer Evrawc, 309, n. 
Kaer Gei, 309, 12. 
Kaer Gent, 309, n. 
Kaer Glini, 128, 20. 
Kaer Golin, 309, 12. 
Kaer Gorcon, 309, 15. 
Kaer Gorgyrn, 309, 15. 
Kaer Gradawc, 309, 17. 
Kaer Grant, 309, 13. 
Kaer Greu, 305, 17. 
Kaer Hawyd, 309, 10. 
Kaer [Hull, 50-52. 
Kaer or Kastell larlles y Ffyn- 

nawn, 172; 173; 176; 182, 

29. 

Kaer Kusrad, 309, 15. 
Kaer Kynoeth, 305, 18. 
Kaer Lirion, 309, 12. 
Kaer Lleon, 309, 15. 
Kaer Llion ar Wysc, 89, 10, 29 ; 

162, i ; 183; 215, 10, n; 220, 

24; 232; 236, 7; 244; 249, 30; 

263, 23; 299, 6; 309, 17. 
Kaer Loyw, 131, 9, 27 ; 210, 15 ; 

242, 243; 309, 12. 
Kaer Lud, 93. 14. 
Kaer Lundein, 93, 15 ; 309, n. 
Kaer Lwytkoet, 309, 14. 
Kaer Lyssydit, 309, 16. 
Kaer Lyr, 309, 10. 
Kaer Mygeid, 309, 16. 
Kaer Nerthach, 104, 18 ; 106, 28. 
Kaer Nevenhyr, 104, 22. 
Kaer Oeth, 104, 22 ; 306, 13. 
Kaer R., see Ruvein. 
Kaer Se, 104, 13. 
Kaer Seint yn Arvon, 34, 23. 
Kaer Selemion, 309, 16. 
Kaer Siri, 309, 13. 
Kaer Vadon, see Badon. 
Kaer Vyrdin, 89; 309, 14. 



331 



Kaer Urnas, 309, 16. 
Kaer Weir, 309, 17. 
Kaer Went, 309, 13. 
Kaer Widawl Wir, 309, 18. 
Kaer Wynt, 309, 13. 
Kaer Wyrangon, 309, n. 
Kaer yn Arvon, 89, 6 ; 309. 14. 
Kaer yr Enryvectodeu, 236, 30 ; 

237; 239, 27 ; 240; 243. 
Kaer Ysbidinongyl, 240, 18, 23; 

242, 24. 
Kaer Yspadaden Penn Kawr, 115, 

19; 118-119; 120; 126-127; 

143. 

Kalam m. Idon ab Ner, 308, 26. 
Kalan lonawr, 103, 8. 
Kalan Mei, 20 ; 94, 22 ; 113, 5 ; 

134, 19. 

Kalch Llasar, 47, 16. 
Kail, 111, 29; 125, 13. j^Nant. 
Kalcas ab Kaw, 107, 20. 
Kaletvwlch, 105, 28; 136, n. 
Kamlan, 108; 110, 18; 147; 

299, 27; 301, 20; 303, 3; 
305, 21. 

Kampeu, see larlles. [28. 

Kanhastyr Kanllaw, 106, 30 ; 123, 
Kantrev Dinodig, 73, 29. 
Kantrev Prydein, 123, i. 
Kantrev Ros, 62, 28. 
Kantrevi Dyvet, 1, 2; 13, 30; 

25, 9; 44-46. 57; 59, 4. 
Kantrevi Keredigyawn, 25, 12; 

59,5. 

Kantrevi Morganhwc, 59, 4. 
Kantrevi Seissyllwch, 25, 13. [9. 
Kantrevi yn y Deheu, 59, 2 ; 63, 
Kantrevi Ystrat Tywi, 26, n ; 

59,5. 

Karadawc, 308, 14. 
Karadawc ab Bran, 35; 41, 6, 9. 
Karadawc Vreichuras ab Llyr 

Marwi, 150, 30 ; 169, 19 ; 261, 

9 J 306, 23. 
Karcharawr Y. P., Tri Goruchel, 

300, i ; 306, to. 



Karn Gwylathyr, 132, 30. 
Karnavlawc, 306, 27. [29. 

Karnedyr ab Gouyhyon Hen, 108, 
Karnwenhan, 105, 30; 142, 16. 
Karw Purwyn, 245-246; 258; 

263. 

Karw Redynure, 129, 20, &c. 
Karw Un-corn, Y, 241 ; 242, 25. 
Kas ab Saidi, 110, 14. 
Kasnar Wledic, 25, 1 7. 
Kasswallawc ab Beli, 308, 15. 
Kaswallawn ab Beli, 41 ; 45, 27, 

29; 46, 7; 48, 17; 93, 2; 

298; 306, 22. see Kadwallawn. 
kastell syberw, 233, 9. 
Kat K. see Kamlan. 
Katcor ab Gorolwyn, 306, 5. 
Katraeth, 302, 19. 
Kath Paluc, 308. 
Kavall, 111, 30; 125, 14; 135, 

3, 10 ; 138, 12; 258, 9. 
Kaw o Brydein, 136; 142. 
Kawr o'r Mynyd, 189-190. 
Kawrdav ab Kradawc, 160, 4; 

302, 26. 

Kedernit Gwyned, 62, 30; 63, 25. 
Kei ab Kyner (Y Gwr Hir), 105; 

106, 15; 109, 14; 110, 4,5; 

113-117; 126-134; 152; 160, 

28; 162-166; 168-170; 180; 

181; 197-200; 204; 205; 212- 

215; 219; 265, 19; 284; 303, 

4 ; 307. see Kaer Gei. 
Kei's horse, 307, i. 
Keirawc, see Aber K. 
Kelein Y. P., Tri eur, 116; 305, i. 
Keli, 110, 18. 
Kelin ab Kaw, 107, 16. 
Kelliwic, 109, 10 ; 112, 15; 133, 

23 ; 135, 12 ; 141, 22 ; 301, 23. 
Kelydon Wledic, 100, i ; 106, 8. 
Kent, 45, 28. see Kaer Gent. 
Kennadeu Arthur, 129-131. 
Kennadeu Erbin, 263-265. 
Kenuerchyn, 192, 20, 21. 
Kerdin, see Forth. 



Keredic ab Gwallawc, 307, 4. 
Keredigyawn, 25, 12; 59, 5 ; 60, 

30: 62, 20; 140, 4; 301,13; 

302, 7. 
Keri, 62, 33. 
Kernyw, 40, 18; 41, 30; 42, 17; 

104, i ; 108, i ; 109, 10; 110, 

17; 140; 141 ; 152; 160,29; 

263, 28; 264, 23; 301, 23; 

307, 20, 24; 308, 25. 
Kerric y Gwydyl, 305, 5. 
Kerwyn, see Kwm. 
Kessar, Ul, 298, 21 ; 302, 30. 
Kessaryeit, 298, 15. 
Kethtrwm Offeirat, 112, 10. 
Keugan Peillyawc, 305, i. 
Kevyn Digoll, 151, 3. 
Kevyn Klutno, 71, 25. 
Ki, Tri, 111, 29. 
KibVaen, 116, 27. 
Kicva m. Gwynn Gohoyw ab 

Gloyw Walk Lydan ab K. W., 

25, 16; 44, 20; 45, 14; 51, 

17; 52, 19; 53. 22; 54-55. 
Kilgwri, see Mwyalch K. 
Kilyd ab Kelydon W., 100-102. 
Kilyd Kanhastyr, 106, 29; 123, 
Klas, 298, 8. [29. 

Klas Myrdin, 309, 2. 
klawr gwydbwyll, 235, 16; 240, 

241, 242. 

Kledyv Wrnach Gawr, 125-128. 
Kleis, see Forth K. 
Kleis ab Merin, 104, 19. 
Klust ab Klustveinat, 1 12, 10; 245, 
Klutno, 71, 25. [6. 

Knychwr ab Nes, 106, 18. 
Koch ab Kaw, 107, 18. 
Koet Alun, 63, 27. 
Kolin, see Kaer Golin. [18. 

Koll ab Kollvrewy, 302, 24 ; 307, 
Konnyn ab Kaw, 107, 16. 
Korr, 248-250 ; 252-255 ; 259 ; 

260; 265. 
Korr a'r Gorres, Y, 197-200; 

204; 214; 215. 



Koranneit, 94, 18; 96; 97, 24, 

korn evyd, 96. [27. 

Kors or Kwrs Kant Ewin, 106, 
30; 123, 26; 134, 24. 

Korsica, Ynyssed, 104, 17. [5. 

Korvan march meibonEliffer,301, 

Korvil Bervach, 106, 20. 

Kradawc, see Karadawc. 

Kradawc ab laen, 107, 13. 

Kreidylat m. Llud Llaw Ereint, 
113, 2; 134, 4. 

Kreu, see Kaer Greu. 

Kreuwyryon, 63, 4. 

Kristinobyl Vawr, 229, 9. 

krofft, 52-54. 

krogi lleidyr, 55, 56. 

Kroglith, Gwener y, 236, 13. 

Kruc Galarus, 222-225 ; 227. 

Kryd, see Eurgryd. 

Krynweissat,Trydyd,98,i3.?Kyn- 
weissat. 

Kuall, 111, 30; 125, 13. 

Kuan Kwm Kawlwyt, 130, 3. 

Kubert ab Daere, 106, 18. 

Kud, Tri Anvat, 300, 19, see Dat- 
kud. [10. 

Kud Y. P., Tri Mat, 42, 26 ; 300, 

Kueli, 110, 18. [n. 

Kuch, Glynn, 1, 5, 8 ; 6, 7 ; 307, 

Kulhwch ab Kilyd, 100-103; 
105-107; 113; 115,28; 116- 
125; 132, 26; 135, 9; 142- 
143. 

Kulvanawyt ab Goryon, 109, 2. 

Kusrad, see Kaer Kusrad. 

Kustennin ab Dyvnedic, 115, 20. 

Kustennin ab Elen, 299, 13. 

Kustennin Heussawr, 116, 17; 
119, 2. 

Kustennin Vendigeit, 299, 9. 

Kustennin Vychan ab Kus. Ven- 
digeit, 298, 27. 

Kwm Kawlwyd, 130, 3, &c. 

Kwm Kerwyn, 138, 16. 

Kwrs, see Kors Kant Ewin. 

Kyhoret eil Kynan, 306, 25. 



333 



Kyledyr Wyllt ab Nwython, 134; 

141, 3- 

kylleill, saethu, 108, 26; 164; 

171; 179; 216, 10. 
Kymry, 34; 137, 28; 281, 23; 

303, 21 ; 308, 14, 22. 
Kynan abEudav, 88, 23 ; 90, 17, 

21 ; 91, 22, 30; 92, 4 . 
Kynan Garwyn 306, 25. [n. 
Kyndelic Ky varwyd, 106,17; 1 1 4 > 
Kyndrwyn ab Ermit, 107, 28. 
Kynedyr Wyllt ab Hettwn Gla- 

vyrawc, 124, 19. Cf. Kyuedyr. 
Kynghor Y. P.,Tri Anvat, 302, 29. 
Kynhaval ab Argat, 303, 15. 
Kynlas ab Kynan, 139, 4. 
Kynlleith, 145, 7. 
Kynnwric Vrychgoch, 145, 5. 
Kynnwyl Sant, 108, 9. 
Kynoeth, see Kaer Kynoeth. 
Kynon ab Klydno, 162-172; 

179-180. 
Kynvael or Kynwael, 74, 15 ; 76, 

28; 79, 24; 80, 25; 81,7. 
Kynvelyn Drwsgyl, 301, 10 ; 304, 
Kynwas ab Kaw, 107, 19. ("n. 
KynwasKurvagyl, 106,26; 138,4- 
Kynweissat, Seith, 35, 12. 
Kynweissyeit Y. P., Tri, 302, 25. 
Kyuedyr Wyllt ab Hettwn Tal 

Aryant, 112, 7. 
Kyverthwch, see Riw K. 
Kyvlavan, Teir Mat, 303. 
Kyvwlch, 111, 26; 125, 9. 
Kynyr Keinvarvawc, 109, 13. 

Limwris, larll, 288-290. 
Lotor, 104, 14. 

Lunet, 173-177; 187; 188; 190. 
Lwndrys, 93, 16. [28. 

Llacheu ab Arthur, 159, 28 ; 302, 
Llaes-gymyn or-kenym, 103, 10; 

138, 27; 245, 4. 
Llamrei kassec Arthur, 135, 4; 

142, 14. 



Llan Veir, 308, 4. 

Llan Silin, 302, 2. 

Llara ab Kasnat Wledic, 160, 2. 

Llary ab Kasnar Wledic, 107, 23. 

Llary ab Yryv, 301, 15. 

llannerch, 1 ; 166; 167; 169; 

171; 195-196; 204; 209; 287, 

15; 293. 
Llashar ab Llaesar Llaesgygwyd, 

35, 10. 

Llasar Llaesgygwyd, 47, 15, 18. 
Llassar Llaesgyvnewit, 31, 23. 
Llawwrodet Varvawc, 108, i. 
Llawwroded Vary va we, 159, 29. 
Llawr eil Erw, 107, 25. 
Llech Echymeint, 300, 4 ; 306, 16. 
Llech Elidyr, 300, 27, 28. 
Llech Gronw, 81, 8. 
Llech Las, Y, 147, 30. 
Llemennic, 306, 4. [n. 

Llenlleawc Wydel, 110, 13; 136, 
Llenuleawc Wydel, 109, 2. 
Lies Amher : Ruv : 299. 
Lieu Llaw Gyffes, 68-81 ; 303, 6 ; 

305, 16; 306, 23; 308, 17. 
Lleuelys ab Beli Mawr, 93-99. 
Llew LI. G., see Lieu ; Nant. 
Llew, 186-192; 215,216. 
Llewei m. Seitwed, 302, 16. 
Lleyn Erythlyn, 302, 20 ; 305, 7. 
Lli, 35, 17. 

Lliaw ab Nwyvre, 298, 12. 
Llinon, 36, 16, 17. 
Llirion, see Kaer L. 
Lliwan, see Llynn. [110, 12. 

Lloch Llaw Wynnyawc, 107, 2; 
Lloeg-yr or -er, 45, 28; 47, n, 

12; 49, 13; 52, 3,5; 55, 10 ; 

144, 14; 270; 303, 23; 304, 

29 ; 308, 10, 23. 
Llofuan Llaw Divro, 303, 28. [29. 
Llongat Grwm Vargot Eidin, 303, 
Llouyon, 307, 28, 30. 
Lluagor, 306, 23. 
Lluber Beuthach, 106, 19. 
Lluchet, 112, 2; 125, 1 6. 



334 



Llud ab Beli Mawr, 93-99 ; 300, 
Llud Llaw Ereint, 131, 19. [15. 
Llud Llurugawc, 308, 13. 
Llud, see Kaer Lud. 
Llundein, 26, 2; 40, n, 20; 41, 
6; 42, 23,25; 44, 3, 4; 93; 

300, 12. see Kaer Lundein. 
Lluyd march Alser, 307, 2. 
Llwch Ewin, 139, 27. 
Lhvch LI. W., see Lloch. 
Llwch Tawy, 140, i. 
Llwybyr ab Kaw, 107, 18. 
Llwydawc Govynnyat, 139-140. 
LlwydeuabKelcoet,110,8; 136, 16. 
Llwydeu ab Nwython, 109, 6. 
Llwyr ab Llwyryon, 121, 29. 
Llwyrdydwc, 112, i ; 125, 15. 
Llwyt ab Kilcoet, 57, 12. 
Llwytkoet, see Kaer Lwytkoet. 
Llychwr, 139, 10. 

Llychlyn, 104, 16; 151, 13; 160, 

6; 297-298. 
Llydaw, 92, 7; 107, 24; 134, 25; 

136, 20; 140, 9; 298, 29. 
Llygatrud Emys, 108, 30; 140, 10. 
Llynghes Gyniweir Y. P., Teir, 

301, 14. 

Llynghesswr Y. P., Tri, 303, 10. 

Llynn Lliwan, 140, 25. 

Llynn Llyw, 130, 23; 131, 4. 

Llynn y Morynyon, 79, 27. 

Llynn y Peir, 32, i. 

Llyr Lledyeith, 300; 306, 10. 

Llyr, see Kaer Lyr. 

Llys Arthur, 103-104 ; 128, n ; 

152,6; 162,6; 177; 178; 187; 

191-195; 197-205; 214; 215; 

218-220; 234; 238; 242; 

256-258; 261-268; 301, 22. 
Llys Arthur, Tri Anvodawc, 306. 
Llys Arthur, Tri Anwyl, 308, 10. 
Llys Arthur, Tri Chatvarchawc, 

308, 10. [306, 3. 

Llys Arthur, Tri Thrwydedawc, 
Llys Brenhin y Diodeiveint, 223. 
Llys Heueyd Hen, 12 ; 14; 57, 16. 



Llys larlles y Kampen, 226-7. 

Llys Medrawt, 301, 27. 

Llys Owein, 292, i. 

Llys Pryderi, 61. 

Llys y Brenhin Kloff, 232, 29. 

Llys y Gwidonot, 211, 5. 

Llys Yspadaden, see Kaer Ysp : 

Llysgatrud, see Llygatrud. 

Llyssydit, see Kaer L. 

llythyr bygwth, 89, 27. 

Llythyr Maxen, 90, 3. 

Llyw, see Llynn Llyw. 

Llywarch Hen, 304, 20; 306, 4. 

Mab Alun D., see Dyvyr. 

Mab Beli, 304, 5. 

mab eillt, 77, 30. 

Mab Gwryon, 106, 25. 

Mab Saidi, 106, 25. 

Mabon ab Dewengen, 306, 6. 

Mabon ab Mellt, 134, 25 ; 135, i. 

Mabon ab Modron, 124; 128- 

132; 140, 23; 141, i ; 159, 

24; 300, 2 ; 306, n. 
Mabsant ab Kaw, 107, 17. 
Mackwy Mut, i.e. Peredur, 220, 14. 
Madawc ab Brwyn, 305, i. 
Madawc ab Maredud, 144. 
Madawc ab Run, 304, 28. 
Madawc ab Teithyon, 139, i. 
Madawc ab Twr Gadarn, 246. 
Mael ab Roycol, 107, 5. 
Maelawr, see Riw Vaelawr. 
Maelgwn, 305, 23 ; 308, 27. 
maen, 149; 173; 222; 224; 226; 

228; 230. 
Maen Du, 308. 
Maen Tyvyawc, 64, 26. 
Maenawr Koet Alun, 63, 27. [i. 
Maenawr Pennard, 63, 26 ; 78, 
Maer, see Dyvneint ; Kernyw ; 

Odgar. [19. 

Maes Argyngroec, 146, 20; 148, 
Maes Gwenith, 307, 26. 
Maehvys ab Baedan, 106, 17. 
Manaw, 309, 7. 



335 



Manawydan ab Llyr, 26 ; 28 ; 

30; 38-41; 44-58; 107, 23; 

140, 28; 304, 20. 
Manawydan ab Llud, 308, 16. 
manec, 54; 115 ; 116. 
March ab Meirch-awn or -yon, 

151, 14; 159, 18; 303, n ; 
march koch, 226, 18. [307. 

March, Y. P., Tri Anreith, 306, 

27. [2. 

March Y. P., Tri Gorderch, 307, 
March Y. P., Tri Phenn, 307, 5. 
March Y.P., Tri Phriv, 306, 24. 
March Y. P., Tri Rodedic, 306, 

21. 

Marchawc y Ffynawn, 168-169; 

172; 174. 

Marchawc y Kae Nywl, 294. 
Marchlwyth Y. P., Tri, 300, 25. 
Math ab Mathonwy, 50; 59; 60; 

63-68 ; 73 ; 74, 5 ; 77 ; 79 ; 

302, 21. 

Matholwch Wydel b. Iwerdon, 

27-37; 42, 13; 301, 17. 
Mathuthauar, 297, 17. 
Mawdwy, 145, 6. 
Maxen Wledic, 82-92 ; 298, 9. 
Mederei Badellvawr, 302, 17. 
Medrawt, 147; 299; 301,22; 

303, 3, see Llys M. 
Medyr ab Methredyd, 112, 13. 
Meibon Gwawrdur Kyruach, 106, 
meibon eillon, 308, 18. [28. 
Meibon Eliffer, 301, 5. 
Meibon Grythmwl W., 301, u. 
Meibon Llwch Llaw W., 110, 12. 
Meibon Paluc, 308, 6. 
Meigen, 302, 2. 

Meilic ab Raw, 107, 18. 
Meinlas, 306, 21. see Pwylh M. 
Meirch, Tri, 111, 30. 
Mel Ynys, Y, 309, 3. 
Melenryt, Y, 64, 8, 26. 
melineu, 228, 229. 
Melinyd, 228-231. 
Melyn Gwannwyn, 121, 9. 



Melyngan Gamre, 306, 22. 

Menei, see Aber. 

Menw ab Teirgwaed, 107, 7, 26 ; 

114, 19; 115, u ; 119, 13; 

135; 140,25; 160,3; 802,23. 
Merch, larll Ragyw, 181, 16. 
Merched Eur Dyrchogyon, 112, 
Merched, Teir, 112, 3. [21. 

meredic, 115, 18 ; 126, 6. 
Messur y Peir, 136, 17. 
Meudwy, 211, 9. 
Meed, 308, 13. 
Mil Du abDucum, 104, 20. 
Milwyr Y. P., 128, 18; 131 ; 

133, 28; 140, 14. 
moch, 60-65; 112; 136; 137; 

139; 307. 
Mochdrev, 62. 
Mochnant, 62, 27. 
modrwy, 116; 117; 149, n; 

173, 12; 183, 14; 196; 197; 

218, 27; 219, i ; 234, 26, 29. 
Moelure, 145, 6. 
Mon, 87, 13 ; 300, 28 ; 305, 5 ; 

308 ; 309, 7. 
Mor Groec, 298, 8. 
Mor Iwerdon, 89, 3 ; 139, 17. 
Mor Rud, 89, 3. 
Mor Terwyn, 110, 12. 
Mordav Hael ab Servan, 304, 13. 
Mordwyt Tyllyon, 39, 18, 19. 
Moren ab laen, 107, 12. 
Moren M. see Moryen. 
Morgan Mwynvawr, 303, 7. 
Morganhwc, 59, 4 ; 71, 30. 
Morgant Hael, 109, 5. 
Morgant Tut, 261; 286-287. 
Morvran eil Tegit, 108, 4 ; 159, 

30 ; 304, 26. 
Morwyn Bengrech Du, 232-233; 

236, 6 ; 240-242. 
Morwyn, Teir, 112, 4. 
Morvud m. Uryen Reget, 112, 30. 
MoryenManawc, 106, 23; 159,28. 
Mul Melyn, 232, 12. 
Mur y Kastell, 74, i ; 79, 21. 



336 



Muryel, 40, 8. 

Mwyalch Kilgwri, 129, 8, u. 

Mygdvvn march G. see Gwynn M. 

Mygeid, see Kaer Mygeid. 

Mynach Nawmon, 301, i. 

Mynachesseu, Y, 206, 207. 

Myngan, 302, 2. 

Mynneu, 299, 17. 

Mynogan, 26, 9. 

Mynyd Amanw, 139, 20. 

Mynydawc, 302, 18. 

Mynyw, 138, 2. 

Myr, 110, 6; cf. Trachmyr. 

Nadolic, 164, 20; 244, 3. 
Nant Kail, 63, 30. 
Nant y Llew, 78, 20. 
Nawmon, 301, i. 
Neb ab Kaw, 107, 20. 
Neges o Bowys, Teir, 302, i. 
Neol Kynn Kroc, 113, 6. [25. 
Nerth ab Kedarn, 107, 9; 159, 
Nerthach, see Kaer N. 
Neuet, 112, 2. Cf. Vynet. 
Nevenhyr, see Kaer N. 
Nillystwn Trevan, 145, 3. [39, 2. 
Nissyen ab Euroswyd, 26, 6, 12; 
Nodawl Varyv Twrch, 108, 2. 
Normandi, 136, 20. 
Nud Hael ab Senyllt, 304, 13. 
Nwython, 134, n. [15. 

Nynnyaw ab Beli M., 93, 2 ; 121, 
Nyver, Glynn, 138, 13, 15. 
Nywl, 46, 1 8 ; 51, 15, see Kae. 

Och, 112, i ; 125, 15. 

Odgar ab Aed, 122, 19, 28 ; 134, 
28; 135, 26; 136, 3, 6. 

Odyar Franc, 244, 14; 265, 19. 

Oeth, see Kaer Oeth. 

Offeirat, 55 ; 56, see Kethtrwm. 

Ogov y Widon, 141-142. 

OlabOlwyd, 112, 1 6. 

Olwen m. Yspadaden P., 102, 3, 
8; 106, 13; 113, 19; 115, 
23; 117; 118, 18; 143, 3, 5. 



Ondyaw ab Duk Bwrgwin, 265, 

12 ; 267, 28. 
Openn ? see Penn. 
Osla or Ossa Gyllellvawr, 109, 28 ; 

140, 27; 141, n; 150, 24; 

159, 12; 160, 21. 
Ovan ab Kaw, 107, 16. 
Owein ab Maxen, 302, 26. 
Owein ab Nud, 261, 10. 
Owein ab Uryen, 153-159; 162 

-163; 170-192; 194; 199; 

205, 3; 220; 232, 9; 300, 7; 

306, 8, 28. 

Owein Gwyned, 302, 7. 
Owein larll, 292 ; 293 ; 295. 

Palvawt Branwen, 43, 13, 16. 

Palvawt, Teir Gwith, 301, 1 6. 

Palvawt, Tryded Anvat, 43, 14. 

Paluc, 308. 

Panawr Pen Bagat, 110, 16. 

Paris ab Priav, 297, 5. 

Paris b. Ffreinc, 109, 27. 

Pasc, 164, 20; 237, 4; 244, 2. 

Peibaw, 121, 15. 

Pebin o Dol Pebin, 59, 9. 

Peir Arthur 136, 10. 

Peir Dateni, 31; 39-40 

Peir Diwrnach Wydel, 122, 18 ; 

135, 26; 136. 

Pelymyawc, 138, 30. [dun. 

Penardim m. Beli, 26, 9. Cf. Ar- 
Pendaran Dyvet, 24; 35, 10; 

41, 15; 307. 
Pengwaed, 104, i. 
Penn ab Nethawc, 134, 10. 
Penn Bendigeit Vran, 300, n, 23. 
Penn Blathaon, 109, n. 
Penn Hynev Kernyw, 108, i. 
Penn Pingon, 103, 10; 138, 25; 

245, 4. 

Penn Rianed, Y. P., 112, 113. 
Pennant Govut, 123, 7 ; 141, 25. 
Pennard yn Arvon, 63, 15, 26. 

see Maenawr Pennard. 
Pennkerd, 61, 7. 



337 



Pennllemhidyd Iwerdon, 110, 19. 

Penlhvyn, 1,6. 

Penllynn, 74, 13; 77, 22; 80, 9; 

305, 15. 

Pennryn Hawstin, 307, 24. 
Penvro, 40, 16; 41, 26; 307, 29. 
Pentir Gamon, 109, 3. 
Percos ab Poch, 106, 19. 
Peredur Paladyr Hir ab Evrawc, 

159, 24; 193-243; 265, 16; 

301, 6; 305, 17. 
Peredur's foster sister, 203, 204. 
Peredur's mother, 193-5 ; 203. 
Petrylew Mynestyr, 301, 2. 
Polixena m. Priav, 297, ir. 
Porford, 144, 2. 
Post Kat Y. P., Tri, 304, 10. 
Forth Kerdin, 136, 17. 
Forth Kleis, 138, i. 
Forth, 54 Priv, 309, 8. 
Porthawr Gvveith Perllan Bangor, 

Tri, 304, 27. 
Powys, 60, 13; 62, 26; 77, 29; 

144; 145; 159, 4; 302, i. 
Pren Hir ae hanner yn llosci, 225; 
Prenn Glas, 167; 168; 171; 

172; 180. 

Presseleu, 18, 2 ; 138, 7. 
Prydein, 109, n; 110, 13; 111, 

25; 123, i; 135, 4, 6; 142, 

18, 23; 148, i; 160, 13. 
Prydein ab Aed M., 309, 4. 
Pryderi ab Pwyll P. A. (see Gwri 

Walk Euryn), 24-25 ; 40, 7 ; 

44-52; 57-64; 66,3; 307,7. 
Prytwenn (Llong Arthur). 105, 28; 

132, 12; 136, i ; 137, 30. 
Pryv du or Garn, 222 ; 223 ; 228. 
Pumlumon, 132, 29. [i. 

Pump Ran Iwerdon, 43, 10; 137, 
Pwynt Perved Y. P., 96, 29; 97, 30. 
Fwyll Pendevic Dyvet, 1-25. or, 
Pwyll Penn Annwn, 8, 12; 14, 

24; 19, 16; 22; 24,7; 25,8; 

57, 16 ; 307, 10. 
Pwyth Meinlas, 303, i. 



Raawt eil Morgant, 300, 9 ; 307, 
5. Cf. Ryawd. 

Rac Kaer Glini, 128, 20. 

Rac Ynys, Teir, 89, 3; 110, 3 ; 
113, 3; 136, 19. 

Rac Ynys, Teir Priv, 309, 5. 

Rac Ynys, Seith-ar-ugeint, 309, 5. 

Racymwri, see Kacymwri. 

Rathtyeu m. Unic K., 112, 23. 

Redynawc, see Tal y R. 

Redynure, see Karw. 

Reidwn ab Beli, 108, 3. 

Reidwn ab Eli Atver, 138, 18. 

Reidwn Arvvy, 107, 30. 

Relemon m. Kei, 112, 24. 

retkyr hwch, 100, 13. 

Reu Rwyd Dyrys, 110, 6. 

Riannon m. Heveyd Hen, 8-20 ; 
22-24; 40, 13; 44, 17; 45; 
51, 2, 4; 52, 25; 57; 58. 

Riein Arthur, Teir Priv, 302, n. 

Rieni, Tryded Priv, 27, 30 ; 29,23. 

Rinnon Rin Barnawt, 123, 16. 

Riogan or Riogoned ab b. Iwer- 
don, 159, 21 ; 265, n. 

Riw Gyverthwch, 307, 30. 

Riw Vaelawr, 301, 13. 

Riwallawn ab Uryen, 305, 6. 

Riwallawn Walk Banhadlen, 302, 
27; 305, 23. 

Ronabwy, 145-152, 158-161. [2. 

Ronnwen Baganes, 300, 2 1 ; 303, 

Rongomyant, 105, 29. 

Rore m. Usber, 302, 17. 

Ros, 62, 28; 302, 20; 305, 8. 

Rotwyd Arderys, 302, 19. 

Rud Broen Tuth Bleid, 306, 26. 

Rudlan Teivi, 61, i. 

Rudlwm Gorr, 302, 24. 

Rudvoawc Y. P., Tri, 303, 5. 

Ruduyw Rys, 140, 7. 

Run, 305, 23, 

Run ab Beli, 303, 6. [7. 

Run ab Maelgwn G., 160, 9 ; 300, 

Run ab Nwython, 109, 6. 

Run Rudwern, 110, 7. 



338 



Ruvein, 82, i, 7; 85-92; 298; 

299: 308, 16. 
Ruawn Pebyr, or Pybyr ab De- 

orthach or Dorarth Wledic, 1 06, 

22; 148; 149, 16; 159, 10, 

20; 300, 8. 

Ruawn Penyr Drahawc, 304, 18. 
Ruawn Pevyr ab Gwydno, 305, 2. 
Ryawd eil Morgant, 159, 30. Cf. 

Raawd. [12. 

Ryderch Hael ab Tutwal T., 304, 
Ryfuerys Penn Kynyd, 245, 28; 

246, 28. 

Rymi, 111, 7; 132, 5. 
Rysswr A., see Gwennwynwyn. 
Rysswyr Prydein, 140, 27. 
ryi, 3, 17; 5,6, 13. 
Ryt ar Wysc, 249, 30. 
Ryt Wilure, 144, 20. 
Ryt y Groes, 1 46, 21 ; 148; 149; 

15; 151, 4. 
Ryt Ychen, 46, 8 ; 97, 30. 

Sach, 104, 13. 

Saesson, 298, 25 ; 299, 22 ; 300 ; 

305, 6. 

Salach, 104, 13. 
Samson Vinsych, 107, 22. 
Sande Bryd Angel, 108, 7. 
Saranhon ab Glythwyr, 107, 25. 
Sarff, 186; 218-219. [18. 

Sawyl Benn Uchel, 112, 7 ; 304, 
Se, see Kaer Se. 

Sein, see Aber Sein ; Kaer A. S. 
Seint, see Kaer Seint. 
Seint Iwerdon, 136, 24. 
Seissyllwch, 25, 13. 
Selab Selgi, 107, n. 
Selemion, see Kaer S. 
Selen ab Kynan, 306, 8. [304, 7 . 
Selyv ab Kynan Garwyn, 159, 4 ; 
Selyv ab Sinoit, 107, 8. 
Serygei Wydel, 305, 5. [22. 

Sgavynell ab Dissynyndawt, 303, 
Sgilti Yscawntroet ab Erim, 108, 

13, 18. 



Siawn ab laen, 107, 13. 

Sibli Doeth, 297, 7. 

Silin, 302, 2. 

Sinnoch ab Seithvet, 107, 3. 

Siri, see Kaer Siri. 

Sol, 110, 20, 21. See Din. 

Solor ab Urnach W., 301, 1 6. 

Sompson Gadarn, 297, 3. 

Sugyn ab Sucnedyd, 111, 8. 

Sulyen ab laen, 107, 12. 

Sulgwyn, 244, 3 ; 245,7; 268,23. 

Syvwlch, 111, 26; 125, 10. 

Tal Ebolyon, 31, 19 ; 40, 23. 
Tal y Redynawc Du, 111, 25. 
Taleithawc, Y. P., Tri, 303, 4. 
Talhaearn, 304, 2. [22. 

Talyessin Penn Beird, 40,8; 107, 
Tannwen m. Gweir Dathar Wen- 

nidawc, 112, 25. 
Tarawc Allt-klwyt, 138, 18. 
Tathal Twyll Goleu, 106, 17. 

See Kaer Dathal. 
Tavawt Hir, 306, 28. 
Tawy, 140, 12. See Llwch. 
Tecuan Gloff, 109, 4. 
Tegyr Talgellawc, 109 5. 
Teirnon Twryv Bliant, 20-24; 

109, 4. 

Teithi Hen ab Gwynhan, 108, 23. 
Teivi, 61, i. 
Teleri m. Peul, 112, 29. 
Telyn Teirtu, 122, 13. 
Teregut ab laen, 107, n. 
Teulu Arthur, 137, 3; 170,22; 

177,22; 197-199; 205; 211, 

20; 219-220; 232-233; 243; 
Teulu Gwrgi, 305, 16. [267. 
Teulu Kleis ab Merin, 104, 19. 
Teulu Pryderi, 64, 10. 
Teulu, Trydyd Aniweir, 80, 23. 
Teulu, Y. P., Tri Anniweir, 305, 14. 
Teulu, Y. P., Tri Diweir, 305, 8. 
Teulu Y.P., Tri Hualogeon, 305,3- 
Teyrn Y. P., Tri Gwyn, 300, 7. 
tournament described, 252-253. 



339 



Trachmyr, 110, 7; 138,9; 140,4. 

Traeth-mawr, 64, 7. 

Trahawc, Y. P., Tri, 304, 17. 

Trevan, 145, 3. 

Tringat, 132, 7. 

Tro, 297, n. 

Twrch ab Annwas, 107, 10. 

Twrch ab Periv, 107, 10; 159, 25. 

Twrch Llawin, 139, 22. 

Twrch Trwyth ab Tared Wledic, 

123-125; 135-141. 
Tywi, 59, 5. 

Uchdryt Varyv Draws, 111, 19. 
Uchtrut Ardywat Kat, 106, 25. 
Uchtryt ab Erim, 108, n. 
Uffern, 106, 28; 123,8; 141,26. 
Ul Kessar, see Kessar. 
Unbenn Deivyr a Bryneich, Tri, 

303, 16. [12. 
Unbenn Llys Arthur, Tri, 303, 
Unbenn Trydyd Lledyv, 44, u. 
Unbenn, Y. P., Tri Lledyv, 44, 

ii ; 304, 19. 

Unbenn Y. P., Tri Tharw,303, 14. 
Unic Glewyscwyd, 30, 9 ; 35, 8. 
Urdawl Benn, 42, 12. 
Urnas, see Kaer Urnas. 
Uryen ab Kynvarch, 303, 28 ; 

304, ii. 

Uthur Pendragon, 298, 28 ; 299, 
i ; 302, 22. 

Velenryt, 64, 8, 26. 

Vergaed, 308, 2. [3. 

Vreat, Prince from the North. 308, 

Vrewi Vawr, 89, 12. 

Vynet, 125, 16. Cf. Neuet. 

Weir, Ynys, 309, 7. See Kaer. 
Wilure, see Ryt Wilure. 
Wlch Min Ascwrn, 35, 9. 
Wrnach Gawr, see Gwrnach G. 
Wyryon, Teir, 112, 2. 



Wyryon Kledyv D., 125, 10. 
Wysc, 220, 24 ; 247, 9 ; 249, 30 ; 
263. See Ryt ; Kaerlleon. 

Ychen Bannawc, 121, 12. 
Ychen Gwlwlyd Wineu, 121, 5. 
Ynawc Grudyeu ab Muryel, 40, 8. 
Yngharat Law Eurawc, 205-208 ; 

215, 12; 220, 15. 
Ynyr, deu, 104, 15. 
Ynys, see Mel ; Rac ; Weir. 
Ynys Prydein, 87-94; 96; 97; 

99; 109; 112; 136; 147; 

149; 164; 165, 4; 170, 3; 

183; 201; 205; 263; 297; 

309. See Gwyr. 
Ynys Prydein, Teir, 110, 2. 
Ynys y Kedyrn, 27, 22; 28, 7; 

29, 24; 36-41 ; 44, 9. 
Ynys y Kedyrn, Teir, 113, 3. 
Ynysed Groec, 160, 20. 
Ynywl, 250-257. 
Yrp Luydawc, 297, 14. 
Ysbidinongyl,242,24. .&<?KaerY. 
Yscolheig, 55. 
Yscottyeit, 299, 23. 
Ysgwyd, Teir, 111, 27 ; 125, n. 
Yskithyr Yskithyrwyn Penn Beird, 

122, 23; 135. 
Yskithyrwynn Penn Beid, 134, 30 ; 

135, i i ; 138, 14. 
Yskudyd, 111, 22. 
Yskyrdav, 111, 22. 
Yspadaden Penn Kawr, 115; 117- 

121 ; 132, 26; 135, 9; 142; 

143. ^KaerYsp. 
Yspaen, 158, ii. 
Ysperin ab Fflergant b. Llydaw, 

107, 24. 

yspydawt, 42, 12; 43, 15, 18. 
Ystrat Tywi, 25, 12; 59, 5. 
Ystrat Yw, 140, 8. 
ystwffwl, 202. 



Z 2 



Cross IReferences. 



b. = brenhin ; ep. = epithet ; /. = father. 



Ab b. Iwerdon, f. of Gwittart ; 

Riogan. 

Adeinawc, ep. of Ann- or Henwas. 
Aed M.,/ ^Odgar; Prydein. 
Aedan,/". <?/"Gavran. 
Aer,yC 0/"Eidoel. 
Alan,/! ofDigniv. 
Alar,/! of Digon. 
Alarch, see Gwenn. 
Allt-klwyt, ep. ^Tarawa. 
Alser, see Lluyd. 
Alun/! ofDyvyr. See Koet. 
Amheibyn,/! <?/Eiryn Wych. 
Amherawdyr, see Arthur ; Lies ; 

Maxen. 

Anarawc Walk G.,f. ofldic. 
Anaw Kyrd, see Eliuri. 
Angel, see Pryd Angel. 
Aniweir, see Teulu. 
Anlawd W.,/! 0/"Goleudyd. 
Annwas,/! o/"T\vrch. 
Annwvyn, see Arawn ; Pwyll. 
Anva/, see Bwyellawt ; Datkud ; 

Ergyt; Kud; Palvawt. 
Ardywat Kat, ep. ^/"Uchtryt. 
Argat,yC ^/"Kynhaval. 
Arthur, f. of Amhar ; Gwydre ; 

Llacheu. See Gwenhwyvar ; 

Gwraged ; Gwreic ; Kennadeu ; 

Llamrei ; Llys A., Peir A., Pen- 

saer; Prytwen; Rieni; Rysswr; 

Teulu. 

Arwy,/! yindec; ep. o/"Reidwn. 
Ascwrn, see Mm Ascwrn. 
Asirus, ep. </Gwydneu. 
Atheu,/, of Gusc. 



Alver, ep. 



Awstin, see Pennryn. 

Baedan,yC o/'Maelwys. 
Bagat, see Penn. 
Banhadlen, see Gwallt B. 
Bannawc, ep. ofElen. See Ychen. 
Barct, ep. of Arouan; Auan; 

Degynelw; Golydan. 
Bargot, see Krwm V. 
Barnawt, see Rin B. 
Barvawc, ep. of Dillus ; Llawn- or 

Llawuroded. 

Baryv Draws, ep. ofUchdryt. 
Baryv Twrch, ep. o/'Nodawl. 
Bed,/! o/"Einyawn. 
Bedrawt,/! ofBedwyr. 
Bedwyr,/! o/'Amhren; Eneuawc. 
Beiftawc, ep. o/"Anoeth. 
Beli Mawr,/! of Aryanrot ; Kad- 

wallawn ; Kaswallaw ; Lleuel- 

ys ; Llud; Nynnyaw; Penard- 

im; Reidwn; Run. 
Bendigeil, ep. of Bran ; Gwerthev- 

yr ; Kadwaladyr ; Kadwa- 

llawn ; Kustennin. See Penn B. 
Bervach, ep. ofKorvil. 
Beuthach, ep. ofLluber. 
Bleidic,/! o/'Hyveid. 
Bliant) see Twryv B. 
Bradawc, ep. of Haearnwed . 
Bran B.,/! ^ Karadawc. 
Bras, fp. o/ r Kadwgawn. 
Breich Hir, ep. o/'Awydawc. 
Brenhin, ep. ofDoget. 



Cross IReferences. 



341 



Brwyn,/! ^/"Madawc. 
Brychgoch, ep. o/'Kynnwric. 
Bryssethach,/. ofBrys. 
Bychan, ep. of Gwiffert; larll 
Kaer Dyff ; India ; Kustennin. 
Byneu, see Benyn. 

Chware, see Broch ; Gwydbwyll. 

Da Gyved", ep. ofG-wynn. 
Da Reimat, ep. yGwynn. 
Daere,/! o/Kubert. 
Dalldav, see Fferlas. 
Dallpen, ep. o/'Dallwyr. 
Dateni, see Peir. 
Dauyd,/ ^"Absolon. 
Deheu, see Gwyr ; Kantrevi. 
Denmark, see Gwyr D. 
Deorthach W.,/. o/'Ruawn. 
Dewengen, see Mabon. 
Diessic Unbenn, ep. 0/"Dwnn. 
Dinlle, see Dinas. 
Dinodig, see Kantrev. 
Diodeiveint, see Brenhin ; Llys. 
Dissywyndawt, f. of Diffeidell ; 

Gwall; Sgavynell. 
Dt'vro, see Llaw Divro. 
Doeih, ep. of Sibli. 
Don, mother 0/"Amaethon ; Aran- 

rot ; Gilvaethwy ; Govannon ; 

Gwydyon; Heveyd. 
Dry thy II, ep. 0/ r Ednyvedawc. 
Du, see Maen ; Mil ; Morwyn. 
DukB.,/o/"Ondyaw. 
Dukum./^Mil Du. 
Dyrus, see Rwyfr D. 
Dyvet, ep. of Alun ; Pendaran 

Pwyll ; see Kantrevi. 
Dyvnedic,/. of Kustennin. 
Dyuynwal,/! 



Ebrei,yi of Gwrdiual. Cf. Eurei. 
Eidin, ep. ^Klydno; Llongat. 
Echel V. Twll, /. of Gobrwy ; 

Gronw. 
Echymeint, see Llech. 



Ednyvedawc D., see Ellyll. 
Edwin, see Grei. 
EicKn, ep. of Klydno ; Llongat. 
Eilton, ep. of Dylan. 
Elen, mother of Kustennin. 
Eli Atver,y! of Reidwn. 
Elidyr, see Du y M., Llech. 
Eliffer,/? o/"Peredur: j^Korvan 
Emyr Llydaw,/! ^Howel. 
Emys, see Llygatrud. 
Endawt,/! ^"Gwyl. 
Ennwir, see Gwrhyt E. 
Enryuedodeu, see Kaer yr E. 
Erbin, f. of Dyuel ; Erinit; Ge- 

reint. See Kennadeu E. 
Ereint, see Gwalli; Gwrych; Llaw. 
Eri,y! o/"Greit. 
Erim, f. of Eus ; Henbetestyr ; 

Henwas Ad., Sgilti; Uchtryt. 
Ermit,/! ^"Gwynn; Kyndrwyn. 
Eruyll,y. o/"Ffodor. 
Erw, f. ^/"Llawr. 
Eskob, ep o/ r Betwin;*. See Llwyt. 
Esni,y ^"Gwynn. 
Eson,yC 0/"Iason. 
Eudav, f. of Adeon ; Elen Luy- 

dawc ; Kynan. 
Euengat,/! ^/"Heiden. 
Eur, see Hualo ; Kelein ; Kryd. 
Eurei,/ o^Dillus V. 
Eurawc, see Llaw E. 
Euroswyd,/ o/"Nissyen. 
Evrawc,y. o/"Peredur. 
Ewingath, ep. ^"Isperyr. 

Fflam, ep. of Ffleudur. 
Ffleissawc, ep. o/'Edelfflet. 
Fflergant,/ ^/"Ysperin. 
Ffreinc, see Gwilenhin ; Gwilim ; 

lona; Paris. 
Ffynnawn, see Du ; larlles ; 

Marchawc. 

Galarus, see Kruc. 
Galouytt, ep. of Greidyawl. 
Gandivy, see Porthawr. 



342 



Cross "References. 



Garanhir, ep. 

Ganvlwyt, ep. 0/"Gwrgi. 

Garzvyn, ep. <j/"Kynan. 

Gavaetvawr, ep. <?/" Glewlwyt. 

Geirioed,/. o/Geir. 

Gereint,y. ^"Adwy ; Erinil. 

Gerenhir,y. 0/"Berwyn. , 

67<u, J<?<? Llech ; Prenn. 

Glavyrawc, ep. ^/"Hettwn. 

Gkw, ep. <y"Dreon. 

Glewlwyt Gavaelvawr, see Go- 
gigwr ; Huandaw ; Penn Ping- 
hon. 

Glewyscwyd, ep. o/"Unic. 

Gloy w W. L., f. of Gwynn Go- 
hoy w. See Gwynn Gloyw. 

Glythwyr,/^ of Saranhon. 

Godo,/ e/~Ffleudur Fflam W. 

Gogled, see Dunart ; Gleissiar ; 
larllaeth. 

Gogodin, ep. of Gwlgawt. 

Gohoewgein, ep. <?/" Gwelwgan. 

Gohoyw, ep. of Gwynn. 

Goleu, see Twyll. 

Golithmer,y! o/"Garanaw. 

Gordu & Gorwenn, see Gwidon. 

Gorolwyn,/! ^/"Ga/cor. 

Goryon,/! of Kulvanawyt. 

Gosgoritvawr, ep. p/"Eliffer. 

Gotyvron, see Gwynn. 

Govut, see Pennant G. 

Goyynnyat, ep. of Llwydawc. 

Gouynyon H.,yi o/'Karnedyr. 

Greidawl,yi of Gwythyr. 

Groec, see Gwyr ; Mor ; Ynyssed. 

Gronw, see Llech. 

Grudyeu, ep. ^"Ynawc. 

Grythmwl Wledic, see Erch. 

Gwaledur K.,y!^/"Gwennwledyr. 

Gwallawc,yi o/"Keredic. 

Gwallt Auwyn, ep. ^/"Gwrvan. 

Gwallt B., ep. of Riwallawn. 

Gwallt Ereinl) ep. of Grugyn. 

Gwalll Euryn, f/>.^Gware; Gwri. 

Gwallt Grwn, ep. o/"Anarawc. 

Gwallt Lydan, ep. of Gloyw. 



Gwalstawt leithoect, ep. of Gwrei ; 

Gwrhyr. 

Gwann, ep. ofGovzn. 
Gwannwyn, see Melyn G. 
Gwarthecvras, ep. ^/"Gwrhyr. 
Gwaslra, ep. <yGwrgi. 
Gwawtryd', ep. <3/"Aneiryn. 
Gwdwc Hir, ep. <?/"Gwineu. 
Gwedw, see Gwynn Mygdwn ; 

larlles. 

Gweir Dathar W.,/! ^"Tannwen. 
Gweiryoed,yi o/"Gweir. Cf. Geir- 

yoed. 

Gwener, see Kroglith. 
Gwenith, see Maes Gwenith. 
Gwenn, see Gorwenn. 
Gwent, ep. o/"Gwryt. See Kaer. 
Gwestat,/; o/"Gweuyl. 
Gwidawl, see Ellyll ; Kaer W. W. 
Gwidolwyn Gorr,/I o/"Eurolwen. 
Gzvineu, ep. o/~G\vas; Gwlwlyd. 
Gwt'r, ep. g/" Gwidawl. 
Gwith, see Palvawt. 
Gwledic, ep. of Anlawd; Deor- 

thach ; Emrys ; Ffleudur Fflam; 

Grythmwl; Kasnar; Kelydon; 

Maxen; Tared. 
Gwrgwst,/! ^/"Dyvnarth. 
Gwrhyt Ennwir, ep. of Gweir. 
Gwrhyt Vawr, ep. of Gweir. 
Gzvron, ep. o/'Gwgon. 
Gwrtheneu, ep. 0/"Gwrtheyrn. 
Gwryan,/; o/"Gwryat. 
Gwrych Ereint, ep. of Grugyn. 
Gwryon, f. of Hunabwy ; Kad- 

wry. See Mab Gwryon. 
Gwryt Gwent,y!o/"Gwenhwyvar. 
Gwyar, mother of Gwalchmei; 

Gwalhavet; Gwall. 
Gwych, ep. o/'Eiryn. 
Gwyd, see Ellyll. 
GwySel, ep. <yDiwrnach; Gars<rlit; 

Llenlleawc ; Llenwleawc ; Ma- 

tholwch; Serygei; Urnach. 
Gwydno,/! o/"Elphin; Ruawn P. 
Gwydyl, see Kerric. 



Cro00 IReferences. 



343 



Gwyllt, ep. of Kyledyr ; Kynedyr 

or Kyuedyr. 

Gwyneb, see Hen Wyneb. 
Gwynect, ep. of Maelgwn ; Owein. 

See Gwyr ; Kedernit. 
Gwynhan,yi ^/"Teithi Hen. 
Gwynllwyt, see Gwr ; Yny wl. 
Gwynn Gohoyw,/! o/"Kicva. 
Gwynn Hen,/! o/'Heilyn. 
Gwynn, see Teyrn. 
Gwynnyawc, see Z/az0. 
Gwynt, see Kaer Wynt. 
Gwyr, ep. of Gwrhyt ; Gwythawc. 
Gwyrangon, see Kaer W. 
Gwystyl,/! o/"Gweir. C/". Geneir. 
Gwythawc G.,/! 0/"Garwyli. 
Gyrthniwl Wledic, jar Ellyll. 

Hael, ep. of Iskovan ; Mordav ; 
Morgant; Nud; Ryderch. 

Hav, see Gwlat yr H. 

Hayarn, ep. 0/ r Drustwrn. 

ffen,ep.ofGouynyon', Gwrbothu; 
Gwynn ; Henin ; Heveyd ; 
Kado; Llywarch ; Priav; Tei- 
thi. See Gwr; Gwrach; Gwyn- 
eb ; Kroen. 

Henin Hen,/! o/"Garwen. 

Herwuden, see Gwaetrym. 

Hettwn Tal Aryant,/! ofKyuedyr. 

Hettwn Glavyrawc,/^ ^/"Kyedyr. 

ffeussazvr, ep. ^/"Kustennin. 

Heveyd,yC of Riannon, see Llys. 

Hir, ep. ofArwy, Heveyd ; Hych- 
twn. See Amren ; Breich ; 
Eidyl ; Gwdwc ; Gwr ; Llaw ; 
Paladyr ; Prenn ; Tavawt. 

Hir Tynedic, ep. o/"Du. 

Hualogeon, see Teulu. 

Hynev, see Penn H. K. 

Hyuar, ep. of Gwynn. 

laen, f. of Bratwen ; Kradawc ; 
Moren; Siawn; Sulyen; Te- 
regut. 

; Kalam. 



leithoed, see Gwalstawt. 

Ieuav,y! of Howel. 

lonawr, see Kalan. 

Iwerdon, see Aed ; Esgeir O., 
Gorsed; Gwittart; Gwyr; Ma- 
tholwch; Mor; Pennllemhidyd ; 
Pump Ran ; Riogan ; Seint. 

Kadarn, ep. of Ector ; Ercwlf; 

Sompson. See Twr G. 
Kadegyr,/; o/"Elinwy. 
Kadellin Tal A.,/ ^Gweir. 
Kado,/! of Berth. 
Kadvan,yi 3^ Kadwallawn V. 
Kadwallawn, see Auan V. 
Kadwgan,yi o/'Heilyn Goch. 
Kaerloyw, see Gwidonot. 
Kamre, see Melyngan. 
Kanhaslyr, ep. o/"Kilyd. 
Kanhwch, ep. of KynnwyL 
Kanllaw, ep. of Kanhastyr. 
Kant win, ep. of Kwrs. 
Karadawc,/! ^"Eudav ; Kawrdav. 
Karn, see Pryv. 
Karw, see Ellyll. 
Kasnar Wledic, /!<?/" Gloyw Walk 

Lydan; Llary. 
Kastell.j^Gwerthrynyawn; Kaer 

larlles y Ff., Mur y K. 
Kat, see Ardywat ; Post. 
Katgyffro,/ ^/"Gilbert. 
Kath t see Lfygat, -'/. 
Katvan.yi ^/"Kadwallawn. 
Katvarchawc, see Llys Arthur. 
Kaw, f. of Angawd ; Ardwyat ; 

Dirmyc ; Ergyrat ; Etmic ; 

Gildas ; Gwennabwy ; Gwar- 

thegyt; Gwyngat; Hueil: lus- 

tic ; Kalcas ; Kelin ; Koch ; 

Konnyn ; Kynwas ; Llwybyr ; 

Mabsant ; Meilic ; Neb ; Ouan. 
Kawlwyd, see Kwm ; Kuan. 
Kawr, ep. o/"Gwrnach. See Klin ; 

Penn Kawr. 
Kedarn,/ o/"Nerth. 
Kedymdeith, see Hen Ged. 



344 



Cross "References. 



Kedyrn, see Ynys y K. 
Kei,/! <?/"Garanwyn; Relemon. 
Keidyaw,/! 0/" Gwendolen. 
Keimat ? see Reimat, 
Keinvarvawc, ep. ^/"Kynyr. 
Kelcoet,/ 0/"Ll\vydeu. 
Kelydon W.,/ ^Kilyd. 
Keredic, see Gwelwgan. 
Kernyw, see Gwyr ; Kadwr. 
Kibdar.yC ^Drych. 
Kilcoet,/ o/"Llwyt. 
Kilyd,/ o/Kulhwch. 
Kimin Kof,/ o/'Dalldav. 
Kledyv Koch, ep. o/'Etlym. 
Klehyvrud, ep, 0/"Gwgawn. 
Klememhill, ep. of Unic. 
A7* Gawr, ep. ofJLda.. 
AV^, <?/>. ^Brenhin ; Gwr Gwyn- 

llwyt; Gwr Llwyt; Tecuan. 

See Llys y B. K. 
Klustveinat,/ 0/"Klust. 
Klut,/ of Gwawl. 
Klydno,/! ^/"Eurneit; Kynon. 
Koch, ep. of Heilyn. See Gwr; 

Kledyv ; March. 
Koes HyS, ep. o/'Gilla. 
Kollvrewy,y; o/^Koll. 
Kord Prydein, ep. o/"Idawc. 
ATorr, ep. of Grudlwyn ; Gwidol- 

wyn ; Rudlwm. 
Kradawc, f. of Kawrdav. See 

Kaer. 

Kregyn, see Garth. 
Kristinobyl, see Amherodres. 
Krwm Vargot E., ep. ^/"Llongat. 
Krwn, see Dyffryn ; Gwallt. 
Kulhwch, see Esgeir K. 
Kustennin, f. of Erbin ; Goreu ; 

Kustennin Vychan. 
Kurvagyl, ep. ^"Kynwas. 
Kyffes, see Llaw. 
Kyllellvawr, ep. o/"Osla. 
Kynan, f. of Diuogat ; Kyhoret ; 

Kynlas; Selew; Selyv. 
Kyniweir, see Llynghes. 
Kyndyrwyn,/; ^"Gwiawn. 



Kyiy-r,/! o/Kei. 
Kynn Kroc, ep. of Neol. 
Kynvarch.yi o/"Uryen. 
Kynvedw,/! ^"Kadavel. 
Kynvelyn,yC o/"Gwaedan. 
Kynwyl K.,/i of Gwenn-Alarch. 
Kynwyl Sant, see Hen Groen. 
Kynyd, see Penn K. 
KyruacA,ep.o/Gvfa\edur; Gwawr- 

dur. 

Kysseuin, ep. of Na. 
Kyuergyr, see Brynn K. 
Kyvarwyct, ep. ^/"Elidyr; Kyndelic. 
Kyvect, see Da Gyveit. 
Kyvwlch,y! o/"Eheubryt. 

Llaesar LI., /I of Llashar. 
Llaesgygwyd, ep. o/"Llasar. 
Llaesgyvnewit, ep. ^/"Llassar. 
Llarcan, see Penn Llarcan. 
Llaw f)ivro, ep. ^/"Llofuan. 
Llaw Ereint, ep. of Llud. 
Llaw Eurawc, ep. <9/~ Yngharat. 
Llaw Hir, ep. of Kadwallawn. 
Llaw Gyffes, ep. of Lieu. 
Llaw Wynnyawc, ep. 
Llawin, ep. <?/"Twrch. 
Llech, see Gwr o'r Llech. 
Lledyeilh, ep. ofLlyr. 
Lledyv, see Unbenn. 
Lletewic, ep. (yGlythmyr. 
Lletlwm, ep. ^"Gwrgwst 
Llennawc,/. <?/" Gwallawc. 
Lleyn, see Belen. 
Lliaw,yi^/"Gwanar; Gwennwyn- 

wyn. 

Lliueit, see Gwaew. 
Llogell, see Gwynn. 
Llom, see Buches. 
Lloran, see Penn Lloran. 
Llud,y o/"Auarwy; Manawydan. 
Llud LI. E.,/ ^Kreidylat. 
Llurugawc, ep. ^/"Llud. 
Lluydawc^ ep. o/"Elen ; Yrp. 
Llwch LI. W., see Meibon LI. W. 
Llwydeu,/! ^/"Gwydre. 



Cross IReferences. 



345 



Llwyt, see Gwr. 

Llwyth, see Marchhvyth. 

Llwyryon,yC ofLlvtyr. 

Llydan, see Gwalll L. 

Llydaw, see Emyr; Gwyr; Hir 
Peissawc ; Howel ; Ysperin. 

Llygat Kath, ep. of Gwiawn. 

Llygeit Kath, ep. of Gwrdnei. 

Llyr,/!<?/"Bran; Branwen; Gran- 
wen ; Karadawc V., Manawy- 
dan. See Ellyll. 

Maelgwn, f. of Alser ; Eurgein ; 
Run. 

M-MIOWC, ep. of Moryen. .S& Ellyll. 

Man- or Mynogan,yi <?/~Beli M. 

Maredud,/! of lorwoerth ; Mad- 
awe. 

Matholwch,/! ^Gwern. 

Mathonwy,/; 0/"Math. 

Mawr, ep. of Aed ; Beli ; Brewi ; 
India ; Kristinobyl ; Traeth. 
See Gwrhyt. 

Mawr VrydiC) ep. of Eidon ; 
Gwenllian. 

Maxen,/!0/" Owein. -S^Kadeir. 

Mechteyrn B., see Aaeuryn, 

Medic, ep. of Auan. 

Mei, see Kalan. 

Meinlas, see Gwreic ; Pwyth. 

Meir, see Llan Veir. 

Meirchawn,/". of March. 

Mrfen, see Ellyll. 

Mellt,/ o/"Mabon. 

Melyn, see Gwas ; Gwr ; Mul. 

Menestyr,y! of Gwy</awc. 

Menw,/! o/Annyanawc. 

Merin,/! o/'KIeis. 

Methredyd,/; yMedyr. 

Min Asaorn, ep. of Wlch. 

Mingul< ep. ^/"Essyllt. 

Minsych, ep. ^"Sampson. 

Minwen, ep. ^"Essyllt. 

Modron, mother of Mabon. 

Mod, ep. of Dyvynwal. 

Morfovyt Twll, ep. ^"Echel. 



Moren M.,f. </Brat\ven. 
Morganhwc, see Kantrevi. 
Morgant,/! o/"Raawt or Ryawd. 
Moro Oeruedawc, see Du. 
Morynyon, see Llynn. 
Muryel, see Ynawc G. 
Mut, see Mackwy. 
Mwynvawr, ep. o/"Elidyr; Morgan. 
Mwrheth, see Blathaon. 
Myneslyr, ep. ^ Petrylew. 
Mynyo,/ ^Idawc K. P. 
Myrdin, see Kaer V., Klas. 

Naz>,y! ^/"Gwennwynwyn ; Fflen- 

dor. 

Neol,/ ^"Ellylw. 
Ner,^ of Eidyol ; Idon. 
Nerth,_/! of Gorascwrn. 
Nes,_/ ^/"Knychwr. 
Nethawc,/! o/"Penn. 
Neuet,_/! ^/"Tringat. 
Nud,y! o/"Edern ; Gwynn ; Owein. 
Nwython.yio/"Kyledyr; Llwydeu; 

Run. 
Nwyvre, f. of Fflam ; Gwynn ; 

Lliaw. 
Nywl, see Kae ; Marchawc. 

Ocuran,/! of Gwenhwyvar. 
Odyeith, see Gwadyn. 
Oeruedawc , ep. of Moro. 
Oeruel, see Esgeir O. 
Olwyd,/ of Ol. 
Ossol, ep. of Gwadyn. 
Oth,/ o/"Danet. 
Owein, see Degynelw. 

Pabo,/I ^/"Dunawt Wr. 
Padellvawr, ep. ^/"Mederei. 
Paganes, ep. of Ronnwen. 
PaladyrIiir,ep.ofGvie\r\ Peredur. 
Panon,/! o/"Iscawyn. 
Paris, see Kaer B. 
Pebin,/; o/Goemn. 
Peoyr, Penyr, Pevyr, Pybyr, see 
Gronw ; Ruawn. 



346 



TRcfcrcncc0. 



Peillyawc, ep. o/'Keugan. 
Peir, see Llynn ; Messur. 
Pendevic D., ep. o/"Pwyll. 
Pendragon, ep. of Gwenn ; Uthur. 
Pengech, ep. 0/"Gwynn. 
Pengrech )u, see Morwyn. 
Pengrych Koch, see Gwr. 
Penmaen, see Dol P. 
Penn Annwn, ep. ofP\vy\\. 
Penn Bagat, ep. ^/"Panawr. 
Penn Beift, ep. of Yskithyrwynn. 
Penn Beird, ep. of Talyessin ; 

Yskithyr Y. 

Penn Kawr, ep. o/'Yspadaden. 
Penn Kynyct, ep. of Ryfuerys. 
Penn Llarcan,yi <?/ r Eiladyr. 
Penn Lloran, ep. of Eiryawn. 
Penn Mackwy, ep. ofEAiuri. 
Penn Uchel, ep. <?/"Sawyl. 
Pensaer, see Glwydyn. 
Peredur ab E.,f.ofG\vgon Gwron. 
Periv,y. of Twrch. 
Perllan, see Bangor. 
Petit, ep. of Gwiffert. 
Peul,/ o/'Teleri. 
Pingon, ep. ofPeim. 
Poch,/! <?/"Percos. 
Porthawr G.,f. o/"Kadyrieith. 
Powys, see Gwyr Powys. 
Priav,yi of Paris; Polixena. 
Pryd Angel, ep. ^/"Sande. 
Prydein, see Arderchawc ; Gwyr ; 

Kado; Kantrevi; Kaw; Ryss- 

wyr; Ynys. 
Pwyll P. A.,/ o^Pryderi. 

Raawt, see Gwrbrith. 
Rangyw, see Merch. 
Reget,/! o/'Gwers. 
Reget, ep. ^/"Uryen. 
Reimat [? Keimat], see Da . 



Rin Barnawt, ep. of Rinnon. 
Romani, see Brenhin. 
Ros, see Lleyn ; Kantrev. 



Rud, see Gwaew ; Mor. 
Rudwern, ep. o^Run. 
Run,/. <9/" Gwydar ; Madawc. 
Ruvein, see Gwyr ; Kaer R., Lies ; 

Maxen. 

Rwyd Dyrys, see Reu. 
Rys, ep. ^/"Ruduyw. 

Saer, ep. of Glwydyn. 

Saidi,yi of Kadyrieith ; Kas. See 

Mab Seidi. 

Sant, ep. of Kynnwyl. 
Seithvet,/^ ^/"Bedyw; Sinnoch. 
Seitwed,/! yLlewei. 
Sele, see Arouan. 
Selgi,/. o/Sel. 
Senyllt,/. ^Nud. 
Servan,/; o/"Mordav H. 
Seueri, ep. ^/"Gwrgi. 
Sinoit,yi o/"Selyv. 
Sucnedyd,/; o/"Sugyn. 

Tal Aryan/, ep. o/"Hettwn; Ka- 

dellin. 

Talgellawc, ep. ofTegyr. 
Taliessin,/! of Aaon. 
Tallwch,/ ^Drystan. 
Tande, see Ffaraon. 
Taran,/! o/"Glinneu. 
Tared Wledic,/ of Twrch T. 
Tathal, see Gwyr ; Kaer, ^/! 
Tathar Wenidawc, ep. o/"Gweir. 
T^f, ep. of Gwenllian. 
Tegit.yi o/"Morvran. 
Teirgwaed, see Menw. 
Teithyon,/! of Madawc. 
Teivi, see Rudlan. 
Terwyn, see Mor. 
Trahawc, ep. of Du ; Gwibei 

Hawystyl ; Ruawn P. 
Trows, ep. o/Du. See Baryv. 
Tremhidyt,/ o/Drem. 
Tringat,/; ^"Gwynn. 
Tnvm, ep. o/"Gwydyr. 
Trwsgyl, ep. of Kynvelyn. 
Trwyth, see Twrch. 



<Tro00 "References 



347 



Tryffin,/ <?/ r Drutwas; Erdutvul. 
Tut, ep. o/"Morgant. 
Tulh BleiS, ep. of Rud B. 
Tulklyt, ep. of Tutwal. 
Tutuaihar,/! 0/ r Enrydrec. 
Tutwal T.,/ e/'Ryderch H. 
Twryv Bliant, ep. ^/"Teirnon. 
Twr Gadarn,/! ^/"Madawc. 
Tkrafc, see .foryy 7*. 
Twyll Goleu, ep. e/"Tathal. 
Tyllyon^ ep. of Mordwyt. 
Tyvyawc, see Maen. 
Ty wi, see Aber ; Din ; Ystrat. 

Unbenn, see Diessic U. 
Uchel, see Penn U. 
Unllenn, ep. ^/"Hyveid. 
Unic K.,/ ^Rathtyeu. 



Urnach Wydel,/ ^Solor. 
Uryen Reget, f. of Morvud ; 

Owein; Riwallawn. 
Usber,/; of Rore. 

Wdolwyn, see Gwidolwyn. 
Wenidawc, see Tathar W. 
Wr, ep. ^Dunawt. 

Ych, see Brych; Melyn Gwan- 

nwyn ; Nynnyaw ; Peibaw. 
Ynywl,/; ^/"Enit. 
Yryf,/ o/Llary. 
Yscawntroet, ep. of Sgilti. 
Yscawt,/. <?/Glew. 
Yskiihyrwyn, ep. of Yskithyr. 
y/favydzvyn t ep. of Eneas. 
Yspadaden P. K.,/. 



Xist of Subscribers. 



PATRONS' EDITION. 

Bute, The Most Honourable the Marquis of, K.T., Cardiff Castle. 

(4 copies.) 

Cymmr odor ion, The Hon. Society of, London. 
Davies, Miss Mary, 5 Gordon Square, W.C. 
Davies, Richard, Esq., Treborth, Lord Lieutenant of Anglesey. 
Davies-Cooke, P. B., Esq., Gwysaney, Mold, and Owston, Doncaster. 
Dynevor, The Right Hon. Lord, Dynevor Castle, Llandeilo. 
Edwards, Owen, Esq., B.A., Balliol College, Oxford. 
Emrys-Jones, A., Esq., M.D., Oak Hill, Fallowfield, Manchester. 
Evans, Alderman David, 24 Watling Street, E.G. 
Evans, E. Vincent, Esq., 30 Leconfield Road, N. 
Evans, Rev. O., M.A., Prof, of Welsh, St. David's College, Lampeter. 
Evans, Stephen, Esq., J.P., Llwyngwern, Chiselhurst. 
Griffith, J. Milo, Esq., 45 Mornington Road, N.W. 
Griffiths, John, Esq., 3 Hawthorn Villas, Flookersbrook, Chester. 
Griffiths, John, Esq., M.A., Jesus College, Oxford. 
Hughes, Rev. W. Hawker, M.A., Jesus College, Oxford. 
fesus College Library, Oxford. 

Jones, J. W., Esq., The Grange, Highbury New Park, N. 
Jones, John, Esq., Central Buildings, Llandudno. 
Jones, Rev. Michael D., Principal, Independent College, Bala. 
Jones, Pryce, Esq., Dolerw, Newtown, and 63 Upper Berkeley 

Street, Portman Square, W. 

Jones-Parry, Sir T. Love D., Bart., Madryn Park, Pwllheli. (2 copies) 
Kemeys-Tynte, Colonel C. K., Cefn Mably, Cardiff. 
Lewis, David, Esq., Barrister-at-law, Kilvey Terrace, Swansea. 
Lewis, Sir William Thomas, The Mardy, Aberdare. 
Llanover, The Right Hon. Lady, Llanover, S. Wales. 
Llewelyn, John T. D., Esq., M.A., Penllergare, Swansea. 
Lloyd, E. O. V., Esq., B.A., Berth, Ruthin. 
Morfill, W. R., Esq., M.A., 4 Clarendon Villas, Oxford. 
Morgan, R. Aneurin, Esq., Plas Teg, Catford, S.W. 
Morris, Rev. R. E., BA., 3 Upper Bedford Place, W.C. 
Phillips, James M., Esq., M.D., J.P., Priory Street, Cardigan. 



350 list of Subscribers 

Phillips, J. Roland, Esq., West Ham Police Court, West Ham 

Lane, Stratford, E. 

Povvel, Thomas, Esq., M.A., Prof, of Welsh, University Coll., Cardiff. 
Powis, The Right Hon. the Earl of, Powis Castle, Welshpool. 
Pugh, D., Esq., M.P., Manoravon, Carmarthenshire. 
Puleston, J. H., Esq., M.P., 31 Sussex Square, Brighton. 
Price, Captain T. P., M.P., Triley Court, Abergavenny. 
Rendel, Stuart, Esq., M.P., 4 Whitehall Gardens, S.W. 
Reynolds, Llywarch, Esq., B.A., Merthyr Tydvil. 
Richard, Henry, Esq., M.P., 22 Bolton Gardens, S.W. 
Roberts, Mrs. L. H., 8 Willow Bridge Road, N. 
Ryle, Rev. H. E., M.A., Principal, St. David's College, Lampeter. 
Stokes, The Hon.Whitley ; D.C.L., 1 5 Grenville Place, S.W. (2 copies.} 
Thomas, Charles, Esq., J.P., Pitch and Pay, Stoke Bishop. 
Thomas, G. Ap., Esq., M.D., 162 Stockpool Road, Levenshulme, 

Manchester. 

Thomas, Rev. T. Llewelyn, M.A., Jesus College, Oxford. 
Vaughan, J. Williams, Esq., J.P., D.L., The Skreen, Radnorshire. 
Warren, T. Herbert, Esq., President, Magdalen College, Oxford. 
West, Lt. Colonel the Hon. W. E. Sackville, Limegrove, Bangor. 
Williams, David, Esq., Taff Vale Brewery, Merthyr Tydvil. 
Williams, His Honour Judge Gwilym, Miskin Manor, Llantrisant. 

(3 copies.) 

Williams, John, Esq., M.D., 1 1 Queen Anne Street, London. 
Williams, M., Esq., School of Chemistry, 27 Chancery Lane, W.C. 
Williams, W T illiam, Esq., M.A., H.M. Senior Inspector of Schools 

for Wales, Aberystwyth. 

Williams- Wynn, Sir Watkin, Bart., Wynnstay, Ruabon. 
Wynne, W. R. M., Esq., Peniarth, Merioneth. 

LIBRARY EDITION. 

Bute, The Most Hon. the Marquis of, K.T., Cardiff Castle. (2 copies.) 
Allen, The Very Rev. James, Dean of St. David's, Cathedral Close. 
Allen, Edward G., Esq., 28 Henrietta Street, W.C. 
Boston Free Public Library, Boston, Mass., U.S.A. 
Burrell, J. Esq. (Treasurer C.B.S.), 6 Ella Road, N. 
Cardiff Free Library. 

Davies, D. S., Esq., 8 Dale Street, Manchester. 
Davies, Morgan, Esq., M.D., F.R.C.S. (President C.B.S.), 9 King 
Street, Finsbury Square, E.G. 



Xist of Subscribers. 351 

Davies-Evans, Colonel Herbert, Highmead, Llanybyther, S. Wales. 
Edwards, Rev. J. C., M.A., Ingoldmells Rectory, Lincolnshire. 
Edwards, Rev. T. C., M.A., Principal, University College of Wales, 

Aberystwyth. 

Evans, E. D. Priestley, Esq., Laburnum House, Cefncoed, Merthyr. 
Exeter College Library, Oxford. 
Green, Robert, Esq., i Founder's Court, E.C. 
Harvard College Library, Cambridge, Mass., U.S.A. 
Hilles-Johnes, Sir James, Dolaucothy, Llandeilo. 
James, Arthur Perkins, Esq., Brynheulog, Treharris. 
James, Charles H., Esq., M.P., Brynteg, Merthyr Tydvil. 
James, C. Russell, Esq., Courtland House, Merthyr Tydvil. 
James, Frank, Esq., Garth Newydd, Merthyr Tydvil. 
James, Dr. John (M.C.B.S.), Llangwyryfon, Aberystwyth. 
Jayne, Rev. F. J., M.A., The Rectory, Leeds. 
Jones, His Honour Judge Brynmor, Ll.B., 23 De Vere Gardens, W. 
Jones, Evan Parry, Esq., J.P., Cefnfaes, Festiniog. 
Jones, R. Pughe, Esq., Barrister-at-law, Lincoln's Inn, W.C. 
Jones, Thomas, Esq., B.A., H.M.S.I. of Schools, Aberystwyth. 
Kenyon, The Hon. George T., M.P., Llanerch Paunce, Ellesmere. 
Lewis, Rev. D., M.A., Vicarage, St. David's, Canon of St. David's. 
Lewis, Lieut.-Colonel David Rees, 2nd Glamorgan R. V., Merthyr. 
Lloyd, John Edward, Esq., B.A., University College, Aberystwyth. 
Lloyd-Phillips, F. L., Esq., M.A., Pentyparc, Clarbeston, R. S. O. 
Merton College Library, Oxford. 
Morgan, Sir Walter, Naish, Nailsea, Somersetshire. 
Morris, Lewis, Esq., M.A., J.P., Penbryn, Carmarthen. 
Mostyn, The Right Hon. Lord, Mostyn Hall, N. Wales. 
Napier, Arthur S., Esq., M.A., Ph. D., Merton Professor of English 

Language and Literature in the University of Oxford. 
Nnvcastle-upon-Tyne Free Library. 
Owen, Daniel, Esq., J.P., Ash Hall, Cowbridge. 
Owen, Edward, Esq., India Office, Whitehall, S.W. 
Owen, Isambard, Esq., M.D., M.A., 5 Hertford Street, Mayfair, W. 
Owen, Rev. John, M.A., Warden, The College, Llandovery. 
Parkins, W. Trevor, Esq., Glasfryn, Gresford, Wrexham. 
Phillips, Rev. T. Lloyd, M.A., The Abbey, Beckenham, Kent 
Plummer, Rev. Charles, M.A., Corpus Christi College, Oxford. 
Powell, F. York, Esq., M.A., Christ Church College, Oxford. 
Pritchard, Lewis J., Esq., Inland Revenue, Somerset House. 
Queens College Library, Oxford. 
Rees, Griffith, Esq., Birkenhead. 

Rees, Rowland, Esq. (Sec. C. B. S.), 27 St. James Street, N. L. 
Roberts, Lewis H., Esq., 8 Willow Bridge Road, Canonbury, N. 
Roberts, T. D., Esq., M.I.C.E., Penrallt, Newport, Mon. 
Roberts, Thomas, Esq,, Asso. M. Inst. C. E., Portmadoc. 



A a 2 



352 %(0t of Subscribers 

Roberts, G. R, Esq., B.A.,Prof. of Greek, University College, Cardiff. 
Roberts, Sir William, M.D., F.R.S., 89 Mosley Street, Manchester. 
Royal Institution of S. Wales, Swansea. 

St. Asaph, The Right Rev. the Lord Bishop of, The Palace, 
Swansea Public Library. [St. Asaph. 

Sydney Free Library, New South Wales. 

Thomas, T. W., Esq., M.R.C.S., &c., Ty'n y Wern, Pontypridd. 
Wilkins, Charles, Esq., Ph.D., Springfield, Merthyr Tydvil. 
Williams, Arthur J., Esq., M.P., Victoria Mansions, S.W. 
Williams, T., Esq., J.P., Llewesog, Denbigh, 5 Button Street, L'pool. 
Williams, T. Marchant, Esq., 4 Paper Buildings, Temple, E.G. 
Williams, W. Prichard, Esq., Crescent, Upper Bangor. 
University College of Wales, Aberystwyth. 
University College, Bangor. 

STUDENTS' EDITION. 

Adams, Rev. David, B.A., Bryn Hawen, Newcastle Emlyn, S. Wales. 

Anwyl, Edward, Esq., Oriel College, Oxford. 

Asher and Co., Messrs., 13 Bedford Street, W.C. (2 copies?) 

Arnold, E.V., Esq., M.A., Professor of Latin, University Coll., Bangor. 

Bevan, Rev. W. L., Hay, Canon of St. David's. 

Blackwell, Henry, Esq., 201-213, East Twelfth Street, New York. 

Browne, J. W., Esq., M.B., 7 Norland Place, W. 

Calvinistic Methodist College, Bala. 

Carne, J. W. Stradling, Esq., D.C.L., St. Donat's Castle, Bridgend. 

Christ Church Library, Oxford. 

Coram, C., Esq., L. and Prov. Bank, Tottenham, N. 

Corpus Christi College Library, Oxford. 

Cowell, E. B., Esq., M.A., Professor of Sanskrit and Fellow of C.C.C. 

in the University of Cambridge. 

Davies, Dan Isaac, Esq., B.Sc., H.M.S. I. of Schools, Cardiff. 
Davies, E. Emrys, Esq. (M.C.B.S.), 17 Albert Road, S.E. 
Davies, Ivan T., Esq., Llanuwchllyn, Bala. 
Davies, Rev. J. E., M.A., 23 Belitha Villas, Barnsbury. 
Davies, Rev. John Evan, M.A., Rector of Llangelynin, Merioneth. 
Davies, W. E., Esq., Brenton Villa, Marlborough Road, Merton, 

Surrey. 

Edinburgh University Library. 

Edmondes, The Venerable Archdeacon, Warren, Pembroke. 
Edwards, David, Esq., 222 Kentish Town Road, N.W. 
Edwards, Rev. David Charles, M.A., Tegid House, Bala. 
Edwards, Edward, Esq., Caerhys, Llanuwchllyn, Bala. 
Edwards, Rev. Prof. Ellis, M.A., C.M. College, Bala. 
Edwards, Hugh, Esq., 25 Myddelton Square, E.G. 
Edwards, John, Esq., 2 Camp Street, Broughton, Manchester. 



list of Subscribers, 353 

Edwards, Rev. Thomas, M.A., Brynheulog, Bedwas, Caerphilly. 

Ellis, Thomas E., Esq., B.A., M.P., Cynlas, Merioneth. 

Evans, D. H., Esq., 10 Cornwall Terrace, Regent's Park, N.W. 

Evans, Rev. D. Silvan, B.D., Llanwrin Rectory, Machynlleth. 

Evans, Rev. D. Wynne, Mount Pleasant, Briton Ferry. 

Evans, John, Esq., Old Change Buildings. 

Evans, Titus, Esq., Post Office Llanwnen, Cardiganshire. 

Evans, T. Cadrawd, Esq., Llangynwyd, S. Wales. 

Evans, W. Charles, Esq., 3a Poet's Corner, Westminster. 

Gaidoz, M. Henri, 22 Rue Servandoni, Paris. 

Gilbert, T. H., Esq., 3 Vernon Chambers, Southampton Row, W.C. 

Griffith, Maurice, Esq., Exeter College, Oxford. 

Gwynoro-Davis, J., C. M. Minister, Llanuwchllyn, Bala. 

Hart, Prof. J. M., Cincinnati University, Ohio. 

Hartland, E. Sidney, Esq., Beresford House, Swansea. 

Henrhi, loan Matthew, Esq., Ascanas, Pant Tawel, Llanddarog. 

Hopkins, Rev. Gerard M., S. J., University College, St. Stephen's 
Green, Dublin. 

Hibberd, Shirley, Esq., Kew, Surrey. 

Hughes, T. R., Esq., N. and S. Wales Bank, Liverpool. 

James, Ivor, Esq., Registrar, University College, Cardiff. 

Jenkins, Edward, Esq., Gwalia House, 9 Upper Woburn Place, 

Jenkins, Rees, Esq., Bronyderi, Glyncorrwg. [W.C. 

Jesus College Library, Oxford. 

Jones, Rev. Prof. D. E., M.A., Presbyterian College, Carmarthen. 

Jones, Rev. D. M., B.A., Bottwnog, Pwllhelli. 

Jones, Rev. Henry, M.A., Professor of Philosophy, University 
College, Bangor. 

Jones, D. Pryce, Esq., The Board School, Denbigh. 

Jones, E. D., Esq., 26 Exchange Place, New York. 

Jones, Henry, Esq., Watergate Hays, Chester. 

Jones, J. M., Esq., Jesus College, Oxford. 

Jones, J. Puleston, Esq., Balliol College, Oxford. 

Jones, John T., Esq., N. & S. Wales Bank, Bala. 

Jones, L. D., Esq., The Board School, Garth, Bangor. 

Jones, Miss Lloyd, Penrallt, Penmaenmawr. 

Jones, Rev. Owen, B.A., 143 Bedford Street, Liverpool. 

Jones, Rev. R. J., M.A., Meirion Cottage, Aberdare. 

Jones, Thomas, Esq., M.B., F.R.C.S., 96 Mosley Street, Man- 
chester. 

Jones, Thomas H., Esq., Lima, Ohio, U.S.A. 

Jones, T. Roberts, Esq., 22 Old Bailey, E.G. 

Jones, T. R., Esq., c/o Messrs. Stephen Evans and Co., Old Change 
Buildings. 

Jones, William, Esq., 42 Brecknock Road, N. 

Jones, William, Esq., Belmont House, Hay, Breconshire. 



354 Xtet of Subscribers. 

Jones, William, Esq., 13 Upper Baker Street, N.W. 

Jones, Rev. W. Jenkyn, 8 Rue de la Halle, Quimper, Brittany. 

Jones-Williams, W., Esq., Somerset House, W.C. 

Jubainville, M. d'Arbois de, Paris. 

Levi, Rev. Thomas, Aberystwyth. 

Lewis, The Very Rev. Evan, The Deanery, Bangor. 

Lewis, Owen, Esq., Owain Dy/ed, Parkwaun Villa, Mornington 

Road, N.W. 

Lindsay, W. M., Esq., M.A., Fellow of Jesus College, Oxford. 
Liverpool Free Public Library. 

Lloyd, Howel W., Esq., M.A., 19 Hogarth Road, S.W. 
Longmans, Green and Co., Messrs., Paternoster Row, E.G. 
Loth, Joseph, Esq., Professeur a la Faculte des Lettres, i Rue de 

Toulouse, Rennes, Brittany. 
Mackinnon, Donald, Esq., M.A., Professor of Keltic Literature in 

the University of Edinburgh. 

Mainwaring, Charles S., Esq., M.A., Galltfaenan, Rhyl. (2 copies) 
Meyer, Dr. Kuno, University College, Liverpool. (2 copies.} 
Mills, R. M., Esq., 15 Alexander Road, Upper Holloway, N. 
Morgan, C. E., Esq., B.A., Keble College. 
Morgan, Owen, Esq., Morten, Ashgrove, Treforest. 
Morgan, Major W. LI., R. E., The Curragh, Ireland. 
Morice, Rev. Thomas R., M.A., Jesus College, Oxford. 
Morris, John H., Esq., c/o Messrs. R. Mills & Co., 79 Cornhill, E.G. 
Oriel College Library, Oxford. 

Owen, David, Esq., M.A. (Ex-P. C. B. S.), Inner Temple, E.G. 
Owen, Rev. R. Trevor, M.A., Llangedwyn, Oswestry. 
Owen, T. W., Esq., Garn Dyvi, 32 Cornwall Road, Strand Green, N. 
Owens, John, Esq., 37 Mornington Road, Regent's Park, N.W. 
Parry, David, Esq., 78 Granby Street, Liverpool. 
Parry, D. C., Esq., Merchant, Llanelly. 
Parry, Robert, Esq., B.A. (M. C. B. S.), 9 Poynings Road, N. 
Parry, Tom, Esq., 9 Upper Woburn Place, W. C. 
Phillimore, Egerton G. B., Esq., M.A., Llandovery. 
Phillips, R. W., Esq., B.A., B.Sc., University College, Bangor. 
Powell, Prof. T., University College, Cardiff. 
Prichard, Thomas, Esq., Llwydiarth Esgob, Llanerchymedd. 
Prickard, A. O., Esq., M.A., New College, Oxford. 
Pugh, J. W., Esq., M.R.C.S. (M.C.B.S.), 252, Mile End Road, E. 
Randell, Rev. Thomas, M.A., The Training College, Durham. 
Rathbone, William, Esq., M.P., Greenbank, Liverpool. (3 copies.} 

One copy each for the Univ. College Libraries at Aberystwyth, 

Bangor, and Cardiff respectively. 

Rees, Evan Griffith, Esq., Presbyterian College, Carmarthen. 
Rees, Rev. L. A., Caerphilly, Cardiff. 
Rees, T. Aneuryn, Esq., Tonn, Llandovery. 



list of Subscribers. 355 

Rees, William, Esq. (M. C. B. S.), Eithin Duon, St. Clears. 
Reichel, H. R., Esq., M.A., Principal, University College, Bangor. 
Rhys, D., Esq., M.R.P.S., Bryncelyn, Rhydlewis, S. Wales. 
Roberts, David, Esq., 29 Swinton Street, King's Cross, W.C. 
Roberts, R. Esq., B.A., 10 Willow Bridge Road, Canonbury, N. 
Roberts, W. D. Esq. (Jesus Coll., Oxon), Rhydyronen, Tregaron. 
Rogers, J. B., Esq., Univ. Coll. of Wales Office, 2 7 Chancery Lane, 
Rogers, J. E., Esq., Abermeurig, Talsarn, S. Wales. [W.C. 

Rogers, Rev.T. P., B.A., Rectory, Llanvihangel, Torymynydd, Mon. 
Rowlands, Rev. D., M.A., Principal, Normal College, Bangor. 
Rowlands, William, Esq., M.D., Ebenezer, nr. Carnarvon. 
Rowlands, W. Bowen, Esq., Q.C., M.P., 33 Belsize Park, N.W. 
Rowse, Messrs. E. E. & Co., 1 2 Castle Square, Swansea. 
St. David's, The Right Rev. the Lord Bishop of, Abergwili Palace. 

Carmarthen. 

S/. David's College, Lampeter. 
Sayce, Rev. A. H., M.A., Dep. Prof, of Comparative Philology in 

the University of Oxford. 

Shrimpton & Son, Messrs., Broad Street, Oxford. 
Smith, Samuel, Esq., M.P., Carleton, Prince's Park, Liverpool. 
Spurrell, William, Esq., Publisher, &c., Carmarthen. 
Taylor Institution, Oxford. 

Thomas, Abel, Esq., Barrister-at-Law, Southville, Swansea. 
Thomas, D. Lleufer, Esq., Lincoln's Inn, London. 
Thomas, Rev. D. R., M.A., F.S.A., Vicar of Meifod, Canon of St. 

Asaph and Archdeacon of Montgomery. 
Thomas, Ebenezer, Esq., 12 Woburn Square, W.C. 
Thomas, Howel, Esq., Local Government Board, Whitehall, S.W. 
Thomas, John, Esq., Pencerdd Gwalia, Harpist to the Queen. 
Treharne, J. LI., Esq., Newport Road, Cardiff. 
Trinity College, Cambridge, per Messrs. Deighton, Bell & Co. 
Vivian, Sir H. Hussey, Bart., M.P., Singleton, Swansea. 
Williams, David, Esq., (M. C. B. S.), 26 Dartmouth Road, S.W. 
Williams, E. Lloyd, Esq., M.R.C.S., 2 James Street, Buckingham 

Gate, S.W. 
Williams, Rev. Garnons, M.A., Abercamlais, Prebendary of St. 

David's. 

Williams, Rev. Prof. Hugh, C. M. College, Bala. 
Williams, Lucas, Esq., 9 Upper Woburn Place, W.C. 
Williams, S. W., Esq., Penralley, Rhayader, Radnorshire. 
Williams, W. Prydderch, Esq., Borough Road College, S.E. 
Windisch, Ernst, Esq., Ph.D., Professor of Sanskrit in the Uni- 
versity of Leipzig. 
University College Library, Cardiff. 
Zupitza, Julius, Esq., Ph.D., Professor of English Philology in the 

University of Berlin. 



PRINTED AT THE CLARENDON PRESS. 

BY HORACE HART, PRINTER TO THE UNIVERSITY. 



University of California 

SOUTHERN REGIONAL LIBRARY FACILITY 

405 Hilgard Avenue, Los Angeles, CA 90024-1388 

Return this material to the library 

from which it was borrowed. 



JUN 9 1 "! 
SEP 



H.U